Maskan talabi
Inson o'zini eng bexavotir, emin-erkin sezadigan maskani uning uyidir. U o'z uyida boshqaning nazari tushishidan, gaplari eshitilib qolishidan xavfsiramay, aziyat chekmay yashashi kerak.Aks holda uning uyidagi rohat-farog'ati ketadi, halovati yo'qoladi. Donishmandlarning «Uying sig'dirsin» deb qilgan duolarida ajib hikmat yashiringan. Hattoki zamonaviy qonunlarda uy-joy daxlsizligi haqida alohida moddalar kiritilgan. Axloqimizda esats birovning xonadoniga, huzuriga iznsiz nazar solgan, ruxsat so'ramay kirgan kishi qattiq qoralanadi va odamlar bu yomon ishdan hamisha qaytarib kelingan.
Maskan so'zi “sokinlik topish joyi” degan ma'noni anglatadi. Bizda insonning o'z oilasi bilan birga yashaydigan joyi “maskan”, ya'ni turar joy, hovli-haram deyiladi. Inson hayotida xavfu xatardan omonlik topish, issiq-sovuqdan pana topish, molu mulkini daxlsiz saqlash, ahli ayoli bilan farog'atda yashash, hayotdagi mashaqqatlar va charchashlardan dam olib, rohat topish uchun, qisqa qilib aytganda, barcha narsalardan sokinlik topish uchun bir maskanga muhtoj bo'ladi. Shuning uchun ham Rasululloh sollallohu alayhi vasallam keng maskan musulmon kishining saodati omillaridan biri ekanini o'z hadislarida e'lon qilganlar.
Nofe' ibn Abdulhorisdan rivoyat qilinadi:
«Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Keng maskan, solih qo'shni va yaxshi markab musulmon kishining saodatidandir», dedilar».
Buxoriy «Adabul-mufrad»da rivoyat qilgan.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan musulmon kishining saodatiga omil bo'ladigan narsalar haqida bir qancha rivoyatlar sobit bo'lgan. Ushbu hadisi sharif o'shalardan biridir.
Keng maskan kishi saodati omillaridan biri bo'lishi bejizga emas. Albatta, maskan – turar joy odam bolasi umrining ko'p qismini o'tkazadigan erdir. Umrning eng nozik va mas'uliyatli qismi odamning shaxsiy maskanida o'tadi.
Maskanning keng bo'lishi yashash sharoitining qulayligi ma'nosidadir. Kishi o'z uyida yashash uchun barcha sharoitlarga ega bo'lsa, saodatli bo'lishi turgan gap. Umrining ko'p qismi o'tadigan maskanda o'zi uchun kerak bo'lgan barcha qulayliklar mavjud bo'lsa, albatta, bu narsa ham saodat omillaridan biri bo'ladi.
Inson dunyo hayotida yashar ekan, turli holatlarga duch keladi. Charchaydi, asabiylashadi, dam olgisi keladi, uxlaydi va hokazolar. Shunday paytlarda uning o'z uyi o'lan to'shagiga aylanadi. Jamoatchilik joylari, safarda, mehmonxona yoki ijaraga turgan erida kerakli sokinlikni topa olmaydi. O'z uyiga esa bemalol kirib boradi, echinadi, orom topadi, hordiq chiqaradi... Shuning uchun ham Islomda keng maskan kishi saodati omillaridan biriga qiyoslangan.
Islom inson hayotining barcha sohalarini qamrab olgani va buzilishdan isloh qilgani kabi maskan sohasini ham qoyillatib qo'ygan. Maskanlarni qurish va ularni tutishning go'zal namunalarini butun dunyoga namoyish qilgan. Musulmonlar qurgan maskanlar qulayligi, go'zalligi va boshqa imtiyozlari ila barchaning tahsiniga sazovor bo'lgan. Samarqandu Buxoroga kelgan bir g'arblik sayyoh “Bu musulmonlarning boshqa narsalari kabi qurgan binolari ham kishiga xotirjamlik bag'ishlaydi-ya” deya ajablangan ekan. Maskanlarning moddiy tarafi bilan birga ma'naviy tarafiga ham alohida e'tibor beriladi.
Islomda har bir shaxsning maskani daxlsizligi kafolatlangan. Kim bo'lishidan qat'i nazar, har bir insonning turar joyi, undagi oilaviy sirlari himoya qilinadi. O'zining roziligisiz hech kim uning maskaniga kira olmaydi, nazar solib qaray olmaydi, u erdagi gaplarga quloq solib eshita olmaydi. Kim biror xonadon eshigi oldida turib, hovli ichiga sohiblarining iznisiz nazar solsa hatto unga nisbatan eng og'ir tanbeh va jazo choralarini qo'llashga ijozat berilgan. Agar biror kishi yopilmagan eshik, pardasiz deraza oldidan o'tayotib ichkariga nazar solsa, buning gunohi unga emas, uy ahliga bo'ladi.
Hazrati Usmon masjidi imom-xatibi Nishanov Mansurxon
Imom Buxoriy yurtida buyuk allomalar merosi ilm, ma’rifat va tadqiqotlar bilan yanada boyimoqda
Shu kunlarda joylarda Vatanimiz davlat mustaqilligining 35 yilligini nishonlamoqda. O‘tgan yillarga nazar tashlasak, istiqlol nafaqat siyosiy va iqtisodiy mustaqillik, balki buyuk ajdodlar merosi va ma’naviy ildizlariga qaytish imkonini berganini yanada chuqur his etamiz.
Ayniqsa, keyingi yillarda Yangi O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilm-ma’rifat, diniy ta’lim va buyuk allomalarimiz merosini o‘rganish sohasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar bu borada mutlaqo yangi bosqichni boshlab berdi.
Prezidentimiz 2017 yildayoq yurtimizda shakllangan buyuk ilmiy maktablarni qayta tiklash, xususan, Samarqandda hadisshunoslik maktabini tashkil etish tashabbusini ilgari surgan edi. Oradan ko‘p o‘tmay bu ezgu g‘oya amaliy ifodasini topdi. Davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi «Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni asosida Samarqandda Hadis ilmi maktabi tashkil etildi. Shu yilning 1 noyabrida qabul qilingan Hukumat qarori bilan uning faoliyatining tashkiliy-huquqiy asoslari belgilab berildi.
Bu voqea, bizningcha, shunchaki yangi ta’lim muassasasining ochilishi emas edi. Bu – Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Dorimiy kabi buyuk muhaddislarni yetishtirgan zaminda hadis ilmining uzoq asrlik an’analarini zamonaviy asosda davom ettirish yo‘lidagi tarixiy qadam bo‘ldi.
Hadis ilmi maktabi oldiga Qur’oni karim va hadislarning asl mohiyatini teran anglaydigan, hadis ilmining ilmiy-nazariy asoslarini puxta egallagan, buyuk muhaddislarimiz merosini chuqur o‘rganadigan va mustaqil ilmiy tadqiqot olib bora oladigan yetuk mutaxassislarni tayyorlash vazifasi qo‘yildi. Eng muhimi, hadislarda mujassam bo‘lgan ezgulik, halollik, adolat, bag‘rikenglik, vatanparvarlik, ota-onaga ehtirom, inson qadrini ulug‘lash singari umuminsoniy g‘oyalarni xalqimiz, ayniqsa, yosh avlodga to‘g‘ri va ilmiy asosda yetkazish ta’lim dargohining muhim vazifalaridan biriga aylandi. Bugun Hadis ilmi maktabida ta’lim jarayoni nazariy bilim berish bilan cheklanib qolmay, amaliy mashg‘ulotlar bilan ham uzviy bog‘langan. Talabalar hadislarni taxrij qilish, ya’ni ularning asl manbalarini aniqlash, rivoyat yo‘llari va sanadlarini o‘rganish, hadis matnlarini sharhlash va ilmiy tahlil qilish, ularni mavzu va mazmuniga ko‘ra tasniflash, shuningdek, hadis manbalari va ilmiy asarlarni tadqiq qilish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni egallamoqdalar.
Ayni paytda, Hadis ilmi maktabining Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi bilan yonma-yon faoliyat yuritayotgani ham o‘ziga xos ilmiy-ma’rifiy muhitni yuzaga keltirmoqda. Buyuk muhaddis Imom Buxoriy hazratlarining boy ilmiy merosini o‘rganish, uni jahon ilm ahliga yetkazish, zamonaviy tadqiqotlar bilan boyitish yo‘lida amalga oshirilayotgan ishlar yoshlarimiz uchun ulkan ilmiy maktab vazifasini o‘tamoqda.
Bugun Samarqand zaminida Imom Buxoriy nomi bilan bog‘liq ulkan bunyodkorlik ishlarining amalga oshirilishi ham xalqimizning o‘z buyuk ajdodiga bo‘lgan yuksak ehtiromining ifodasidir. Imom Buxoriy majmuasining zamon talablari asosida qayta bunyod etilishi, uni ilm-ma’rifat, tarbiya va ziyorat maskaniga aylantirishga qaratilgan ishlar nafaqat yurtimiz, balki butun islom olami uchun katta ahamiyatga ega.
Yangi O‘zbekistonda diniy-ma’rifiy sohaga bo‘lgan munosabatning eng muhim jihati shundaki, ajdodlar merosi faqat tarixiy faxr sifatida emas, balki bugungi va kelajak avlod tarbiyasiga xizmat qiladigan ulkan ma’naviy xazina sifatida o‘rganilmoqda. Imom Buxoriyning ilmga sadoqati, haqiqatni izlashdagi matonati, hadislarni qabul qilishdagi yuksak ilmiy mezonlari bugungi yoshlarimiz uchun ham ibrat maktabidir.
So‘nggi yillarda yurtimizda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Imom Termiziy, Bahovuddin Naqshband ilmiy-tadqiqot markazlari, Hadis ilmi maktabi kabi qator ilm va ma’rifat maskanlarining tashkil etilgani ham ushbu siyosatning uzviy natijasidir.
Bularning barchasi zamirida bitta buyuk maqsadni ko‘rish mumkin: ma’rifatli, o‘z tarixini biladigan, ajdodlari merosi bilan faxrlanadigan, ayni paytda zamonaviy bilim va tafakkurga ega avlodni voyaga yetkazish. Biz, Hadis ilmi maktabi jamoasi, yaratib berilayotgan bunday imkoniyatlarni katta ishonch va yuksak mas’uliyat sifatida qabul qilamiz. Chunki buyuk muhaddislar yurtida hadis ilmini o‘rganish va o‘rgatish faqat kasbiy vazifa emas, balki ajdodlar oldidagi ma’naviy burch hamdir.
Mustaqilligimizning 35 yilligi arafasida ortga nazar solib, bugungi natijalarni sarhisob qilar ekanmiz, istiqlolning qadrini yana bir bor teran his etamiz. Agar mustaqillik xalqimizga o‘z taqdirini o‘zi belgilash huquqini bergan bo‘lsa, Yangi O‘zbekistondagi islohotlar milliy va diniy-ma’rifiy merosimizni chuqur o‘rganish, uni dunyoga munosib tarzda namoyon etish uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochdi. Endilikda bizning vazifamiz – ana shu imkoniyatlardan samarali foydalanib, Imom Buxoriy va boshqa buyuk allomalarimiz qoldirgan ilmiy merosni yanada chuqur tadqiq etish, uning insonparvarlik va ma’rifatparvarlik g‘oyalarini yosh avlod qalbiga yetkazishdir. Zero, o‘z o‘tmishini anglagan, ilmni qadrlagan va ma’rifatga tayangan xalqning kelajagi hamisha porloq bo‘ladi.
Barot Amonov, Hadis ilmi maktabi rektori.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
