Sof e'tiqod dushmanlari
"Tinchlik, millatlar va dinlararo bag'rikenglik, Vatanni ardoqlash, oilani muqaddas sanash kabi g'oyalarni targ'ib qiluvchi dinimiz nomiga dog' tushurgan va butun jahon xalqlari nigohida islom dinini “terrorizm dini”ga aylantirishga xizmat qilayotgan va musulmonlarni islom tsivilizatsiyasi rivojiga qo'shgan tarixiy xizmatini yo'qqa chiqarayozgan soxta salafiylik XXI asrda musulmonlar boshiga kelgan eng katta musibat bo'ldi. Bu oqim ko'plab ulamolarning joniga qasd qilish, xudkushlik, tinch aholini qirib tashlash, voyaga etmagan bolalarni qo'liga qurol berish, olimlarni qadrsizlantirish kabi musulmonchilikka umuman to'g'ri kelmaydigan sifatlarga egaligi bilan musulmonlarni jahon hamjamiyati oldida qadrsizlanishiga xizmat qildi.
Soxta salafiylar “tasavvuf – bu kufr”, “mazhabga ergashish — shirk”, “vasila – shirk”, “Alloh taolo osmonda” kabi ko'plab fitnaga sabab bo'luvchi mavzular orqali o'sib kelayotgan yosh avlodning aqlini zaharlashga harakat qildilar va ozmi-ko'pmi jamiyatni parokanda qilish, olimlarni qadrsizlantirish va yoshlarni o'z yo'llariga og'dirish kabi jirkanch maqsadlarga erishishga intildilar. Salafiylarning “Alloh taolo osmonda” degan aqidaviy fitnasi musulmonlar orasida tafriqalanishni keltirib chiqarishga sabab bo'lgan mavzulardan biridir.
Risolat davriga nazar solinsa, Rasululloh alayhis-salom, u kishidan so'ng sahobai kiromlar musulmonlarga: “Alloh taolo yuqorida” deb e'tiqod qilinglar” deb buyurmaganliklari ko'zga tashlanadi. Chunki, u paytda musulmonlar orasida “Alloh taolo osmondami, erdami?” degan savol yoki qarashga o'rin yo'q edi. Chunki ular Alloh taoloni Qur'on va hadis asosida sodda va asosli tarzda tanir edilar hamda e'tiqoddan chalg'ituvchi aqidaviy masalalardan o'zlarini olib qochar edilar. Shuning uchun ham Hasan Basriy rahmatullohi alayh tavhid ilmida ilmiy suhbat qilmochi bo'lsalar, salohiyatsiz insonlarni suhbatdan chetlatar edilar.
Imom Ahmad rahmatullohi alayh aytadi: “Alloh taolo O'zini o'zi yoki Rasululloh vasf etgan narsa bilan sifatlanadi. Bunda Qur'on yoki hadisga qo'shimcha qilmaymiz. Alloh u ila vasf etilgan narsa shaksiz haq deb bilamiz. Shu bilan bir qatorda ” (Unga o'xshash biror narsa yo'q) deb e'tiqod qilamiz. Uning sifatlari va fe'llarini o'xshashi yo'q. Nuqson va yaratilganlikni anglatuvchi barcha narsadan Alloh azza va jalla pokdir.”.
Imom Shofe'iy Imom Molikdan naql qilgan rivoyatda, “Rasululloh ummatga istinjo o'rgatib, tavhidni ta'lim bermasliklari mumkin emas. U zot hadisda: “La ilaha illalloh” deyish bilan kishi musulmon bo'ladi deb aytganlar. Lekin biror hadisda Alloh taologa yuqori tomonni, ya'ni osmonni nisbatini berish tavhidga aloqador, deb aytilmagan” deydilar.
Imom Shofe'iy: “Aqlli kishiga Alloh taoloni biror narsaga o'xshatish harom va bu mavzuda chuqur ketish ham” deganlar. Sahoba va tobe'inlarning hayotiga nazar solinsa, aqida masalasida ular juda hassos bo'lganliklari ko'zga tashlanadi, ya'ni bu mavzuda ular o'zaro bahs qilmaganlar. Aqida bahsiga omi xalqni jalb qilmaganlar va minbarlarda nozik aqidaviy masalalarni mavzu sifatida gapirmaganlar. Soxta salafiylar esa, musulmonlar orasida mazhabsizlikni singdirish maqsadida o'z izdoshlariga birinchi kundanoq “Alloh taolo osmonda”, “vasila harom”, “Alloh taoloning qo'li, yuzi mavjud” kabi aqidaviy masalalarni tizimli bayon qilib keladilar. Holbuki, bu chin salaflarning yo'liga ziddir. Soxta salafiylarning “Alloh taolo osmonda” degan e'tiqodiy qarashlari haqida so'z yuritishdan oldin, ahli sunna val jamoaning e'tiqodini bayon qilish va musulmonlar e'tirofiga sazovar bo'lgan salafi solihlarning mavzu bo'yicha qarashlarini keltirib o'tish o'rinlidir. Zero, birinchi singdirilgan fikr, u qanday bo'lishidan qat'iy nazar o'quvchi ongiga albatta u yoki bu jihatdan ta'sir qiladi. Allox taolo yurtimizni eng kuchli va bilimli bulgan ertamiz kelajaklarini uzing asragin.
Mingbuloq tumani “Mulla Abduraxmon” jome
Masjidi imom xatibi: Sherzodbek Axmedov.
Ilmsiz, orsiz erni kim deyish mumkin?
Yaqinda qarindoshlarnikiga mehmonga borganimizda oila bekasi tashvishli ko‘rindi. Suhbat orasida yorildi. Bir yil oldin turmushga uzatgan qizi yaqinda farzandini dunyoga keltiribdi. U tug‘uruqxonaga qizini ko‘rgani borsa, ayol quda: “Nevaram yangi beshikda yotishini xohlayman, shunga qarab tayyorgarlik ko‘raverasiz-da”, deb pisanda qilibdi. Bu gap yolg‘iz boshi bilan oilasini zo‘rg‘a tebratayotgan ayolni g‘amga botiribdi. Axir qudasinikiga beshikka qo‘shib kuyoviga va uning barcha oila a’zolariga sarpo-suruq ham ko‘tarib borishi kerak-da.
O‘ylab qolasan, kelin eriga bola, qaynona-qaynotasiga nevara tug‘ib bersa-yu, yana uning ota-onasi muttahamdek kuyovi va qudalariga xushomad qilib sovg‘a ulashishga majbur bo‘lsa…
To‘g‘ri, hadya berish oradagi mehr-oqibatni mustahkamlaydi. Lekin bu vaziyatda sovg‘a aslida kimga berilishi lozim? Barcha ehtirom to‘qqiz oy homilasini ko‘tarib yurib, ming og‘riq-azob ichida chaqaloqni dunyoga keltirgan kelinga qaratilishi kerak emasmi?
Afsus, hozirgi kunda qiz uzatgan ota-onaning boshi uzoq vaqt sarfu xarajatdan chiqmaydi. To‘yda qilingan kelin seplari, sarpo-suruqlar, mebellar bilan qutulsa koshkiydi. Nevara ko‘rishsa, beshik to‘yi qilib berishlari, qudanikida o‘tkaziladigan oilaviy tadbirlarga sovg‘alar, sunnat to‘yida ma’lum odamlarga boshoyoq sarpolar, maishiy jihozlar olib borishlari urfga aylangan. Sovg‘alar biroz kamtarona bo‘lib qolsa, kelin va ota-onasining boshi malomatdan chiqmaydi. Yuqoridagi misol ayrim kuyovlarning nafaqat shar’iy hukmlarni bilmasligi, balki orsizligi, johila onasining izmidan chiqmasligi va u bilan bu masalada hamfikrligini ham ko‘rsatadi.
Bular – hali urfga aylangani uchun kelin tomonning yelkasiga ortiladigan majburiyatlar. Ayanchlisi, xotinining ota-onasidan turli narsalarni ochiqdan-ochiq tama qiluvchi erkaklar ham uchramoqda. Ayoliga: “Mashina sotib olmoqchiman, otang yordam bervorsin”, “Uy quraman, qurilish materiallari olib bersin” qabilida talablar qo‘yayotgan boqimanda erlarni kim deb atash mumkin?
Bir tanishimning aytishicha, kelin bo‘lib tushganiga ikki yilcha bo‘lgan singlisini eri va qaynona-qaynotasi yoz bo‘yi tomorqasida ishlatib, bemor bo‘lib qolgach, “qizingiz kasalmand ekan” deb ota uyiga olib kelib tashlashibdi. Maqsad – xotinni davolatishga ketadigan sarf-xarajatni uning ota-onasi zimmasiga yuklash. Axir dinimiz ayolni nafaqa, boshpana bilan ta’minlash, kasal bo‘lsa, davolatish va boshqa tasarruflarini erning vazifasi etib belgilagan-ku.
Alloh taolo ta’lim beradi: “Erkaklar xotinlar ustidan (oila boshlig‘i sifatida doimiy) qoim turuvchilardir. Sabab – Alloh ularning ayrimlari (erkaklar)ni ayrimlari (ayollar) dan (ba’zi xususiyatlarda) ortiq qilgani va (erkaklar o‘z oilasiga) o‘z mol-mulklaridan sarf qilib turishlaridir…” (Niso surasi, 34-oyat).
Erkak kishi oila rahbari bo‘lgani uchun ahli ayoli, farzandlarini himoya qilishga, ularning moddiy ta’minotiga mas’uldir. Uning halol yo‘l bilan bola-chaqasini boqishi ibodat bo‘lib, buning uchun ajru savobga erishadi.
Omir ibn Sa’ddan, u otasidan rivoyat qiladi: «Nabiy sollallohu alayhi va sallam dedilar: “Albatta, sen ahlingga har qanday nafaqa qilsang, unga ajr olasan. Hattoki, ayolingning og‘ziga tutgan luqmaga ham”» (Imom Ahmad rivoyati). Demak, halol mehnat qilib, oilasiga rizq olib keladigan erkak dangasalik, boqimandalik oqibatida sodir bo‘ladigan gunohdan saqlanish bilan birga, ajr-savobga ham erishadi.
Yuqoridagi holatlarda esa erkaklar o‘zining oilada rahbarligini ayoliga yoki farzandlariga g‘amxo‘rlik emas, zulm qilish deb tushunmoqda. Ular tezda o‘zlarini isloh qilmasalar, zolim banda sifatida katta gunoh orttirib, oxiratda mazlumlarning haqini toptagani uchun javob berishlariga to‘g‘ri keladi.
Islomda nima uchun oila rahbarligi erkakka berilgan? Bu savolga ushbu oyati karimada javob beriladi: “Alloh ba’zilarini ba’zilaridan ustun qilgani va mollaridan sarflaganlari uchun erkaklar ayollarga rahbardirlar” (Baqara surasi, 34-oyat).
Oyati karimada erkaklar ayollarga nisbatan jismonan kuchli, og‘ir-bosiq tabiatli etib yaratilgani, shu bilan birga, oilasiga nafaqa ajratganlari uchun ularga rahbar ekanlari aytilyapti. Demak, rahbarlik uchun faqat jismoniy va aqliy ustunlik emas, oliyhimmatlik ham zarur. Muxtasar aytganda, erkak kishi oiladagi burchini shariatga muvofiq ado etsa, dunyoda va oxiratda yaxshiliklarga ega bo‘ladi. Mas’uliyatsizlik esa unga faqat va faqat baxtsizlik, pushaymonlik olib keladi.
Azimjon ALIMJONOV,
Toshkentdagi “Ibrohim ota” jome masjidi imom-xatibi
“Islom nuri” gazetasining 2026 yil 2-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws
