Soxta salafiylarning botil da'volari
Soxta salafiylarning ko'plab botil da'volari bo'lib, ulardan ayrimlarini keltirib o'tamiz.
Ular: – Qur'on va sunnat matnlarining zohiri bilan cheklanib, yuzaki hukm chiqaradilar; – “takfir” (o'zgani kufrda ayblash) va “hijrat” (vatanni tark etish) kabi diniy atamalardan foydalanish orqali musulmonlarni vatangado qiladilar;
– fiqhiy mazhablarni bid'at deb bemazhablikni targ'ib qiladilar;
– tasavvuf va urfni shariatga xilof deb hisoblaydilar;
– g'ayridinlarga o'ta murosasiz munosabatda bo'lib, diniy bag'rikenglikni yoqlamaydilar. .
Soxta salafiylarning hanafiy mazhabiga zid asosiy da'volari quyidagi g'oyalarda o'z aksini topadi:
– “Isolus-savobga” (إِيصَالُ الثَّوَابِ), ya'ni birovlarga atab qilingan savoblarning ularga etib borishiga murosasiz munosabatda bo'ladilar. Masalan, mayyitga Qur'on tilovatidan hosil bo'lgan savobning etib borishini inkor etadilar;
– “Vasiyla” (الْوَسِيلَةُ), ya'ni duo jarayonida Payg'ambar alayhissalomning nomlarini tilga olishni yoxud duo qabul bo'lishi uchun u kishini vositachi qilishni shirk deb biladilar;
– qabrlarni ziyorat qilish va marhum kishilarga Qur'on tilovat qilishni bid'at deb hisoblaydilar. Maqbara va mozorlarni ziyorat qiluvchilarni “quburiy” (ya'ni qabrlarga sig'inuvchi)lar deb atashdek jirkanch ish qiladilar;
– har qanday yangilikni “bid'at” deb, uni rad etadilar;
– o'zlarini “yuqori tabaqa musulmonlari” deb hisoblab, mazhablarga mansub musulmonlarni past tabaqa, zaif va noqis musulmonlar deb biladilar. Ular o'zlarini salaflarga ergashuvchilar deb hisoblab, mazhabdagi musulmonlarni esa ayrim olimlargagina ergashadilar deb da'vo qiladilar.
Hozirgi kunda zamonaviy salafiylar bir necha guruhlarga bo'linib ketgan. Ularni umumlashtirib, ikki guruhga ajratish mumkin:
Birinchisi, davlat boshqaruvida shariatning ustuvorligiga erishish uchun jangu jadallar bilan harakat qiladigan keskin fikrdagi salafiylar.
Ikkinchisi, o'zlarini go'yoki davlatdagi mavjud qonun-qoidalarga itoat etadigan va qarshi chiqmaydigan qilib ko'rsatadigan, jangarilik faoliyati bilan shug'ullanmaydigan “mo''tadil” salafiylar deb hisoblaydiganlar. Ular o'zlarini diniy mutaassibona qarashlaridan qaytmagan holda, boshqa qarashlarga nisbatan hurmat bilan qaraydiganlar guruhiga mansub bo'lib, muayyan mazhabga mansub bo'lishni yoqlamaydilar.
Hozirda soxta salafiylik g'oyalari ostida, asosan, Shimoliy Afrika, Yaqin Sharq, Kavkaz va Markaziy Osiyoning ayrim hududlarida faoliyat olib boradigan harakatlar jamiyatdagi e'tiqodiy birlik, barqarorlik va taraqqiyot uchun real tahdidga aylanganini alohida ta'kidlash zarur.
«Soxta salafiylarning sayoz sabog'i»
kitobidan
O‘zbekiston va Singapur mutaxassislari ekstremizmga qarshi ilmiy yondashuvlarni muhokama qildi
O‘zbekiston Xalqaro islomshunoslik akademiyasi vakillarining Singapurga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif doirasida ushbu mamlakatning Diniy reabilitatsiya guruhi (“Religious Rehabilitation Group”) hamda Nanyang texnologik universiteti huzuridagi S.Rajaratnam nomidagi xalqaro tadqiqotlar maktabida uchrashuvlar o‘tkazildi.
Muzokaralar davomida radikallashuv va ekstremizmning oldini olish, deradikalizatsiya, mahkumlarni ijtimoiy reabilitatsiya qilish, strategik kommunikatsiyalarni rivojlantirish hamda axborot makonida buzg‘unchi g‘oyalarga qarshi ilmiy asoslangan raddiyalar ishlab chiqish bo‘yicha O‘zbekiston va Singapur tajribasi atroflicha ko‘rib chiqildi.
Singapur tomoni “RRG” va “RSIS” markazlari faoliyati misolida radikallashuvga qarshi tizimli profilaktika, buzg‘unchi g‘oyalar ta’siriga tushgan shaxslar bilan individual reabilitatsiya ishlarini olib borish, ularning oilalarini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, shuningdek, ilmiy-tahliliy tadqiqotlar olib borish va jamoatchilik bilan samarali muloqotni yo‘lga qo‘yish amaliyoti haqida batafsil ma’lumot berdi.
O‘z navbatida, O‘zbekiston delegatsiyasi vakillari mamlakatimizda diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan keng qamrovli islohotlar, jamiyatda bag‘rikenglik va ma’rifatparvarlik g‘oyalarini targ‘ib qilish, yoshlarni radikal oqimlar ta’siridan himoya qilishda ilmiy yondashuvlarni rivojlantirish borasidagi izchil chora-tadbirlar bilan singapurlik sheriklarni tanishtirdi.
Uchrashuvlar yakunida tomonlar ekstremizmga qarshi kurashish, xavfsizlikni ta’minlashda strategik kommunikatsiyalarni kuchaytirish, qo‘shma ilmiy tadqiqotlar olib borish, ikki davlat sohaviy mutaxassislari o‘rtasida akademik almashinuvlar va hamkorlikdagi anjumanlarni tashkil etish bo‘yicha muhim kelishuvlarga erishdi.
