Yaxshilik va taqvo yo'lida hamkorlik qiling
Yeru osmonlarning Parvardigori Alloh taolo insonlarni yaxshilik yo'lida hamkorlik qilishga chaqirib, Kalomida shunday xitob qiladi:
وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ ۖ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ
Ya'ni, “Yaxshilik va taqvo yo'lida hamkorlik qiling, gunoh va dushmanlik yo'lida hamkorlik qilmang”. Moida surasining 2-oyatidagi ushbu mo''jazgina jumla dunyodagi barcha hamkorliklar uchun asosiy qoida bo'lib hisoblanadi. Mufassir ulamolar bu oyatni juda keng ma'nolar bilan tafsir qilganlar. Shular jumlasidan, har bir kishi o'zidagi bor narsa, bor imkoniyat bilan boshqalarga yaxshilikni ulashsin, yordam bersin. Olim ilmi bilan, boy moli bilan va hakozo. Ushbu ma'noni Payg'ambarimizning: “Insonlarning eng yaxshisi – o'zgalarga manfaati ko'prog'idir” mazmunidagi hadislari yanada ta'kidlaydi.
Bugungi bezovta dunyoning turli taraflarida notinchliklar, turli nizo-yu janjallar avj olgan bir paytda zaminimizning sayqali Samarqand shahrida er yuzi aholisining qariyb yarmi yashayotgan mamlakatlar rahbarlarining xayrli maqsadlarni o'z oldiga qo'ygan holda, xalqlarning manfaatlarini ro'yobga chiqarishni ko'zlagan holda yig'ilishi mubolag'asiz Yaratuvchining mazkur chaqirig'iga hamohangdir. Zero, ushbu sammitda juda ko'plab bitimlar va kelishuvlar imzolanishi umid qilinmoqdaki, ularning ro'yobga chiqishi xalqlar farovonligi uchun xizmat qiladi, inshaalloh.
Rasululloh alayhissalom payg'ambar bo'lishlaridan oldin johiliyat davrida «Hilful fuzul» degan bir shartnomada ishtirok etdilar. Bu shartnoma u Zot sollallohu alayhi vasallam guvoh bo'lgan eng ahamiyatli kelishuvlardan edi. Siyrat kitoblarida ushbu bitim insonlarga zulm qilinishining oldini olish, kishilarni haqqiga erishtirish maqsadida tuzilgani batafsil rivoyat qilingan. Shuning uchun ham bu shartnoma arablar orasida «Hilful fuzul», ya'ni «Yordam beruvchilar shartnomasi» deya mashhur bo'lgan.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bu shartnoma bilan fahrlanar va ko'pincha unda ishtirok etganlarni eslardilar. Hatto Payg'ambar bo'lganlaridan keyin shunday marhamat qilgan edilarki: —“Abdulloh ibn Jud'onning uyida bir shartnomaga ishtirok etgan edim. Agar hozir ham shunday bir shartnomaga taklif qilinsam, albatta ishtirok etardim”.
Ushbu rivoyat ham shuni anglatadiki, Islom dini dunyoning obodligi, yurtlarning tinchlik-barqarorligi, xalqlarning farovonligi yo'lidagi shunday sammitlar va anjumanlarni doimo qo'llab-quvvatlaydi. Musulmonlarni bu kabi ishlarda faol ishtirokchi bo'lishga undaydi.
Muhammadyusuf Hushvaqtov
Botil da’vo: YURTIMIZ RAHBARLARI TOG‘UTMI?
Raddiya: Islomda peshvolikni da’vo qiladigan guruh va oqimlar dindagi ayrim tushuncha va so‘zlarni g‘arazli maqsadlari yo‘lida buzib, noto‘g‘ri talqin qilishi hammaga ma’lum. Ular shu orqali musulmonlar hissiyotiga teginish, o‘zlariga tobelarni ko‘paytirish, dindor va ilmli bo‘lib ko‘rinishga harakat qiladi. “Tog‘ut” so‘zi ular ko‘p ishlatadigan, insonlarni, ayniqsa hukmdorlarni ayblashda qo‘llaydigan tushunchalardan biri. Aslida u nima? Qanday ma’nolarda ishlatiladi? Kimlar tog‘ut bo‘lishi mumkin?
“Tog‘ut” lafzi “tug‘yon” so‘zi bilan o‘zakdosh bo‘lib, Alloh belgilab qo‘ygan chegaradan chiqishga, kufrda haddan oshishga, isyon qilishga nisbatan ishlatiladi. Islomda Allohning yo‘lidan boshqa yo‘l “tog‘ut” deyiladi. Tog‘utning kattasi Shaytondir.
“Tog‘ut” kalimasi Qur’oni karimning sakkiz joyida zikr qilingan bo‘lib, ulamolarimiz uni turlicha tafsir qilgan. Umar ibn Xattob roziyallohu anhu, Imom Sha’biy, Imom Zahhok “Tog‘utdan murod – Shayton” degan. Imom Abu Oliya va Muhammad ibn Sirin tog‘ut sehrgar va folbin ekanini aytgan.
“Tafsiri Jalolayn”da tog‘ut so‘zi tafsiriga murojaat qilaylik: “Kim tog‘utga kufr keltirib, Allohga iymon keltirsa, batahqiq uzilmaydigan mustahkam tutqichni ushlagan bo‘ladi” (Baqara surasi, 256) va “Kufr keltirganlarning do‘stlari tog‘utlardir. Ularni nurdan zulmatlarga chiqarurlar” (Baqara surasi, 257) oyatlarida tog‘utlar – but-sanamlar va Shayton, “Kitob (Tavrot)dan nasibador bo‘lganlarning “Jibt” va “Tog‘ut”ga sig‘inishlarini va kofirlarga “Shular mo‘minlardan ko‘ra to‘g‘riroq yo‘ldadir” deyishlarini ko‘rmadingizmi?!” (Niso surasi, 51) oyatida – Jibt va Tog‘ut Quraysh qabilasidagilarning ikki sanami, “O‘zlarini, Sizga nozil qilingan (Qur’on) va Sizdan oldin nozil qilingan (ilohiy kitoblar)ga iymon keltirgan, deb hisoblaydiganlarning hukm so‘rab, Tog‘ut huzuriga borishni xohlayotganlarini ko‘rmadingizmi?” (Niso surasi, 60) oyatidagi tog‘ut kufrda haddan oshgan, tug‘yonga ketgan Ka’b ibn Ashraf, “Kofirlar (esa) Tog‘ut yo‘lida jang qiladilar” (Niso surasi, 76-oyat) va “Kim Allohning la’natiga uchragan, g‘azabiga duchor bo‘lgan, maymun va cho‘chqaga aylantirilgan va tog‘utga ibodat qilgan bo‘lsa, ana o‘shalar yomon martabadagi va to‘g‘ri yo‘ldan butunlay adashgan kimsalardir” (Moida surasi, 60) oyatlarida ular Shayton, “Batahqiq, Biz har bir ummatga: “Allohga ibodat qiling va tog‘utdan chetlaning” deb payg‘ambar yuborganmiz” (Nahl surasi, 36-oyat) va “Tog‘utdan, unga ibodat qilishdan chetda bo‘lganlarga va Allohga qaytganlarga xushxabar bor” (Zumar surasi, 17-oyat) oyatlarida ham ular Shayton deb nazarda tutilgan.
Alloma Ibn Atiyya aytadi: “Ba’zi olimlar: “Allohdan o‘zga ibodat qilinadigan har qanday narsa tog‘utdir”, degan”. Fir’avn, Namrud va o‘zini iloh deb e’lon qilganlar va ibodat qilinadigan but-sanamlar tog‘ut deyiladi.
Muqotil roziyallohu anhu “Kufr keltirganlarning do‘stlari tog‘utlardir” oyatidagi tog‘utni Ka’b ibn Ashraf va Huyay ibn Axtab deb tafsir qilgan. U ikkisi islom va musulmonlarga adovati cheksiz, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga ko‘p aziyat bergan, musulmonlarga qarshi urushga juda ko‘p da’vat qilgan yahudiylardan edi.
Imom Navaviy aytadi: “Lays, Abu Ubayda, Kisoiy va ko‘pchilik tilshunoslar: “Tog‘ut – Alloh taolodan boshqa ibodat qilinadigan narsa”, degan”.
Shayx Muhammad Amin Shinqitiy: “Haqiqat shuki, Allohdan o‘zga ibodat qilinadigan har qanday narsa tog‘ut, eng katta tog‘ut esa Shaytondir”, deydi.
Tog‘ut so‘zining ma’nosi haqida buyuk mufassir Imom Tabariy “Jomi’ul bayon” tafsirida: “Fikrimcha, tog‘ut haqida to‘g‘ri gap shuki, tog‘ut Allohga tug‘yon qilib, Uni tark etib, Undan o‘zgaga ibodat qilingan narsadir. O‘sha ma’bud inson, shayton, but va boshqa narsalar bo‘lishi mumkin”, deydi.
Mufassir olim Hasan Tahsin Fayzli “tog‘ut” so‘zini “Allohdan uzoqlashtiradigan, uning amrlarini bajarishni man etadigan kimsalar”, deb izohlagan.
Demak, sahobai kiromlar, tobeinlar va ulamolarimizning so‘zlaridan tog‘ut kalimasi shayton, sehrgar, folbin va Allohdan boshqa ibodat qilinadigan har qanday narsa ekani ma’lum bo‘lmoqda.
Afsuski, hozirgi kunda ba’zi toifalar musulmon rahbarlarni tog‘ut deb atab, ularni osongina kofirga chiqarmoqda. Ularning uslubi xavorijlarnikiga o‘xshaydi. Ular arzimas narsalar tufayli iymonli odamni kofirga chiqarib, qonini halol hisoblab, qanchadan-qancha beayb musulmonlar umriga zomin bo‘lmoqda, islomning pok nomiga dog‘ tushirib, asl mohiyat va tamoyillarini yot va buzg‘unchi g‘oyalardan iborat fitnalar soyasiga tushirib qo‘ymoqda.
O‘tkirbek Sobirov
O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i,
Toshkent islom instituti o‘qituvchisi
