Bid'at nima?
Ulomolar bid'atni ikki qismga bo'lganlar:
bid'ati hasana (yahshi bid'at amal) va bid'ati sayyia (yomon bid'at amal)(Nuhzatul muttaqiyn,1 juz, 160 bet).
Bid'ati hasana (yaxshi bid'at) deb shariatda asli bo'lgan amalni shu aslga tayanib, uni shakllantirish uchun joriy qilingan qushimcha amallarga aytiladi. Bunga Hazrat Umar ibn Hattob (roziyallohu anhu.)ning ishlarini misol qilish mumkin. U kishi Ramazon oyida o'qiladigan taroveh namozini imomga iqtido qilib, jamoat bilan o'qishni joriy qilganlar. Aslida sunnat amal bo'lgan taroveh namozini Rasulullox (sollallohu alayhi vasallam.) jamoat bilan uqimas edilar. Hazrati Umar (roziyallohu anhu.) esa, xalifalik davrlarida uni jamoat bilan o'qishni joriy qildilar va: "Kanday yaxshi bid'at bo'ldi" dedilar. Shunga binoan diniy ilmlar o'rgatish uchun alohida madrasalar qurish, kitoblar chop etish, masjidlarga gilam solish, mavlud o'qish va shunga o'xshash din asoslariga zid bo'lmagan amallar bid'ati hasana bo'ladi. Allohga taqarrub hosil qilish maqsadida biror aslga suyanib qilingan har qanday amal lug'aviy jixatdan bid'at deb nomlansada, unga amal qilish joiz bo'ladi va u zalolatga boshlamaydi.
Bid'ati sayyia (yomon bid'at) esa, shar'iy aslga ega bo'lmagan biror narsani joriy qilish yoki shar'iy aslga xilof ravishda ayricha talqin qilishdir. Bid'ati sayya ko'pincha e'tiqod masalalariga taalluqli bo'lib,shariaat ko'rsatgan e'tikoddan chetga chiqish, e'tiqodiy masalalarda g'uluvga ketishdir. Imom Molik (rahmatullohi alayhi.)dan bir kishi Qur'oni karimdagi:
"(U) Arsh uzra "mustaviy" bo'lmish Rahmondir" (Toho,5) oyatidagi "mustaviy" so'zining kayfiyati haqida suraganida, u kishi: "Mustaviy"ning ma'nosi ma'lum. lekin uning kayfiyati noma'lum, ammo bu xaqda savol berish bid'atdir, deganlar va u kishini majlisdan haydab yuborishga buyurganlar. Oyatdagi "mustaviy bo'ldi"
iborasi tik turdi, to'g'ri bo'ldi, chiqib joylashdi, egalladi kabi ma'nolarni bildiradi. Bulardan qaysi biri to'g'ri yoki noto'g'riligi ustida va Allohning qanday kayfiyatda mustaviy bo'lishi haqida fikir yuritib g'uluvga ketish ayni bid'ati sayyiadir. Bu kabi oyatlarga faqat imon keltirib, Allohdan ekanligini tasdiqlab qo'yishning o'zi kifoyadir.
Ulomolar bid'at ahli bilan o'tirish, ular bilan hamsuhbat bo'lishdan qaytarganliklari haqida asarlarda keltirilgan. Juladan, Hasan Basriy (rahmatullohi alayhi.) "Bidi'atchi fosiq bilan o'tirma, aks holda qalbing uning gapiga moil bo'ladi va natijada halok bo'lasan.
Unga qarshi chiqqan taqdiringda, qalbingga maraz kiradi", deganlar.
Yahyo ibn Kasiyr esa: Agar yo'lda bidi'atchiga yo'liqib qolsang, boshqa yo'lga burilib ket, deganlar.
Orifhon Imomov To'raqo'rg'on tuman "Ho'ja Kalon Abdulmoniy" masjidi imom xatibi
Pol Kapur: «Bu yerda tarixni nafaqat ko‘rasiz, balki uni his qilasiz»
AQSH Davlat kotibining Janubiy va Markaziy Osiyo ishlari bo‘yicha yordamchisi Samir Pol Kapur O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurdi, xabar bermoqda iccu.uz.
Islom sivilizatsiyasining ko‘p asrlik tarixi, uning ilm-fan, madaniyat va ma’rifat taraqqiyotiga qo‘shgan ulkan hissasi O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ekspozitsiyalarida yaxlit va ta’sirchan tarzda namoyon etilgan. Tashrif davomida Samir Pol Kapur islomgacha bo‘lgan davr sivilizatsiyalaridan tortib, Yangi O‘zbekiston davriga qadar bo‘lgan tarixiy jarayonlarni aks ettiruvchi galereyalar, buyuk allomalarning ilmiy-ma’rifiy merosi, noyob qo‘lyozmalar, muqaddas yodgorliklar hamda zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida yaratilgan interaktiv ekspozitsiyalar bilan yaqindan tanishdi.
Mehmon ekspozitsiyalarning mazmunan izchilligi va tarixiy jarayonlarni bir-biri bilan uzviy bog‘liq holda namoyon etish usuliga alohida e’tibor qaratdi. Uning qayd etishicha, bu yerda muzey eksponatlari orqali o‘tmish haqida ma’lumot olish bilan cheklanib qolmay, tarixiy davrlar ruhini his qilish, ular o‘rtasidagi bog‘liqlikni anglash imkoni ham mavjud.
Samir Pol Kapur o‘z taassurotlarini quyidagicha ifodaladi:
«Bu muhtasham maskan. Islom tarixi va madaniyatining asrlar davomidagi taraqqiyoti bilan yaqindan tanishish men uchun unutilmas tajriba bo‘ldi. Bu yerda tarixni shunchaki kitob sahifalari orqali emas, balki o‘z ko‘zingiz bilan ko‘rasiz, uni his qilasiz va go‘yo o‘sha davrlarning ichida bo‘lasiz. Shu bois ushbu noyob maskanni barpo etishga hissa qo‘shgan barcha insonlarga samimiy minnatdorchilik bildiraman.
Yoshlarga ham bu yerga kelishni albatta tavsiya qilaman. Chunki bu maskan nafaqat tarixni o‘rganish, balki o‘tmish bilan kelajak o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni anglash imkonini beradi. Men uchun eng esda qolarli lahzalardan biri Qur’oni karimga bag‘ishlangan golografik namoyish bo‘ldi. U menda katta taassurot va hayajon uyg‘otdi.
Menimcha, bu dargoh islom sivilizatsiyasining jahon tamadduniga qo‘shgan ulkan hissasini butun dunyoga namoyon etishga xizmat qiladi. Shuning uchun har bir inson bu yerga tashrif buyurib, ana shu boy va bebaho meros bilan shaxsan tanishishi lozim».
Pol Kapurning fikricha, Markazning ahamiyati uning tarixiy merosni namoyon etish bilangina cheklanmaydi. Ushbu maskan yosh avlod uchun o‘tmish saboqlarini anglash, ilm-fan va ma’rifatning sivilizatsiya taraqqiyotidagi o‘rnini his etish, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat ruhini shakllantirish uchun ham muhim ma’naviy-ma’rifiy maydon vazifasini o‘taydi.
Tashrif yakunida AQSH Davlat kotibining Janubiy va Markaziy Osiyo ishlari bo‘yicha yordamchisi Samir Pol Kapur Islom sivilizatsiyasi markazidan olgan taassurotlari yuksak ekanini qayd etib, ushbu maskan boy tarixiy merosni zamonaviy muzey texnologiyalari va ta’sirchan taqdimot usullari orqali jahon jamoatchiligiga yetkazishda muhim ahamiyat kasb etishini ta’kidladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
