Farzand tarbiyasi — ota-ona qo‘lidagi omonat
Farzand — Alloh taoloning eng ulug‘ ne’matlaridan biridir. U nafaqat quvonch va baxt manbai, balki ota-ona zimmasidagi katta mas’uliyat hamdir. Farzand tarbiyasi Islom dinida ibodat darajasidagi muqaddas vazifa hisoblanadi. Chunki bugungi tarbiya ertangi jamiyatning qiyofasini belgilaydi. Solih farzand — ota-onaga dunyoda ham sharaf, oxiratda ham najot topishiga sababidir.
Farzand tarbiyasida ota ona va ustozlar bir yoqadan bosh chiqarib farzandlar kelajakda buyuk insonlardan bo‘lib ulgayishlari uchun etiborlar masuliyatlarini kuchaytirishlari kerak shunda kutilgan orzu va qilingan niyyatlarga erishiladi. erishiladi.
Farzand — omonat
Alloh taolo Qur’oni karimda marhamat qiladi: “Ey mo‘minlar! O‘zlaringizni va oilalaringizni do‘zax olovidan saqlangiz!” (Tahrim surasi, 6-oyat).
Bu oyat ota-onaga ulkan vazifani yuklaydi. Ya’ni, farzandni faqat yedirib-ichirish emas, balki uni iymonli, odobli, halol va vatanparvar qilib tarbiyalash ham ota-onaning burchidir.
Bugungi kunda ayrim ota-onalar farzandining kiyimi, ovqati, o‘qishi haqida qayg‘uradi, ammo uning qalbi, odobi, namozi va do‘stlari haqida yetarlicha e’tibor bermaydi. Holbuki ota onadan farzandlari uchun qoladigan eng katta meros — boylik emas, chiroyli tarbiyadir.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning tarbiya haqidagi biz ummatlariga qilgan nasihatlarini eslaymiz.
Muhammad sollallohu alayhi vasallam dedilar: “Hech bir ota o‘z farzandiga chiroyli odobdan afzalroq hadya bera olmaydi” (Imom Termiziy rivoyati).
Bu hadisdan ma’lum bo‘ladiki, farzandga qimmatbaho uy yoki mol-dunyo emas, balki go‘zal axloq berish eng katta boylikdir.
Yana bir hadisda: “Barchangiz mas’ulsiz va qo‘l ostingizdagilardan so‘ralasiz” deganlar (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).
Demak, ota ham, ona ham farzandi tarbiyasi uchun Alloh huzurida javob beradi.
Tarbiya oiladan boshlanadi
Farzand eng avvalo ota-onaning fe’l-atvoridan ta’sirlanadi. Uyda yolg‘on gapirilsa, farzand ham yolg‘onchi bo‘ladi. Uyda hurmat bo‘lsa, farzand ham odobli bo‘lib ulg‘ayadi. Ota-onaning har bir amali bolaga darsdir.
Shuning uchun:
Ota halol rizq topishi;
Ona iffati va odobi bilan namuna bo‘lishi;
Oilada namoz, Qur’on va yaxshi muhit bo‘lishi;
Farzandga mehr bilan nasihat qilinishi juda muhimdir.
Qattiqqo‘llik yoki faqat koyish bilan emas, mehr va hikmat bilan qilingan tarbiya samarali bo‘ladi.
Luqmoni Hakimning o‘g‘liga qilgan nasihati va tarbiyasini Alloh taolo quronda bayon qilinish farzand tarbiyasi naqadar masuliyatli vazifaligini bilib olsak bo‘ladi: “Ey o‘g‘ilcham! Allohga shirk keltirma. Albatta shirk katta zulmdir” (Luqmon surasi, 13-oyat).
Bu oyatda avvalo aqida va iymon tarbiyasi birinchi o‘ringa qo‘yilganini ko‘ramiz. Farzandga eng avvalo Allohni tanitish, halol-haromni o‘rgatish lozim.
Farzand tarbiyasidagi eng katta xatolar
Bugungi davrda ayrim ota-onalar:
Farzandini telefon va internetga topshirib qo‘ymoqda;
Uning do‘stlari va muhitini nazorat qilmayapti;
Diniy tarbiyaga e’tiborsizlik qilmoqda;
“Katta bo‘lsa o‘zi o‘rganadi”, deb beparvo bo‘lmoqda.
Ammo yosh nihol qanday egilsa, katta daraxt ham shunday shakl oladi. Kichiklikda berilgan tarbiya umr bo‘yi ta’sir qiladi.
Solih farzand — ota-onaga sadaqai joriya bo‘ladi.
Muhammad sollallohu alayhi vasallam dedilar: “Inson vafot etsa, uch narsadan boshqa amali uziladi: sadaqai joriya, foydali ilm va haqqiga duo qiladigan solih farzand" (Imom Muslim rivoyati).
Demak, yaxshi tarbiya topgan farzand ota-onasining vafotidan keyin ham ularga savob yetkazib turadi.
Xulosa o‘rnida shuni alohida aytib o‘tmoqchimiz
Farzand tarbiyasi — eng ulug‘ va eng mas’uliyatli vazifadir. Ota-ona farzandiga nafaqat dunyoviy ta’lim, balki iymon, odob, hayo, vatanparvarlik va insoniylikni ham o‘rgatishi kerak. Chunki bugungi farzand — ertangi ota-ona, ustoz va jamiyat egasidir.
Alloh taolo barcha ota-onalarga farzandlarini solih, ilmli, odobli qilib tarbiyalashda tavfiq ato etsin. Farzandlarimizni diniga, vataniga va ota-onasiga sadoqatli insonlardan bo‘lib ulgayishlarini nasib etsin.
Muhammadshokir Boboxo‘jayev,
Norin tumanidagi “Umarxo‘ja eshon” jome masjidi imom-xatibi
Jannatning misoli
“Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli shuki, uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari va soyalari doimiydir. Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir” (Ra’d surasi, 35-oyat).
Bu oyat taqvodorlarga va’da qilingan jannatni sifatlab berish ma’nosida bo‘lishi mumkin. Oyat “taqvodorlarga va’da qilingan jannat kofirlarga va’da qilingan do‘zaxga o‘xshash bo‘ladimi?” degan ma’noda bo‘lishi ham mumkin. Ya’ni jannat bilan do‘zax birbiriga o‘xshash emas.
Alloh taolo boshqa bir oyatda jannat haqida bunday marhamat qiladi: “Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli: ichida aynimagan suvli anhorlari, ta’mi o‘zgarmagan sutli anhorlari, ichuvchilar uchun lazzatbaxsh xamrli anhorlari, musaffo asalli anhorlari bor. Ular uchun unda barcha mevalar va Rabbilaridan mag‘firat bordir. Ular do‘zaxda mangu qoladigan, o‘ta qaynoq suv bilan sug‘orilib, ichaklari titilib ketadigan kimsa (kofirlar)ga o‘xsharmidi?” (Muhammad surasi, 15-oyat).
Alloh taolo bu oyatda bunday demoqda: “Sifati shunday doimiy ne’matlar ichra bo‘lgan kishilar mudom azoblanadigan, sifatlari ana unday bo‘lgan kimsalar kabi bo‘lurmi?” Ya’ni jannatiylar do‘zaxiylar kabi bo‘lmaydi. Shundan oldin kelgan oyat ham ushbu oyatga qiyos qilinadi.
“Uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari doimiydir”. Ya’ni jannatning mevalari doimiy bo‘lib, aslo tugab qolmaydi. Ular dunyo mevalari va uning ne’matlariga o‘xshamaydi. Dunyo mevalarining har qanday turi vaqti bilan tugab qoladi. Shuning uchun ham Alloh taolo oxirat jannatining mevalari va undagi jamiki ne’matlar uzluksiz, doimiy ekanini hamda kofirlarga oxiratning azobi ham bardavom ekanini xabar qildi.
“Va soyalari…” Alloh taolo jannatning soyasi ham uzluksiz ekani, unda botishi bilan soyasi ham yo‘qoladigan quyosh bo‘lmasligini bayon etib, undagi barcha ne’matlarning davomiyligi va manfaatli bo‘lishini bildirdi. Soyada manfaat bor, lekin zarar yo‘q, quyoshda esa foyda bilan birga zarar ham bordir. Xuddi shunday, dunyo hayotida barcha narsalarda foydali taraflari bilan birga zararli jihatlar ham bo‘ladi. U ne’matlar kelishi vaqti bilan to‘xtab, zavol topadi. Alloh taolo oxiratdagi soya, jannatdagi barcha ne’matlar zararsiz, uzluksiz, boqiy bo‘lishini va ular dunyodagi soyaga va ne’matlarga o‘xshamasligini xabar qildi.
“Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Bu oyat ning zohirini e’tiborga oladigan bo‘lsak, go‘zal oqibat shirkdan saqlanganlarga bo‘lishi aytildi. Chunki Alloh taolo kofirlarning oqibati do‘zax ekanini zikr qildi. Ya’ni ular ning oqibati, jazosi do‘zaxdir. Jannat esa shirkdan saqlanganlarning mukofotidir.
“Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Yoki ushbu iboraning ma’nosi: “Taqvo qilganlar ning oqibati jannatdir, kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”.
Mufassirlardan ba’zilari Alloh taoloning “Bu taqvo qilganlarning oqibatidir” oyatining ma’nosini bunday bayon qiladi: “Ularning amallari, yaxshiliklarining oqibati jannatdir. Alloh taoloning yagonaligiga kufr keltirgan kimsalar amallarining oqibati esa do‘zaxdir”.
Imom Abu Mansur MOTURIDIYning “Ta’vilotul Qur’on” asaridan
Abdulatif ALLOQULOV tarjima qildi.
“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 9-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws
