"Korrupsiya – omonatga xiyonat: Islom dini bu illatga qanday barham beradi?
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Hozirgi davrda korrupsiya global miqyosdagi eng jiddiy muammolardan biri sifatida e’tirof etilmoqda. U jamiyatning iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli korrupsiyaga qarshi kurashish nafaqat huquqiy choralarni, balki axloqiy va ma’naviy asoslarni ham talab qiladi. Islom dini esa inson faoliyatini tartibga soluvchi mukammal tizim sifatida bu borada muhim tamoyillarni taklif etadi.
Islom ta’limotida jamiyat barqarorligi axloqiy qadriyatlarga tayanadi. Qur’oni karimda adolat va omonatdorlikka alohida urg‘u berilib, insonlar o‘rtasidagi munosabatlar halollik asosida qurilishi lozimligi ta’kidlanadi. Jumladan, Niso surasining 58-oyatida omonatni egasiga topshirish va adolat bilan hukm qilish buyuriladi.
Islomiy qadriyatlar quyidagilardan iborat:
• Halollik — har qanday faoliyatda poklik va rostgo‘ylikni ta’minlash;
• Adolat — har kimga haqqini berish;
• Omonatdorlik — ishonib topshirilgan vazifani suiiste’mol qilmaslik;
• Mas’uliyat — har bir amal uchun javobgarlikni his etish.
Korrupsiya mansab yoki vakolatdan shaxsiy manfaat yo‘lida foydalanishdir. Bu holat jamiyatda tengsizlik va ishonchsizlikni keltirib chiqaradi.
Islom nuqtayi nazaridan korrupsiya:
• harom daromad,
• zulm va adolatsizlik,
• omonatga xiyonat sifatida baholanadi.
Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v) hadislarida poraho‘rlik keskin qoralangan bo‘lib, bu illat jamiyatni yemiruvchi omil sifatida ko‘rsatilgan.
Islom dini korrupsiyani ildizidan bartaraf etishga qaratilgan quyidagi mexanizmlarni ilgari suradi:
Birinchi, omonatdorlik tamoyili — mansabni shaxsiy manfaat uchun ishlatishni qat’iyan man etadi.
Ikkinchi, adolat tamoyili — qarorlar xolis va haqqoniy bo‘lishini talab qiladi.
Uchinchi, halollik — harom yo‘llar bilan boylik orttirishni rad etadi.
To‘rtinchi, taqvo — insonning ichki nazorati sifatida xizmat qiladi.
Beshinchi, hisobdorlik — har bir amal uchun javobgarlikni eslatadi.
Bu tamoyillar korrupsiyaning oldini olishda profilaktik vosita sifatida muhim ahamiyat kasb etadi.
Bugungi kunda korrupsiyaga qarshi kurashishda qonunchilik asoslari takomillashtirilmoqda. Biroq faqat jazolash mexanizmlari yetarli emas. Islomiy yondashuv esa insonning ichki dunyosini tarbiyalash orqali muammoning ildiziga ta’sir ko‘rsatadi.
Islomiy qadriyatlar bilan huquqiy tizim uyg‘unlashganda:
• jamiyatda halollik muhiti shakllanadi,
• davlat boshqaruvida shaffoflik oshadi,
• fuqarolarning huquqiy ong va madaniyati yuksaladi.
Korrupsiyaga qarshi kurashishda islomiy axloqiy-huquqiy tamoyillar muhim o‘rin tutadi. Halollik, adolat, omonatdorlik va mas’uliyat kabi qadriyatlar jamiyatda sog‘lom muhitni shakllantirishga xizmat qiladi. Shu bois zamonaviy huquq tizimini ushbu qadriyatlar bilan uyg‘unlashtirish korrupsiyani kamaytirishda samarali yo‘l hisoblanadi.
Muhammad Achilov,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Buxoro viloyati vakilligi huquqshunosi
“Solombo Times”: O‘zbekistonda “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirish davlat siyosatiga aylangan
Shri-Lankaning “Solombo Times” nashrida “O‘zbekistonda Yangi uyg‘onish davri: kelajak texnologiyalari yordamida buyuk o‘tmishni qayta tiklash” sarlavhali tahliliy maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Shri-Lankalik taniqli jurnalist Fazan Navaz tomonidan yozilgan ushbu materialda so‘nggi o‘n yilda O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Yangi O‘zbekistonni bunyod etish, “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirishga qaratilgan islohotlar va ularning samarali natijalari xususida so‘z yuritilgan.
Muallifning yozishicha, Markaziy Osiyo markazida sokin, ammo ulkan ahamiyatga ega inqilob yuz bermoqda. Bu kurash qurol-yarog‘ bilan emas, balki qo‘lyozmalar, muzeylar va mikrochiplar yordamida amalga oshirilmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida O‘zbekiston Samarqand va Buxoro kabi shaharlar jahon ilm-fani, she’riyati va falsafasining yetakchi markazlari bo‘lgan O‘rta asrlardagi “Oltin asr” shon-shuhratini qayta tiklashga intilmoqda.
Bu jarayonning o‘ziga xos jihati shundaki, O‘zbekiston ming yildan ziyod tarixga ega madaniy merosni asrash, qayta tiklash va keng ommaga yetkazish uchun sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan faol foydalanmoqda.
Nashrda O‘zbekistonning boy madaniy va tarixiy merosi hamda uni saqlash bo‘yicha islohotlarga to‘xtalib o‘tilgan. Qayd etilganidek, bu zamin insoniyat tarixidagi eng buyuk allomalarga beshik bo‘lgan. Astronom va davlat arbobi Mirzo Ulug‘bek Samarqandda yulduzlarni hayratlanarli darajada aniq kuzatish imkonini bergan rasadxona barpo etgan. Xorazmdagi Ma’mun akademiyasi olimlari esa Yevropada Renessans boshlanishidan ancha avval matematika va tibbiyot sohalarida yuksak yutuqlarga erishgan edi.
O‘zbekiston yetakchisi bu tarixiy merosni tez-tez tilga olib, Mirzo Ulug‘bekni nafaqat buyuk olim, balki ilm-fanni eng yuksak qadriyat deb bilgan davlat arbobi sifatida ta’riflaydi. Davlat rahbari bugungi yangilanish jarayonini “Uchinchi Renessans” deb atab, uni O‘zbekistonning ilmu ma’rifat va madaniyat markazi sifatidagi mavqeini qayta tiklashga qaratilgan umummilliy loyiha sifatida baholaydi. Tarixchilar ta’biri bilan aytganda – bu atama mintaqada avval mavjud bo‘lgan ikki buyuk yuksalish davridan keyingi navbatdagi uyg‘onish bosqichini anglatadi.
Muallifning fikricha, O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini amalga oshirish shunchaki gap emas, balki davlat siyosatiga aylangan.
“Bu ulkan maqsadning eng yorqin ramzi joriy yil Toshkentda qad rostlagan Islom sivilizatsiyasi markazidir. 2026 yil mart oyida 40 mamlakatdan tashrif buyurgan 1500 dan ortiq mutaxassis ishtirokida qurib bitkazilgan mazkur markaz o‘z bag‘rida islom olamining eng noyob yodgorliklaridan biri – VII asrga mansub Usmon Mus'hafini saqlaydi. Shuningdek, bu yerda ilmiy laboratoriyalar, restavratsiya ustaxonalari va arxivlar faoliyat yuritadi. Markaz allaqachon dunyodagi eng chiroyli yangi muzeylardan biri sifatida e’tirof etilgan”, – deya qayd etgan jurnalist.
Materialda ta’kidlanishicha, O‘zbekiston yondashuvining boshqalardan ajratib turadigan muhim jihati – bu sun’iy intellektdan iqtisodiy taraqqiyot vositasi sifatidagina emas, balki madaniy merosni muhofaza qilish vositasi sifatida ham foydalayotganidadir.
Sun’iy intellekt turizm sohasini ham tubdan o‘zgartirmoqda. Bu tashabbus 2026 yilda mamlakatga 12 million sayyohni jalb qilish rejasining bir qismi hisoblanadi.
Fazan Navaz o‘z maqolasini “Uchinchi Renessans” o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlarga to‘liq erishadimi-yo‘qmi, buni vaqt ko‘rsatadi. Biroq bugunning o‘zidayoq O‘zbekiston qanday yo‘ldan odimlab borayotgani aniq ko‘rinib turibdi”, – degan so‘zlar bilan yakunlagan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
- «
- »