Vatan osoyishtaligi ulkan ne'mat
Barchamizga ma'lumki, har qanday taraqqiyot – hoh diniy, hoh ijtimoiy, hoh iqtisodiy, hoh oilaviy taraqqiyot bo'lsin, uning negizida bir narsa – tinchlik, hotirjamlik yotadi.
Bobolarimiz, momolarimiz duo qilganlarida: “Tani sihhat, xotirjamlik, dili beg'amlik bergin”, deb aytar edilar. Chunki, tinchlik – Alloh taoloning insoniyatga bergan ulkan ne'matlardan biridir. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ham muborak hadislarida tinchlik-xotirjamlikni ulkan ne'mat ekanligini ta'kidlab shunday deydilar:
يقول النبي ﷺ: نعمتان مغبون فيهما كثير من الناس: الصحة، والفراغ
“Ikki ne'mat borki, ko'pchilik odamlar undan mahrumdirlar: sihat-salomatlik va tinchlik-xotirjamlik”
Albatta, har bir hurfikr inson bu ne'mat uchun shukrini qilmog'i lozim. Ayrim ne'matlar bor-ki, ularning shukri “Alhamdulillah” deyish bilan ado bo'ladi, ammo tinchlik ne'matining shukri “Alhamdulillah” deyish bilan ado bo'lmaydi. Bu ne'matni asrab turish uchun har bir jabhada, avvalo ma'rifat sohasida kurashmoq kerak.
Ushbu tinchlik-xotirjamlikni bizlarga ta'min qilib beradigan, osoyishta yashamog'imizga o'zining beqiyos hissasini qo'shayotgan kasb egalari borki, hamisha ularninig xizmatlarini e'tirof etib yodimizda tutishimiz kerak. Yon davlatlar bilan yaxshi qo'shnichilik munosabatlarini tiklab, dunyoning siyosiy maydonida mohirona diplomatik munosabatlarni amalga oshirib kelayotgan hukumatimiz rahbarlarining xizmatlarini ham alohida e'tirof etmog'imiz kerak.
Alhamdulillah, Vatanimiz sarhadlarini, hududiy yaxlitligini, aholini tinch hayotini va uning xavfsizligini 30 yildan beri kecha-yu kunduz ta'minlab turgan Milliy Armiyamiz – O'zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari mavjud. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam:
رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: رباطُ يومٍ فى سبيل الله أفضلُ من شهْرٍ صيامه و قيمه
“Alloh roziligi uchun bir kecha-kunduz Vatan sarhadini qo'riqlash bir oylik kunduzlari ro'za tutib, kechalari ibodat bilan qoim o'tkazganni savobidan afzalroqdir”, deganlar.
أنَّ رَسولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عليه وسلَّمَ قالَ: رِبَاطُ يَومٍ في سَبيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وما عَلَيْهَا
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:“Alloh roziligi uchun bir kecha-kunduz Vatan sarhadini qo'riqlash dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroqdir”, dedilar.
Shuningdek, boshqa hadisda:
رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: عَيْنَانِ لَا تَمَسُّهُمَا النَّارُ: عَيْنٌ بَكَتْ مِنْ خَشْيَةِ الله، وَعَيْنٌ بَاتَتْ تَحْرُسُ فِي سَبِيلِ الله
“Do'zaxda azoblanmaydigan ikki ko'z (egalari) bor: Alloh taolodan qo'rqib yig'laydigan ko'z va Alloh roziligi yo'lida mijja qoqmay kechani qo'riqchilik qilib o'tkazgan ko'z”, deb, Alloh yo'lida fuqarolar tinchligini, Vatan sarhadlarini qo'riqlashning ajr-savobi naqadar buyuk ekanligini, bu xizmatda tunni bedor o'tkazganlar uchun ulkan ajr – do'zax o'tidan omonlik berilishini mujda berdilar.
Bugungi kunimizda mamlakatimizning tinchligini ko'rolmaydigan toifalar ham bor. Ularning ayrimlari siyosiy maqsadlarini amalga oshirish uchun “inson huquqlari”, “demokratiya” kabi so'zlarni o'zlariga qalqon qilib mamlakatda fitna qo'zg'ashga harakat qilsalar, ayrimlari muqaddas dinimizning muqaddas shiorlarini o'z maqsadlari uchun qalqon qilishib, jamiyatda fitna urug'ini sepishga harakat qilishmoqda. Holbuki, Alloh taolo O'zining Kalomi sharifida shunday marhamat qiladi:
﴿وَالفِتْنَةُ أشَدّ مِنَ القَتْل﴾
“Fitna odam o'ldirmoqdan ko'ra gunohi og'irroqdir”. (Baqara surasi, 191-oyat.)
Bir hududda fitna olovini yoqishning gunohi odam o'ldirganning gunohidan og'irroq ekan. Chunki, qotilning zarari bir insonning umrini zavol qilish bilan to'xtaydi, ammo fitnachining fitnasi ortidan keladigan zarar esa yillar o'tsada to'xtamaydi. Shuningdek, boshqa oyatda :
﴿إنَّ الصَّلاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَعْشَاءِ وَ الْمُنْكَرِ﴾
Ya'ni, “Namoz fahsh va munkar (gunoh) ishlardan qaytarur”, (Ankabut surasi, 45-oyat.) deb marhamat qiladi.
Agar iymonimiz, ibodatlarimiz bizlarni fahsh-munkar sanalgan amallardan, jamiyat ichida fitna qo'zg'aydigan harakatlardan qaytarmas ekan unda iymonli ekanligimizda, ibodatlarimizning maqbul bo'lishida shubha bor.
Darhaqiqat, mamlakatimiz tinchlik va o'zaro hurmat siyosatini olib borib, o'z hududida va qo'shni davlatlar hududida tinchlikni asrash uchun ulkan ishlarni amalga oshirmoqda. Bugungi kunda O'zbekistonda istiqomat qilayotgan aholi tinch-totuv umrguzaronlik qilib, o'z kundalik tashvishlari bilan band.
Ulug' shayx Alixon To'ra Sog'uniy rahmatullohi alayh aytadilar: To'rt narsa insoniylik sharafi va uning iqbolining butunligidan dalolatdir: 1) Ozodlik, hurlik va erkinlik; 2) Mehnat bilan topilgan boylikka o'zi egalik qilishi; 3) Tug'ilib o'sgan ona vatanida istiqomat qilishi; 4) Pokiza va muqaddas haq din Islomga e'tiqod qilmog'i.
Alixon To'ra Sog'uniyga ko'ra mana shu to'rt narsa kimda bo'lsa, demak o'sha inson baxtlidir, saodatlidir. Ushbu mezonga ko'ra O'zbekiston xalqi ham tom ma'noda baxtlidir. Aziz vatandoshlar, mamlakatimiz uchun eng muhim bayram Mustaqilligimizning 31 yilligi nishonlash arafasidamiz. Alloh taolo Vatanimizni, sarhadlarimizning tinchligini, osmonimiz musaffoligini va dunyoda tinch-xotirjam, osuda hayotni barqaror qilsin. Tinchligimiz barqaror, mustaqilligimiz abadiy bo'lsin. Yaqinlashib kelayotgan mustaqillik bayrami barchamizga muborak bo'lsin.
NODIR Qobilov, Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqotlar markazi ilmiy xodimi
Jannatning misoli
“Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli shuki, uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari va soyalari doimiydir. Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir” (Ra’d surasi, 35-oyat).
Bu oyat taqvodorlarga va’da qilingan jannatni sifatlab berish ma’nosida bo‘lishi mumkin. Oyat “taqvodorlarga va’da qilingan jannat kofirlarga va’da qilingan do‘zaxga o‘xshash bo‘ladimi?” degan ma’noda bo‘lishi ham mumkin. Ya’ni jannat bilan do‘zax birbiriga o‘xshash emas.
Alloh taolo boshqa bir oyatda jannat haqida bunday marhamat qiladi: “Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli: ichida aynimagan suvli anhorlari, ta’mi o‘zgarmagan sutli anhorlari, ichuvchilar uchun lazzatbaxsh xamrli anhorlari, musaffo asalli anhorlari bor. Ular uchun unda barcha mevalar va Rabbilaridan mag‘firat bordir. Ular do‘zaxda mangu qoladigan, o‘ta qaynoq suv bilan sug‘orilib, ichaklari titilib ketadigan kimsa (kofirlar)ga o‘xsharmidi?” (Muhammad surasi, 15-oyat).
Alloh taolo bu oyatda bunday demoqda: “Sifati shunday doimiy ne’matlar ichra bo‘lgan kishilar mudom azoblanadigan, sifatlari ana unday bo‘lgan kimsalar kabi bo‘lurmi?” Ya’ni jannatiylar do‘zaxiylar kabi bo‘lmaydi. Shundan oldin kelgan oyat ham ushbu oyatga qiyos qilinadi.
“Uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari doimiydir”. Ya’ni jannatning mevalari doimiy bo‘lib, aslo tugab qolmaydi. Ular dunyo mevalari va uning ne’matlariga o‘xshamaydi. Dunyo mevalarining har qanday turi vaqti bilan tugab qoladi. Shuning uchun ham Alloh taolo oxirat jannatining mevalari va undagi jamiki ne’matlar uzluksiz, doimiy ekanini hamda kofirlarga oxiratning azobi ham bardavom ekanini xabar qildi.
“Va soyalari…” Alloh taolo jannatning soyasi ham uzluksiz ekani, unda botishi bilan soyasi ham yo‘qoladigan quyosh bo‘lmasligini bayon etib, undagi barcha ne’matlarning davomiyligi va manfaatli bo‘lishini bildirdi. Soyada manfaat bor, lekin zarar yo‘q, quyoshda esa foyda bilan birga zarar ham bordir. Xuddi shunday, dunyo hayotida barcha narsalarda foydali taraflari bilan birga zararli jihatlar ham bo‘ladi. U ne’matlar kelishi vaqti bilan to‘xtab, zavol topadi. Alloh taolo oxiratdagi soya, jannatdagi barcha ne’matlar zararsiz, uzluksiz, boqiy bo‘lishini va ular dunyodagi soyaga va ne’matlarga o‘xshamasligini xabar qildi.
“Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Bu oyat ning zohirini e’tiborga oladigan bo‘lsak, go‘zal oqibat shirkdan saqlanganlarga bo‘lishi aytildi. Chunki Alloh taolo kofirlarning oqibati do‘zax ekanini zikr qildi. Ya’ni ular ning oqibati, jazosi do‘zaxdir. Jannat esa shirkdan saqlanganlarning mukofotidir.
“Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Yoki ushbu iboraning ma’nosi: “Taqvo qilganlar ning oqibati jannatdir, kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”.
Mufassirlardan ba’zilari Alloh taoloning “Bu taqvo qilganlarning oqibatidir” oyatining ma’nosini bunday bayon qiladi: “Ularning amallari, yaxshiliklarining oqibati jannatdir. Alloh taoloning yagonaligiga kufr keltirgan kimsalar amallarining oqibati esa do‘zaxdir”.
Imom Abu Mansur MOTURIDIYning “Ta’vilotul Qur’on” asaridan
Abdulatif ALLOQULOV tarjima qildi.
“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 9-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws
