Ilmsiz, orsiz erni kim deyish mumkin?
Yaqinda qarindoshlarnikiga mehmonga borganimizda oila bekasi tashvishli ko‘rindi. Suhbat orasida yorildi. Bir yil oldin turmushga uzatgan qizi yaqinda farzandini dunyoga keltiribdi. U tug‘uruqxonaga qizini ko‘rgani borsa, ayol quda: “Nevaram yangi beshikda yotishini xohlayman, shunga qarab tayyorgarlik ko‘raverasiz-da”, deb pisanda qilibdi. Bu gap yolg‘iz boshi bilan oilasini zo‘rg‘a tebratayotgan ayolni g‘amga botiribdi. Axir qudasinikiga beshikka qo‘shib kuyoviga va uning barcha oila a’zolariga sarpo-suruq ham ko‘tarib borishi kerak-da.
O‘ylab qolasan, kelin eriga bola, qaynona-qaynotasiga nevara tug‘ib bersa-yu, yana uning ota-onasi muttahamdek kuyovi va qudalariga xushomad qilib sovg‘a ulashishga majbur bo‘lsa…
To‘g‘ri, hadya berish oradagi mehr-oqibatni mustahkamlaydi. Lekin bu vaziyatda sovg‘a aslida kimga berilishi lozim? Barcha ehtirom to‘qqiz oy homilasini ko‘tarib yurib, ming og‘riq-azob ichida chaqaloqni dunyoga keltirgan kelinga qaratilishi kerak emasmi?
Afsus, hozirgi kunda qiz uzatgan ota-onaning boshi uzoq vaqt sarfu xarajatdan chiqmaydi. To‘yda qilingan kelin seplari, sarpo-suruqlar, mebellar bilan qutulsa koshkiydi. Nevara ko‘rishsa, beshik to‘yi qilib berishlari, qudanikida o‘tkaziladigan oilaviy tadbirlarga sovg‘alar, sunnat to‘yida ma’lum odamlarga boshoyoq sarpolar, maishiy jihozlar olib borishlari urfga aylangan. Sovg‘alar biroz kamtarona bo‘lib qolsa, kelin va ota-onasining boshi malomatdan chiqmaydi. Yuqoridagi misol ayrim kuyovlarning nafaqat shar’iy hukmlarni bilmasligi, balki orsizligi, johila onasining izmidan chiqmasligi va u bilan bu masalada hamfikrligini ham ko‘rsatadi.
Bular – hali urfga aylangani uchun kelin tomonning yelkasiga ortiladigan majburiyatlar. Ayanchlisi, xotinining ota-onasidan turli narsalarni ochiqdan-ochiq tama qiluvchi erkaklar ham uchramoqda. Ayoliga: “Mashina sotib olmoqchiman, otang yordam bervorsin”, “Uy quraman, qurilish materiallari olib bersin” qabilida talablar qo‘yayotgan boqimanda erlarni kim deb atash mumkin?
Bir tanishimning aytishicha, kelin bo‘lib tushganiga ikki yilcha bo‘lgan singlisini eri va qaynona-qaynotasi yoz bo‘yi tomorqasida ishlatib, bemor bo‘lib qolgach, “qizingiz kasalmand ekan” deb ota uyiga olib kelib tashlashibdi. Maqsad – xotinni davolatishga ketadigan sarf-xarajatni uning ota-onasi zimmasiga yuklash. Axir dinimiz ayolni nafaqa, boshpana bilan ta’minlash, kasal bo‘lsa, davolatish va boshqa tasarruflarini erning vazifasi etib belgilagan-ku.
Alloh taolo ta’lim beradi: “Erkaklar xotinlar ustidan (oila boshlig‘i sifatida doimiy) qoim turuvchilardir. Sabab – Alloh ularning ayrimlari (erkaklar)ni ayrimlari (ayollar) dan (ba’zi xususiyatlarda) ortiq qilgani va (erkaklar o‘z oilasiga) o‘z mol-mulklaridan sarf qilib turishlaridir…” (Niso surasi, 34-oyat).
Erkak kishi oila rahbari bo‘lgani uchun ahli ayoli, farzandlarini himoya qilishga, ularning moddiy ta’minotiga mas’uldir. Uning halol yo‘l bilan bola-chaqasini boqishi ibodat bo‘lib, buning uchun ajru savobga erishadi.
Omir ibn Sa’ddan, u otasidan rivoyat qiladi: «Nabiy sollallohu alayhi va sallam dedilar: “Albatta, sen ahlingga har qanday nafaqa qilsang, unga ajr olasan. Hattoki, ayolingning og‘ziga tutgan luqmaga ham”» (Imom Ahmad rivoyati). Demak, halol mehnat qilib, oilasiga rizq olib keladigan erkak dangasalik, boqimandalik oqibatida sodir bo‘ladigan gunohdan saqlanish bilan birga, ajr-savobga ham erishadi.
Yuqoridagi holatlarda esa erkaklar o‘zining oilada rahbarligini ayoliga yoki farzandlariga g‘amxo‘rlik emas, zulm qilish deb tushunmoqda. Ular tezda o‘zlarini isloh qilmasalar, zolim banda sifatida katta gunoh orttirib, oxiratda mazlumlarning haqini toptagani uchun javob berishlariga to‘g‘ri keladi.
Islomda nima uchun oila rahbarligi erkakka berilgan? Bu savolga ushbu oyati karimada javob beriladi: “Alloh ba’zilarini ba’zilaridan ustun qilgani va mollaridan sarflaganlari uchun erkaklar ayollarga rahbardirlar” (Baqara surasi, 34-oyat).
Oyati karimada erkaklar ayollarga nisbatan jismonan kuchli, og‘ir-bosiq tabiatli etib yaratilgani, shu bilan birga, oilasiga nafaqa ajratganlari uchun ularga rahbar ekanlari aytilyapti. Demak, rahbarlik uchun faqat jismoniy va aqliy ustunlik emas, oliyhimmatlik ham zarur. Muxtasar aytganda, erkak kishi oiladagi burchini shariatga muvofiq ado etsa, dunyoda va oxiratda yaxshiliklarga ega bo‘ladi. Mas’uliyatsizlik esa unga faqat va faqat baxtsizlik, pushaymonlik olib keladi.
Azimjon ALIMJONOV,
Toshkentdagi “Ibrohim ota” jome masjidi imom-xatibi
“Islom nuri” gazetasining 2026 yil 2-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws
Dohada «Uzbekistan: Heritage in Motion» ko‘rgazmasi ochiladi
2026-yil 3-sentabr kuni Dohadagi Islom san’ati muzeyida O‘zbekiston tarixi va madaniy merosiga bag‘ishlangan «Uzbekistan: Heritage in Motion» ko‘rgazmasi ochiladi. Ekspozitsiya Markaziy Osiyoda islom dini tarqalishidan oldingi davrdan to hozirgi kungacha bo‘lgan tarixiy va madaniy jarayonlarni qamrab oladi hamda 28-noyabrgacha davom etadi.
Ekspozitsiyada Qatar va O‘zbekistondagi yetakchi muzey hamda madaniy muassasalar kolleksiyalaridan namunalar namoyish etiladi. Ular orasida Afrosiyobning mashhur devoriy tasviri, «Katta Langar» Qur’oni, Sharqshunoslik instituti qo‘lyozmalari, Buxoro kulolchilik namunalari, XIX–XX asrlarga oid milliy liboslar, zargarlik buyumlari, ipak matolar va an’anaviy hunarmandchilik asarlari bor.
Ko‘rgazma qadimgi mintaqa tarixi, me’moriy meros, islom sivilizatsiyasining intellektual yutuqlari hamda an’anaviy hunarmandchilik rivojiga bag‘ishlangan to‘rtta tematik bo‘limdan iborat. Unda O‘zbekistonning islom olamida fan, madaniyat va san’at rivojining tarixiy markazlaridan biri sifatidagi o‘rniga, shuningdek, Somoniylar va Temuriylar davri merosiga alohida e’tibor qaratiladi.
Tarixiy meros mamlakatning zamonaviy madaniy rivoji bilan uzviy bog‘liq holda namoyish etiladi. Dekorativ-amaliy san’at, to‘qimachilik va zargarlik an’analariga alohida o‘rin beriladi.
Ko‘rgazma doirasidagi ommaviy dastur ma’ruzalar, mahorat darslari, an’anaviy hunarmandchilik namoyishlari, shuningdek, ikat san’ati va ipak ishlab chiqarishga bag‘ishlangan taqdimotlarni o‘z ichiga oladi. 3–16-sentabr kunlari rassom Davlat Toshev rezidentlik dasturi doirasida mahalliy rassomlar va ko‘rgazma tashrif buyuruvchilari uchun Sharq miniatyurasi hamda «Abrū-Bahor» texnikasiga bag‘ishlangan mahorat darslarini o‘tkazadi. Ishtirok etish uchun oldindan ro‘yxatdan o‘tish talab etiladi.
2017-yilda tashkil etilgan O‘zbekiston Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi mamlakatning madaniy merosini asrash va xalqaro miqyosda targ‘ib qilish bilan shug‘ullanadi. Jamg‘arma 17 dan ortiq mamlakatda xalqaro loyihalarni amalga oshirgan va 40 dan ortiq xorijiy madaniyat muassasalari bilan hamkorlik qilgan.
Dohadagi Islom san’ati muzeyi 2008-yilda tashkil etilgan. Muzey kolleksiyasi qariyb 1 300 yillik tarixni qamrab oladi va unda qo‘lyozmalar, kulolchilik buyumlari, metall va shisha mahsulotlari, to‘qimachilik namunalari, gilamlar hamda zargarlik buyumlari mavjud.