Barchamiz mas'ulmiz!
Alloh subhonahu va taolo insonni barcha yaratiqlardan mukarram qilib yaratdi va uni boshqa hech bir maxluqotga berilmagan ulkan til ne'mati bilan sharafladi. Til kishilar uchun tafakkurida kechayotgan fikrlarni bayon etish, o'zaro aloqa qilish vositasi hamda har bir millatning o'ziga xos madaniyati va ma'naviyatini o'zida aks ettirib turuvchi eng ulug' qadriyatdir. Shuni unutmaslik kerakki, til xalqni birlashtiradi, uni vatanga muhabbat, yuksak insoniy fazilatlar ruhida tarbiyalaydi, muayyan til egalariga ta'lim beradi, milliy urf-odat va an'analarini o'zida saqlab avloddan avlodga etkazadi. Shu bois ona tilini sevib-ardoqlash, asrab-avaylash, hurmat-ehtirom bilan munosabatda bo'lish, har bir millatning dunyo xalqlari orasidagi taraqqiyoti va kelajakdagi o'rnini belgilaydi. Buni chuqur anglab etgan har bir kishi, eng avvalo, o'z ona tilini ulug'lashi va sharaflashi lozim.
Hazrat Alisher Navoiy o'zining “Muhokamat ul-lug'atayn” (“Ikki til muhokamasi”) asarida til va uning mohiyati haqida shunday deb yozadi:
Ey so'z bila qilg'on ofarinish og'oz,
Insonni aroda aylagon mahrami roz
Chun «kun fayakun» safhasiga bo'ldi tiroz
Qilg'on oni nutq ila boridin mumtoz.
Darhaqiqat, biz yashab turgan bu foniy dunyoning yaralishi Alloh taborak va taoloning birgina “Bo'l” degan amri bilan amalga oshdi. O'z yaratiqlari orasida insonni nutq (til) bilan barchasidan mumtoz (ulug') qilib qo'ydi. Shuning uchun biz bandalar bu ulug' ne'matning shukrini ado etmog'imiz lozim bo'ladi. Til ne'matining shukrini ado etish esa, shirinso'zlik, rostgo'ylik, nutqdagi fasohat va balog'at bilan amalga oshadi. Tilni har xil yot so'zlar, fahsh, fisqu fasod, ig'vo, g'iybatu bo'hton va yolg'onlardan saqlash kerak bo'ladi. Butun insoniyatning eng xayrlisi bo'lgan Zot – Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ham ummatlarni bundan saqlanishga chaqirganlar. Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilishlaricha: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dedilar: “Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan bo'lsa (faqat) yaxshi so'zlarni so'zlasin yoki sukut saqlasin” (Imom Buxoriy va Muslim rivoyati). Bu hadisga amal qiluvchilar o'zlari uchun ham, jamiyat uchun ham manfaat keltiruvchilardir.
Bundan 33 yil muqaddam – 1989 yilning 21 oktyabrida O'zbekiston Respublikasining “Davlat tili haqida”gi Qonuni qabul qilindi. Bu xalqimiz tarixidagi olamshumul voqea bo'ldi. “Davlat tili haqida”gi Qonun O'zbekiston xalqining istiqlolga erishish yo'lida qo'yilgan dastlabki qadami bo'ldi. Mazkur Qonunning 1-moddasi va Konstitutsiyamizning 4-moddasida “O'zbekiston Respublikasining davlat tili o'zbek tili” ekanligi va O'zbekiston Respublikasi o'z hududida istiqomat qiluvchi barcha millat va elatlarning tillari, urf-odatlari va an'analari hurmat qilinishini ta'minlanishi ham belgilab qo'yilgan.
O'zbekiston Respublikasi “Davlat tili to'g'risida”gi Qonun qabul qilingandan beri o'tgan davr mobaynida yurtimizda o'zbek tilining mavqei tobora mustahkamlanib bormoqda. Har bir sohada Davlat tilini rivojlantirishga ancha katta e'tibor qaratilayotganini ham e'tirof etish lozim. 2020 yil 10 aprelda O'zbekiston Respublikasining “O'zbek tili bayrami kunini belgilash to'g'risida”gi Qonuni qabul qilinishi ana shunday e'tiborning natijasi desak, yanglishmaymiz. Mazkur qonunda har yili 21 oktyabr' “O'zbek tili bayrami kuni” etib nishonlash belgilab qo'yildi va har yili 21 oktyabr' butun mamlakatimiz bo'ylab katta bayram sifatida nishonlanmoqda. Bu, albatta, ona tilimizga bo'lgan e'tiborimiz, uni qay darajada ardoqlashimiz va hurmat qilishimizni anglatadi.
Dunyoda xalqlar, elatlar va ular ishlatadigan tillar ham juda ko'p. Ular orasida o'zbek tili har jihatdan o'z o'rni va mavqeiga ega. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev ta'kidlaganidek: “Dunyodagi qadimiy va boy tillardan biri bo'lgan o'zbek tili xalqimiz uchun milliy o'zligimiz va mustaqil davlatchilik timsoli, bebaho ma'naviy boylik, buyuk qadriyatdir”.
Shuni unutmaylikki, Davlat tilining rivoji qaysidir idora, qaysidir tashkilot zimmasigagina yuklangan vazifa emas, balki shu tilda so'zlovchi, shu yurtda yashovchi har bir kishining zimmasidagi ulkan mas'uliyatdir. Demak, bizning eng asosiy vazifamiz ana shu bebaho ma'naviy boylik, buyuk qadriyatni hamisha asrab-avaylab, butun nafosati bilan dunyoga tanitishdir. Shundagina biz o'zimizga ato etilgan til ne'matining shukrini ado qilgan bo'lamiz. Bu ulkan vazifani bajarishga esa barchamiz birdek mas'ulmiz.
Bugun nishonlanayotgan ulug' bayram – O'zbek tiliga Davlat tili maqomi berilgan kun barchamiz uchun muborak bo'lsin!
A.NAIMOV,
Farg'ona viloyati bosh imom-xatibi o'rinbosari
18 avgust — Usmon Mus'hafi Toshkentga qaytgan kun
18 avgust Toshkentning nafaqat diniy, balki madaniy va ilmiy merosi tarixida muhim o‘rin tutuvchi sana. Qur’oni Karimning eng qadimiy qo‘lyozmalaridan biri sifatida e’zozlanadigan Usmon Mus'hafi asrlar davomida Markaziy Osiyo tarixining turli bosqichlariga guvoh bo‘lib kelgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Ushbu nodir qo‘lyozma yirik hajmdagi pergament varaqlarga yozilgan bo‘lib, matni qadimiy Hijoz xatida bitilgan. Mus'hafda hozirgi arab yozuvidagi nuqta va harakat belgilari mavjud emas. Manbalarda uning saqlanib qolgan qismi 338 yoki 353 varaqdan iborat ekani haqida turli ma’lumotlar uchraydi. Ayrim yo‘qolgan pergament varaqlar keyinchalik qog‘oz bilan almashtirilgan. Qo‘lyozmaning aniq sanasi xususida ilmiy adabiyotlarda turli qarashlar mavjud.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Mus'haf uzoq yillar Samarqandda saqlangan. 1868–1869 yillarda u Sankt-Peterburgga olib ketilgan va Imperator xalq kutubxonasiga topshirilgan. 1905 yilda qo‘lyozmaning 50 ta faksimile nusxasi ko‘chirilgan. 1917 yildagi siyosiy o‘zgarishlardan keyin musulmon ulamolarining talabi bilan Mus'haf avval Ufaga, keyin esa O‘rta Osiyoga qaytarilishi jarayoni boshlangan.
1924 yilda Usmon Mus'hafi Tatariston, Boshqirdiston va Turkiston ulamolaridan tashkil topgan maxsus kuzatuvchilar hamrohligida maxsus poyezd orqali Ufadan Toshkentga olib kelindi. Toshkentga olib kelinganidan so‘ng Mus'haf bir muddat shahardagi masjidlardan birida saqlandi. Keyinchalik uning asrab-avaylanishini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyiga topshirildi.
1989 yil 14 mart kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan Musulmonlarning IV quriltoyida O‘zbekiston hukumati qarori bilan Usmon Mus'hafining musulmonlar ixtiyoriga qaytarilgani e’lon qilindi. Keyinchalik u O‘zbekiston musulmonlari idorasi ixtiyoriga topshirildi. Mus'haf bir muddat Hazrati Imom majmuasidagi «Mo‘yi Muborak» madrasasi muzey-kutubxonasida maxsus sharoitda ham saqlandi.
Usmon Mus'hafining tarixiy va madaniy ahamiyati xalqaro miqyosda ham e’tirof etilgan. 1997 yilda qo‘lyozma YUNЕSKOning «Memory of the World» — «Jahon xotirasi» dasturi ro‘yxatiga kiritilgan.
2025 yil 13 noyabr — Usmon Mus'hafi tarixida yana bir muhim sana. Aynan shu kuni nodir qo‘lyozma O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga olib kelindi. Bugun Qur’on zalidagi asosiy eksponatlardan biri sifatida alohida o‘rin egallab, yurtimizning ko‘p asrlik diniy, ilmiy va ma’naviy merosini namoyon etuvchi bebaho yodgorlik sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, Markazda turli davrlarda Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar va Temuriylar davrida ko‘chirilgan Qur’on nusxalarini ham ko‘rish mumkin. Usmon Mus'hafi tarixi bu faqat bir qo‘lyozmaning tarixi emas. Bu asrlar osha saqlangan ilmiy va ma’naviy meros, uni asrab-avaylagan avlodlar xotirasi va O‘zbekiston zaminida shakllangan buyuk islom sivilizatsiyasining uzviy davomiyligi haqidagi tarixdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
