Soxta salafiylarning g'oyalari
Soxta salafiylarning bir nechta g'oyalari bo'lib, ulardan biri: Qur'on va sunnatda yozilgan qoidalarni so'zma so'z tushunib, ko'r-ko'rona amal qilish orqali boshqa manbalarni botilga chiqaradilar.
Fiqhiy turg'unlik har bir zamon allomasini xavotirga solgan holatdir. Voqelikni inobatga olmaydigan, har masalada harfiy yondashuvni yoqlaydigan toifalar o'z davrida Abu Muqotil Samarqandiyning “al-Olim va-l-mutaallim” kitobida Imom Abu Hanifa va uning shogirdi o'rtasidagi savol-javobda ham tanqid ostiga olinadi. Jumladan, shogird Imom Abu Hanifaga savol beradi:
- Men turli saviyadagi odamlar bilan muloqotda bo'lib turaman. Ulardan, inshaalloh, mening nazarimda eng past saviyada bo'lganlaridan gapni boshlayman. Menga ularga qarshi dalillarni ayting. “Bu ishga aslo daxl etma. Zero, sahobiylar ham bu ishlarning hech biriga daxl etmaganlar. Ular qilganini qil”, deydigan toifalarni ko'rdim. Ular toshqin daryo ichida turgan, uning sayoz joyini bilmaganidan g'arq bo'layotganga, joyingda tur, sayoz joyni izlama, deyayotgan kishiga o'xshaydilar.
Hakim Samarqandiy esa Qur'on oyatlarining zohiriga qarab hukm olish borasida fikr yuritib, “Qur'ondagi hamma narsani ham zohiriga qarab sharhlash mumkin emas, chunki Qur'onda ko'p o'rinlarda oyatlarning zohiri boshqa ma'noni, botini boshqa ma'noni anglatadi. Allohdan qo'rqing. Qur'onni faqat o'z ra'yingizdan kelib chiqib sharhlamang”, deb bu ishnining shariat ko'rsatmasiga xilof ekanini ta'kidlagan.
Zayniddin EShONQULOV – O'MI Samarqand viloyat vakili, viloyat bosh imom xatibi (manbalar asosida)
Kech uxlash umrni qisqartiradi
Tadqiqotlarga ko‘ra, dunyo aholisining 58 foizi uyqusizlikdan aziyat chekmoqda. Buning birinchi sababi gadjetlar doimiy tomosha qilish oqibatida kechki soat 23:00 dan keyin uxlashga odatlanishdir.
Kech uxlash sog‘liqqa bir qancha xavf tug‘diradi.
Jigar va boshqa a’zolar o‘zini tiklay olmaydi. Inson organizmidagi barcha a’zolar tunda, ayniqsa, soat 22:00–02:00 oralig‘ida faol tiklanish jarayoniga kirishadi. Xususan, jigar soat 23:00 dan keyin tanani faol tozalash (detoksikatsiya) vazifasini bajaradi. Agar inson u paytda uxlamagan bo‘lsa, vazifa to‘liq bajarilmaydi. Bu esa charchoq, bezovtalik, tushkunlikka olib keladi.
Gormonlar muvozanati buziladi. Uyqu vaqtida, ayniqsa, soat 22:00–01:00 orasida o‘sish gormoni (melatonin va somatotropin) ishlab chiqariladi. Bu gormonlar immunitetni ko‘tarish, teri va hujayralarni tik lash, stressni kamaytirishga xizmat qiladi. Agar uxlash kechiksa, bu gormonlar kama yib boradi.
Aqliy faoliyat susayadi. E’tiborni jamlash, eslab qolish qobiliyatining pasayishi aynan o‘z vaqtida uxlamaslik bilan bog‘liq. Oqibatda ish unumdorligi yomonlashib, sifatli o‘qishga ham salbiy ta’sir qiladi.
Ruhiy muvozanat buziladi. Soat 23:00 dan keyin uxlaydigan insonlarda depressiya, qo‘rquv, ruhiy zaifliklar ko‘p kuzatiladi.
Yurak urish muvozanati yomonlashadi.
So‘nggi yillarda yurakqon tomir kasalliklari ham ko‘payib, ham “yosharib bormoqda”. Kam va o‘z vaqtida uxlamaslik yurakni zo‘riqtirib, umrning qisqarishiga sabab bo‘lmoqda. Yurakni davolash uchun o‘z vaqtida uxlash kerak.
Eng foydali uyqu esa soat 22:00 dan 05:00 gacha bo‘ladi. Chunki aynan shu soatlarda uyqu fazalari mukammal kechadi.
Internet manbalari asosida tayyorlandi.
“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 8-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws
