Ahli sunna val jamoa kimlar?
Bismillahir rohmanir rohim. “Ahli sunna val jamoa” arabcha ibora bo'lib, “Sunnatga amal qiluvchi va jamoatga ergashuvchi kishilar”, degan ma'noni anglatadi. Ahli sunna val jamoa – islom tarixining barcha davrlarida musulmonlarning katta qismini tashkil qilgan. Ular Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam va xulafoi roshidin: Abu Bakr, Umar, Usmon, Ali raziyallohu anhumning sunnatlarini mahkam ushlaganlar. Ular – din peshvolari bo'lmish sahobalar, tobe'inlar va to'rt mo''tabar fiqhiy mazhab imomlari yo'llariga ergashgan jamoadir. Ahli sunnat val jamoa mazkur ulug'larning yo'lini naql va muttasil isnod (og'izma-og'iz eshitish) bilan qabul qilib olganlar.
Manbalarga qaraganda Ahli sunnat val jamoa atamasini dastlab Ibn Abbos raziyallohu anhu Oli Imron surasi 106-oyatini tafsir qilganda ishlatgan bo'lsalarda, bu atama islomning dastlabki davrlarida mashhur bo'lmagan. Balki o'zlarini turli nomlar bilan atagan firqalar ko'paya boshlagach, Ahli sunna val jamoa atamasi yuzaga chiqdi. Sunna va jamoa ahli kim deyilsa, ilmda peshvo sahobalar va ularning yo'lini tutgan zotlar, deyiladi. Imom Muslim Ibni Sirin rahimahullohdan rivoyat qiladilar:
لم يكونوا يسألون عن الإسناد فلما وقعت الفتنة قالوا سموا لنا رجالكم فينظر إلى أهل السنة فيؤخذ حديثهم وينظر إلى أهل البدع فلا يؤخذ حديثهم
ya'ni: “Odamlar fitna (hazrati Usmon raziyallohu anhuning shahid qilinishi) ro'y bergunicha bir-biridan isnod (hadislarni kimdan eshitganini) so'ramas edilar. Fitnadan keyin esa (hadis eshitgan) kishilaringizni nomlarini aytinglarchi, deyishardi. Qaralardi, agar ahli sunnatdan bo'lsa hadisi olinardi, agar ahli bid'atdan bo'lsa hadisi olinmasdi”.
Ahli sunna val jamoani tashkil qilgan sahobalardan tobe'inlar ilm o'rgandilar, ulardan esa mujtahid olimlar din ilmini qabul qilib oldilar.
Ikkinchi hijriy asrda ba'zi ilm ahli mutashobih oyatlarning zohiriga “yopishib”, Alloh taoloning ismi sifatlarini isbotlashda mubolag'a qilib, “tajsim” (Alloh taologa jism nisbat berish)ga o'tdilar. Buning muqobilida mo''tazila firqasi chiqib, Alloh taoloni noloyiq sifatlardan poklaymiz, deb mubolag'a qildilar va oyat-hadislarda sobit bo'lgan sifatlarni yo'qqa chiqardilar. O'sha paytda bo'lgan Ahmad ibn Hanbal va boshqa ahli sunnat vakillari (rahimahumulloh) ularga raddiya bildirganlar. O'zlaridan avvalgi sahobiylar, tobe'inlar va mujtahid ulamolarning yo'lini tutib, mutashobih oyatlar haqida: “Alloh taoloning sifatlari oyati karimalarda qanday bo'lsa shunday imon keltiramiz, ta'viliga kirishmaymiz”, – dedilar. Mo''tazila va mushabbihalarning bid'atlari yuzaga chiqib, ularning so'zlari tarqalgandan keyin bir qancha ulamolar chiqib Ahli sunna val jamoaning e'tiqodini kalomiy hujjatlar va usuliy dalillar bilan quvvatladilar. Bu sharafli vazifani Imom Abu Mansur Moturidiy va Imom Abul Hasan Ash'ariy kabi zotlar Ahli sunnaning e'tiqodini bayon qilish, shubhalarni daf qilish, naqliy va aqliy dalillar keltirish bilan chiroyli ado etdilar.
Imom Abu Mansur Moturidiy va Imom Abul Hasan Ash'ariy Ahli sunnatning aqoid bobida imomi ekanlari haqida ko'p ulamolar ta'kidlashgan. Jumladan, Imom Ibn Hajar Haytamiy shunday deydilar:
“المراد بالسنة ما عليه إماما أهل السنة والجماعة الشيخ أبو الحسن الأشعري وأبو منصور الماتريدي
ya'ni: “(Ahli sunna so'zidagi) Sunnatdan maqsad – ahli sunna val jamoa imomlari Abul Hasan Ash'ariy va Abu Mansur Moturidiy tutgan yo'ldir” (“Az zavojir an iqtirofil kaboir” kitobi).
Mashhur muhaddis olim Murtazo Zubaydiy rahmatullohi alayh aytadilar:
“إذا أطلق أهل السنة والجماعة فالمراد بهم الأشاعرة والماتريدية”
ya'ni: “Agar hech qanday qaydlarsiz “Ahli sunna val jamoa” deyilsa Ash'ariylar va Moturidiylar tushiniladi” (“Ithafu saadatil muttaqin sharhu ihyoi ulumid din” kitobi).
Alloma Toshkubrozoda aytadilar:
“ثم اعلم أن رئيس أهل السنة والجماعة في علم الكلام – يعني العقائد – رجلان، أحدهما حنفي والآخر شافعي، أما الحنفي فهو أبو منصور محمد بن محمود الماتريدي، إمام الهدى… وأما الآخر الشافعي فهو شيخ السنة ورئيس الجماعة إمام المتكلمين وناصر سنة سيد المرسلين والذاب عن الدين والساعي في حفظ عقائد المسلمين، أبو الحسن الأشعري البصري
ya'ni: “Ma'lum bo'lsinki, Ahli sunna val jamoaning kalom ilmi (ya'ni, aqoid)dagi raislari ikki kishidir: Birlari hanafiy, boshqalari shofe'iy mazhabida. Hanafiylari Abu Mansur Muhammad ibn Mahmud Moturidiy bo'lib, u zot “Imomul Huda” – “Hidoyat imomi” degan nom qozongan. Shofe'iylari “Sunnat shayxi”, “Jamoat raisi”, “Mutakallimlar imomi”, “Payg'ambarlar sayyidi sunnatlariga yordam beruvchi”, “Din himoyachisi”, “Musulmonlar aqidasini saqlashga harakat qiluvchi” Abul Hasan Ash'ariy Basriydir” (“Miftahus saoda” kitobi).
Imom Muhammad Zohid Kavsariy aytadilar:
“فالأشعري والماتريدي هما إماما أهل السنة والجماعة في مشارق الأرض ومغاربها، لهم كتب لا تحصى، وغالب ما وقع بين هذين الإمامين من الخلاف من قبيل الخلاف اللفظي
ya'ni: “Imom Ash'ariy va Imom Moturidiy — mashriqu va mag'ribda Ahli sunna val jamoa imomlaridir. Ularning ko'p sonli kitoblari bor. Ular o'rtasidagi aksariyat ixtiloflar lafziydir”.
Payg'ambarimiz sallallohu alayhi vasallam bizga turli firqalar ko'paygan paytda musulmonlarning katta jamoasini lozim tutishni ta'kidlab, shunday deydilar:
“فَإِذَا رَأَيْتُمُ اخْتِلَافًا فَعَلَيْكُمْ بِالسَّوَادِ الْأَعْظَمِ”
ya'ni: “Agar ixtilofni ko'rsangiz, katta qora (jamoa)ni lozim tuting” (Imom Ibn Moja rivoyatlari).
Demak, hozirgi kungacha ham va hozirgi kunda ham katta jamoat – Imom Moturidiy va Imom Ash'ariylarning aqidada tutgan yo'llari hamda fiqhda to'rt mo''tabar mazhab (Hanafiy, Molikiy, Shofe'iy va Hanbaliy)larga muvofiq keladi. Mana shular Ahli sunna val jamoani tashkil etadi. Ahli sunna val jamoa ichida bulardan boshqa e'tiqodiy va fiqhiy mazhablar mavjud emas. Tavfiq Allohdandir.
O'zbekiston musulmonlari idorasi
fatvo hay'ati.
Janubiy Koreyaning nufuzli telekanali O‘zbekistonning sayyohlik salohiyatini keng yoritdi
O‘zbekiston sayyohlik salohiyatini Janubiy Koreyada keng targ‘ib etish maqsadida nufuzli “EBS” telekanali tomonidan mamlakatimiz turizm imkoniyatlariga bag‘ishlangan maxsus teledastur efirga uzatildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Sayyohlar orasida katta auditoriyaga ega bo‘lgan “Buyuk Ipak yo‘li bo‘ylab sayohat” teledasturi orqali janubiy koreyalik tomoshabinlarga O‘zbekistonning ekoturizm, gastronomik, ziyorat, tog‘ va landshaft turizmi borasidagi imkoniyatlari haqida keng ma’lumot berildi.
O‘zbekistonga tashrif buyurgan “EBS” telekanali ijodiy guruhi mamlakatimizning mashhur sayyohlik yo‘nalishlari, YUNЕSKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan Samarqand, Buxoro, Xiva va Toshkent shaharlarining qadimiy me’moriy yodgorliklari, turli hududlardagi zamonaviy ko‘ngilochar markazlar, milliy hunarmandchilik, o‘zbek milliy taomlari hamda yurtimizning betakror tabiat manzaralari haqida hikoya qildi.
Ko‘rsatuvda janubiy koreyalik sayyohlar uchun O‘zbekiston bo‘ylab sayohat qilishning afzalliklari ham keng yoritildi. Xususan, bugungi kunda Toshkentdan mamlakatimizning tarixiy shaharlariga zamonaviy va qulay “Afrosiyob” tezyurar poyezdi orqali Ipak yo‘li yo‘nalishlari bo‘ylab sayohat qilish mumkinligi ta’kidlandi.
“EBS” telekanali muxbiri Toshkentning o‘ziga xos me’moriy qiyofasiga alohida e’tibor qaratgan. Uning fikricha, poytaxt me’morchiligida o‘rta asrlarga oid tarixiy obidalar, zamonaviy ko‘p qavatli binolar va sobiq ittifoq davri me’morchiligi an’analari o‘ziga xos uyg‘unlik kasb etgan.
Dasturda O‘zbekiston bo‘ylab sayohat qilish imkoniyatlari haqida so‘z yuritilar ekan, mamlakat poytaxtidan tarixiy shaharlarga avtomobil yo‘llari bilan bir qatorda temir yo‘l orqali ham qulay safar qilish mumkinligi ma’lum qilingan.
“Yilning barcha faslida ertalab va kechqurun Toshkentning bosh vokzalidan Buxoro va Samarqand yo‘nalishida qulay tezyurar “Afrosiyob” poyezdlari qatnaydi. Maksimal tezligi 230 km/soat bo‘lgan ushbu poyezd Toshkentdan Buxorogacha bo‘lgan qariyb 600 kilometrlik masofani uch soatu 40 daqiqada bosib o‘tadi. Bu aviaparvozga nisbatan qulay va arzonroq”, – deya qayd etilgan teledasturda.
Ko‘rsatuvda Samarqand va Buxoro shaharlari Markaziy Osiyoning muhim madaniy durdonalari sifatida e’tirof etilgan.
“Buxoro shahri 2500 yildan ortiq tarixga ega. Eski shahar markazida Buxoroning eng diqqatga sazovor yodgorliklaridan biri – 1127 yilda qurilgan Minorai Kalon joylashgan. Uning balandligi 47 metr, poydevori esa 10 metrni tashkil etadi”, – deya ma’lumot beriladi manbada.
Samarqand haqida so‘z yuritilar ekan, uning 2750 yillik tarixga ega ekani, dunyodagi eng qadimiy shaharlardan biri sifatida asrlar davomida turli bosqinlar va vayronagarchiliklarga guvoh bo‘lganiga qaramay, o‘zining betakror va ertaknamo ulug‘vorligini saqlab qolgani ta’kidlangan.
Teledasturning yana bir muhim jihati – unda O‘zbekistonning qadimiy shaharlaridagi tarixiy va me’moriy obidalar bilan bir qatorda, milliy hunarmandchilik, urf-odatlar, milliy taomlar hamda mamlakatning turli hududlaridagi go‘zal tabiat manzaralari haqida batafsil ma’lumot berilganidir.
Ko‘rsatuvda O‘zbekistonning mehmondo‘stligiga ham alohida urg‘u berilgan.
“Sayyoh sifatida qayerga bormang, xoh mehmon uylarida, xoh bozorlar yoki shunchaki ko‘chada mahalliy aholi bilan uchrashsangiz, samimiy mehmondo‘stlik va iliqlikni his qilasiz”, – deydi “EBS” telekanali ijodiy guruhi.
Umuman, Janubiy Koreyaning yetakchi telekanallaridan biri bo‘lgan “EBS” orqali O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosi, betakror tabiati, milliy taomlari, mehmondo‘stligi va zamonaviy turizm infratuzilmasi keng auditoriyaga namoyish etilgani mamlakatimizning ushbu davlat sayyohlik bozoridagi jozibadorligini yanada oshirishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
