Rahbarga itoat bo'lmasa...
Insonlarning haq-huquqlarini himoya qiladigan, zolimdan mazlumning haqini olib beradigan, ular o'rtasida adolat qilib, siyosatini o'tkazadigan bir rahbar bo'lmasa, jamoatda tartibsizlik, nizolar kelib chiqishi tabiiy. Chunki insonlarning fikri bir joydan chiqmasligi haqiqat. Insonlarning fikrlarini tinglab, yagona tizim asosida boshqaruvchi rahbar bo'lmasa, fitna-fasod ko'payib, ular firqalarga bo'linib ketishadi. Natijada haq-huquqlar poymol qilinadi, kuchlilar zaiflarni xo'rlaydi, butun bir ja- miyat inqirozga yuz tutadi.
Paygg'ambarimiz (sollalloxu alayhi va sallam) ummatlarini Alloh azobidan qo'rqishga-taqvoga chaqirganlaridan so'ng ularni o'zlaridan bo'lgan ish egalariga itoat qilishga buyurdilar. Rahbarning buyrug'i shariatga zid bo'lmasa, unga itoat qilish vojibdir. Alloh taolo bunday marhamat qiladi:
“Ey imon keltirganlar! Allohga itoat etingiz, Payg'ambarga va o'zlaringizdan (bo'lmish) boshliqlarga itoat etingiz!” (Niso, 59).
Alloh taolo avvalo O'ziga, so'ngra Paygambar (sollallohu alayxi va sallam)ga, undan so'ng ishboshilarga itoatli bo'lishga buyuryapti. Oyatdagi “ulul-amr” kalimasi “ishboshi”, “buyruk; egasi” degan ma'nolarni anglatadi.
Imom Molik, Ibn Abbos, Zaxdok, Mujohid va Atolarning aytishicha, “ulul-amr”dan murod Kur'on va ilm ahdlari, ya'ni faqihlar va din ulamolari bo'lsa, ikkinchi fikrga ko'ra amir, boshliq va voliylardir.
Musulmonlar ichidan saylangan (yoki tayinlangan) boshliq va rahbarlarga itoat qilib, ularning amrini bajarish vojibdir. Bunta hadislardan bir qator dalillar keltiriladi. Jumladan, Imom Navaviy (raxmatullohi alayh) ushbu oyatdagi “ulul-amr”dan murod “Alloh taolo ularga itoatni vojib qilgan rahbarlar va boshliqlardir”, deganlar. Hofiz ibn Kasir (raxmatullohi alayh) esa ushbu oyat umumiydir, ya'ni barcha boshliqlarga itoat qilish vojibligi to'g'risidadir, deganlar.
Agar ular gunoh ishga buyurishmasa, rahbarlarga bo'ysunish Allohga itoat kilishdir. Ibn Umar (roziyallohu anhu) dan rivoyat kilinadi: Payg'ambar (sollallohu alayhi va sallam) bunday dedilar:
“Musulmon kishi (boshlig'i buyurganida) yaxshi ko'rgan yo yomon k)fgan narsada buladimi, gunox; ish bulmasa, buysunishi lozim. Agar boshliq shariat man qilgan ishga buyursa, unga bo'ysunilmaydi”.
Ulamolar: “Inson yoqtiradimi, yo'qmi, qiyin holatdami yoki engillik holatida, nafsiga og'ir keladimi-yo'qmi, rahbarga itoat qilishi vojibdir”, deyishgan.
Boshqa bir hadisda: “Kim menga itoat etsa, Allohga itoat qilibdi. Kim menga osiylik qilsa (bo'ysunmasa), Allohga osiylik etibdi. Kim amirimga itoat qilsa, haqiqatan menga itoat etibdi. Kim amirimga osiylik qilsa, haqiqatan menga osiylik etibdi”, deganlar.
Itoatli bo'lishning bir qancha hikmatlari bor: jamiyat tinchligi va unda tartib-qoidalar o'rnatilishi, fitna va buzg'unchiliklarning oldi olinishi va xokazo...
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qiladi: Payg'ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) bunday dedilar:
“Agar sizlarga boshi mayizdek (qora) habash qul boshliq qilinsa ham, unga quloq solinglar va itoat qilinglar”.
Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu) aytadi: “Rasulullox (sollalloxu alayxi va sallam) bizni chaqirdilar, u zotga bay'at (va'da) qildik. Jumladan, yaxshi yoki yomon ko'rgan ishlarimizda, tanglik yo farovon bo'lgan paytlarimizda ham boshliqlarga quloq solish, itoatli bo'lish va ular bilan nizolashmaslikni va'da qildik. “Faqat ularda Alloh dalil-hujjatini bildirgan ochiq kufr sodir bulganini ko'rsangiz, itoat qilmangiz”, dedilar.
Imom Muslim Avf ibn Molik (roziyalloxu anxu)dan rivoyat qiladi: Rasulullox (sollallohu alayhi va sallam) bunday dedilar: “Boshliqlaringizning yaxshirog'i sizlar yaxshi ko'rgan va sizlarni ham yaxshi ko'rib, haqingizga duo qiladigani hamda sizlar ham haqqiga duo qiladiganlaringizdir. Rahbarlaringizning yomonrog'i sizlar yomon ko'rgan va sizlarni ham yomon ko'radigani hamda sizlar ularni la'natlaydigan va ular ham sizlarni la'natlaydiganlaridir”. Sahobalar: “Yo Rasululloh ularga qilich bilan qarshi turmaylikmi?’’ deb so'rashdi. Shunda Rasulullox (sollallohu alayxi va sallam): “Ibodatda qoim bo'lishayotgan ekan, unday qilmang. Agar ularda yoqtirmagan biron narsani ko'rsangiz, o'shanigina yomon ko'ring. Lekin itoatli bo'ling!” dedilar.
Demak, fosiq bo'lishsa ham, boshliqlarga Allohga gunoh bo'lmaydigan o'rinda itoat qilish lozim. Ushbu aqida Ahli sunna val jamoani boshqa yot oqimlardan ajratib turadi. Yot bid'atchi toifalar esa boshliqlari zulm yo gunoh ish qilishsa, ularga qarshi qurol ko'tarishni joiz, deb biladi.
Imom Tahoviy (rahmatullohi alayh) “Aqidatut Tahoviya” kitobida: “Rahbarlarimiz va ishboshilarimizga qarshi chiqmaymiz. Agar ular zulm qilsalarda, duoyibad qilmaymiz. Mabodo gunoh ishga buyurishmasa, ularga bo'ysunishni vojib deb bilamiz va haqlariga yaxshilik va ofiyat so'rab, duo qi- lamiz”, deb yozgan.
“Soxta salafiylarning sayoz saboqlari” kitobidan
Jahongirxon Abrorov – O'zbekiston musulmonlari idorasi Samarqand viloyati vakilligi matbuot xizmat xodimi
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
