Bemazhablikni da’vo qiliuvchiga bir savol
Bismillahir Rohmanir Rohiym
1400 yil ummatni ushlab turgan yo‘lni tashlab, qayerga bormoqchisiz?
Bugun musulmon jamiyatida tez-tez uchraydigan bir da’vo bor:
“Biz Qur’on va sunnat bilan yuramiz, mazhab shart emas”.
Bu gap tashqaridan chiroyli, jozibali eshitiladi. Ammo chuqurroq o‘ylab ko‘raylik:
Haqiqatan ham mazhabsiz yurish mumkinmi?
Agar mumkin bo‘lsa, u qayerga olib boradi?
Keling eng sodda savol-javob uslubida ko‘rib chiqamiz.
1. Mazhab o‘zi nima?
Mazhab – bu Qur’on va sunnatni tushunish maktabi.
Imom Abu Hanifa, Imom Molik, Imom Shofi’iy, Imom Ahmad ibn Hanbal kabi buyuk mujtahidlar:
minglab oyat va hadislarni,
sahobalar fatvolarini,
arab tili qoidalarini,
nas'h-mansuh, umumiy-xususiy masalalarni tizimli, ilmiy usulda jamlab, ummatga yo‘l ko‘rsatib berishgan.
Mazhab – Qur’on va sunnatning o‘zi emas, balki ularni to‘g‘ri tushunish kaliti.
2. “Mazhab shart emas” degan odam aslida nimani da’vo qilmoqda?
U deydi:
“Men o‘zim hadisni ochib o‘qiyman, o‘zim hukm chiqaraman”.
Savol:
— Arab tilini mukammal biladimi?
— Hadislarning sahih-zaifini ajrata oladimi?
— Qaysi hadis qaysi holatga tegishli ekanini biladimi?
— Qaysi oyat qaysi oyat bilan chegaralanganini biladimi?
Agar yo‘q bo‘lsa – u ilmga emas, nafsiga ergashmoqda. Agar farazan shu ilmlarga sohib bo‘lsa bormi, shubhasiz mazhabga ergashish lozimligini e’tirof qiladi.
Alloh taolo marhamat qiladi: “Agar bilmasangiz, zikr ahlidan so‘rang” (Nahl surasi, 43-oyat).
Zikr ahli – olimlar, mujtahidlar. Mazhab ana shu “zikr ahli”ning ilmiy merosidir.
3. Sahobalar haqida nima deysiz? Sahobalar:
Ibn Mas’ud fiqhi,
Ibn Umar fiqhi,
Zayd ibn Sobit fiqhi bilan tanilgan.
Tobe’inlar sahobalarga taqlid qilgan.
To‘rt imom esa ana shu sahobalar fiqhini tartibga soldi.
Demak, mazhab keyin chiqib qolgan bid’at emas, balki sahobalar yo‘lining davomidir.
4. Mazhabsizlik nimaga olib keladi?
Bugun mazhabsizlikni da’vo qiluvchilar orasida:
biri niyatni shart emas deydi,
biri jamoat namozini yengil sanaydi,
biri boshqasini adashgan, hatto kofir deydi.
Bu nimaning natijasi?
Bir mezon yo‘qligining natijasi.
Mazhab bo‘lmaganda: har kim o‘zicha “Qur’on va sunnat”ni tushunadi, din parcha-parcha bo‘ladi, ixtilof fitnaga aylanadi.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytganlar: “O‘tgan ummatlar ixtilof sababli halok bo‘ldi” (Imom Ahmad rivoyati)
Mazhab – ixtilofni tartibga soluvchi himoya devori.
5. Imom Abu Hanifa rahimahulloh nima uchun Imomi A’zam deb e’tirof etiladi?
U zot:
40 yil bomdod namozini xufton tahorati bilan o‘qigan,
500 mingdan ortiq hadisni bilgan,
Shunday zotning ilmiy tizimini mensimaslik – kibr emasmi? Ha, kibr bo‘lsa, kibr egasida sog‘lom ilm bo‘lmaydi.
6. Mazhab – majburiy emasmi?
Ha, mazhab – zarurat.
Xuddi:
tibbiyotda shifokorga ergashgandek,
qurilishda muhandisga ishongandek.
Ammo ogoh bo‘ling: Din – tajriba qilinadigan soha emas.
7. Xulosa: Mazhabsiz qayga bormoqchisan?
Mazhabdan voz kechgan odam:
o‘zini imomlardan ustun qo‘yadi,
bilmagan holda fatvo beradi,
oxir-oqibat dinni o‘z nafsiga moslab oladi.
Mazhabga ergashish – ko‘r-ko‘rona taqlid emas,
balki ilmga, tajribaga va ummat yo‘liga hurmatdir.
Savol ochiq qoladi:
1400 yil ummatni ushlab turgan yo‘lni tashlab, bemazhab qayerga bormoqchi?!
Nuriddin HAMRAQULOV,
Yakkasaroy tumani “Rahimjon hoji ota” jome masjidi imom noibi
Erhan Afyonju: O‘zbekiston – turkiy sivilizatsiyaning eng go‘zal shaharlari joylashgan zamin
Turkiyaning “CNN-Türk” telekanalida efirga uzatilgan “Tafakkur doirasi” dasturida so‘zga chiqqan taniqli olim, Milliy mudofaa universiteti rektori, professor Erhan Afyonju O‘zbekistonning boy tarixiy merosi va sayyohlik salohiyati haqida fikr yuritdi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Ko‘rsatuvda qatnashgan turk tarixchisi Erhan Afyonju O‘zbekistonni turkiy sivilizatsiyaning eng go‘zal shaharlari joylashgan alohida geografik hudud sifatida ta’riflagan.
Olimning fikricha, juda ko‘pchilik sayyohlar O‘zbekistonni o‘z ko‘zi bilan ko‘rishni istaydi. Chunki dunyoga mashhur Samarqand, Buxoro, Xiva, Toshkent kabi shaharlar ana shu zaminda joylashgan.
Turk tarixchisi yoshlarga murojaat qilib, xorijga sayohat qilishni, avvalo, Turkiy dunyo mamlakatlarini kashf etish, ajdodlar yurti bilan yaqindan tanishishdan boshlash lozim ekanini ta’kidladi.
“Yoshlarga tavsiyam shuki, hozir xorijga sayohat qilmoqchi bo‘lsangiz, avvalo Turkiy zaminni aylaning. Masalan, O‘zbekistonga borib, tarixiy shaharlarni ko‘rib keling, ajdodlaringiz yurti bilan tanishing. So‘ng Saljuqiylar davlati barpo etilgan zaminlarni ko‘ring”, – dedi professor.
Erhan Afyonjuning ta’kidlashicha, bunday sayohatlar yoshlar uchun har tomonlama foydali va qiziqarli bo‘lib, ularning tarixiy xotirasi va dunyoqarashini boyitadi.
“Masalan, Samarqandning go‘zalligini dunyoning ko‘p joylarida topa olmaysiz. Ayniqsa, turk yoshlari o‘z ajdodlari yashagan zaminni borib ko‘rishlari lozim”, – dedi olim.
Professor O‘zbekistonni turkiy sivilizatsiyaning asosiy beshiklaridan biri, ilm-fan markazi sifatida ham alohida e’tirof etgan.
Shuningdek, turk tarixchisi O‘zbekistonning nafaqat tarixiy va madaniy, balki geografik jihatdan ham yashash uchun qulay hudud ekanini ta’kidlagan.
Dastur davomida professor bildirgan fikr-mulohazalar Turkiya jamoatchiligi orasida O‘zbekistonning tarixiy shaharlari, boy madaniy merosi va turizm salohiyatiga bo‘lgan qiziqishni yanada oshirishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
