Sunnat nimalarni o'z ichiga oladi?
1. «Gap» – bunga Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning turli holat va munosabatlarda aytgan gaplari kiradi. Misol uchun, «Albatta ishlar niyatga bog'liqdir» deganlar. Mana shu muborak gapni eshitgan odamlar omonat tariqasida uni eshitmaganlarga etkazganlar. Shu tarzda avloddan-avlodga o'tib, muhaddis olimgacha etib kelgan. Muhaddis esa, ilmiy yo'llar bilan tekshirib, uning hadis ekanligiga ishonch hosil qilgandan so'nggina kitobiga kirgizgan. Buni «qavliy (gap) sunnat» deyiladi.
2. «Ish» deb Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning qilgan ish-amallari tushuniladi. Aytaylik, tahorat qilishlari, namoz o'qishlari, haj ado etishlari va boshqa ishlari. Shunga o'xshash amallarini ko'rganlar ko'rmaganlarga aytib, ko'rsatib berganlar. Bunday ma'lumotlar shu tariqa hadis olimiga etib kelgan va Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning qilgan ishlari sifatida asar bo'lib qolgan. Buni «amaliy (ish) sunnat» deyiladi.
3. «Taqrir» – bir narsaga iqror bo'lish, uning to'g'riligini tasdiqlash-ma'qullash ma'nosini anglatadi. Sunnatdagi taqrir esa Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning sahobai kiromlar tomonidan sodir bo'lgan ba'zi narsalarni ma'qullashlaridan iborat. Birgina misol: Holid ibn Valid roziyallohu anhu Payg'ambarimiz alayhissalom yuborgan bir to'p lashkarga bosh edi. Borgan joyida junub bo'lib qoladi va sovuqdan qo'rqib, g'usl qilmasdan, tayammum bilan namoz o'qiydi. Uning sheriklari buni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga etkazadilar. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Holid ibn Valid roziyallohu anhuning qilgan ishini ma'qullaganlar. Ma'qullash ma'qul, deb aytish bilan yoki inkor qilmay, indamay qo'ya qolish bilan ham bo'ladi. Buni «taqririy sunnat» deyiladi.
4. «Halqiy» deb tana tuzilishidagi sifatlarga aytiladi. Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamni ko'rgan kishilar U zotning bo'y-bastlari, tana tuzilishlari, sochlari, ko'zlari va boshqa a'zolarini batafsil vasf qilib berganlar. Bu ma'lumotlar ham rivoyat bo'lib muhaddislarga, ular orqali Islom ummatiga etib kelgan. Masalan, Imom Termiziyning «Shamoili Muhammadiyya» asarlari aynan shu masalaga bag'ishlangan alohida kitobdir. Barcha muhaddislarimiz ham alohida kitob ta'lif qilmasalar-da, shu ma'nodagi hadisi shariflardan o'zlariga etganlarini rivoyat qilib qoldirganlar.
5. «Hulqiy-axloqiy sifatlar». Sahobai kiromlar Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning sabrlari, hilmlari, shijoatlari, sahiyliklari kabi barcha axloqiy fazilatlarini ham rivoyat qilib qoldirganlar. Bu haqdagi ma'lumotlar ham sunnatga kiradi.
6. «Tarjimai hol». Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning muborak hayotlari, U zot tavallud topganlaridan boshlab, to Robbilari dargohiga etgunlaricha bo'lgan tarjimai hollari o'ta aniqlik va butun tafsilotlari bilan rivoyat qilingan. Bu bobga tegishli rivoyatlar to'plami «Siyrat» deyiladi.
Muhaddis ulamolarimiz mana shu olti bandga tegishli har bitta ma'lumotni atroflicha, chuqur o'rganib, o'z kitoblariga kiritganlar. O'z-o'zidan ma'lum bo'lmoqdaki, Sunnat Islom uchun, musulmonlar uchun o'ta muhim manba. Chunki u Payg'ambarimiz Muhammad alayhissalom, ya'ni Alloh taoloning oxirgi va mukammal dinini o'z hayotlarida to'liq tatbiq qilib ko'rsatgan muborak zotning gaplari, ishlari, ma'qullashlari, xalqiy, xulqiy sifatlari va tarjimai hollari majmuasidan iboratdir.
(Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf).
"Hadis va hayot" kitobidan.
Anjuman diniy sohada zamoniy kadrlar tayyorlash yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi
Joriy yilning 19-20 avgust kunlari bo‘lib o‘tgan nufuzli anjuman diniy ta’lim tizimini sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqish, ilmiy-tadqiqot ishlari ko‘lamini kengaytirish va sohaga ilg‘or pedagogik yondashuvlarni tatbiq etish va zamon talabiga mos kadrlar tayyorlashda yo‘lidagi salmoqli amaliy qadam bo‘ldi.
Tadbirlar davomida sohaga oid ilmiy ma’ruzalar bilan bir qatorda Oliy Majlis Qonunchilik palatasi, Raqamli ta’lim va sun’iy intellektni rivojlantirish markazi hamda ilmiy-tadqiqot sohasining yetakchi mutaxassislari tomonidan ma’naviy-ma’rifiy taraqqiyot, diniy ta’limda raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt va ilmmetriya masalalariga bag‘ishlangan mahorat darslari ham o‘tkazildi. Mashg‘ulotlar tizimda zamonaviy yondashuvlarni ommalashtirish, dars jarayonlarida yangicha uslublarni qo‘llash hamda soha vakillarining kasbiy mahoratini oshirishga xizmat qiladi.
Shuningdek, anjuman doirasida oliy va o‘rta maxsus diniy ta’lim muassasalari professor-o‘qituvchilarining muhtaram Prezidentimizga yo‘llagan Murojaatnomasi o‘qib eshittirildi.
Unda so‘nggi yillarda diniy-ma’rifiy sohani tubdan rivojlantirish, milliy va diniy qadriyatlarimizni tiklash hamda ulug‘ ajdodlarimizning boy ma’naviy merosini o‘rganish va diniy ta’limni rivojlantirish borasida olib borilayotgan tarixiy islohotlar alohida e’tirof etildi. Jumladan, Mir Arab oliy madrasasi, Hadis ilmi maktabi, Imom Termiziy islom instituti kabi diniy ta’lim maskanlari, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy va Bahouddin Naqshband kabi xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari tashkil etilishi yurtimizda ma’rifat ahli uchun keng imkoniyatlar ochgani ta’kidlandi.
O‘z navbatida, pedagoglar ushbu yuksak e’tibor va shart-sharoitlar uchun Davlatimiz Rahbariga minnatdorlik bildirib, bunga javoban yoshlarni Vatanga muhabbat va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalash, Islom dinining asl insonparvarlik g‘oyalarini o‘zlashtirgan va sohada yetuk kadrlarni tayyorlashini ta’kidladilar.
Bo‘lib o‘tgan anjuman diniy ta’lim tizimini yangi bosqichga olib chiqish, innovatsion va raqamli texnologiyalarni o‘quv jarayoniga tatbiq etish hamda sohada yuqori malakali, zamon bilan hamnafas mutaxassislarni tayyorlashda muhim poydevor bo‘lib xizmat qiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati