Makka fatxidan so'ng “hijrat” yo'q
Muqaddas dinimizda musulmonlar avvaliga Habashistonga , keyinchalik Muxammad alayhissalom boshchiligida Makka shahridan Madina shahriga hijrat qilganlari ma'lum. Va mana shu keyingisi dinimizdagi ulug' xodisa sifatida qamariy yil xisobining boshlanish sanasi sifatida tanlangan. Agar biz mazkur xijratlarda musulmonlar o'z yashab turgan erlaridan boshqa yurtlarga ketishga jonlari, e'tiqodlari va mol-mulklariga nisbatan xatarning o'ta kuchayganligi oqibatida xijrat sodir bo'lgan.
Hijrat ikki turga bo'linadi. Birinchisi yurtni tark etish va ikkinchisi gunoxlarni tark etishdir.
Ibn Mas'ud rivoyat qilgan xadisda aytiladi: “....Rasululloh alayhissalom: “Makka fatxidan so'ng hijrat yo'q......” dedilar” (Imom Buxoriy rivoyati.)
Mazkur xadisni o'zidan oldin kelgan barcha xijrat to'g'risidagi xadislarni bekor ya'ni nasx qiluvchi ekanligini ulamolarimiz ta'kidlaganlar. Bundan ma'lum bo'lishicha yurtni tark etish bekor qilindi. Yana bir xadisda: “Rasululloh alayhissalom aytganlar: “Qo'li va tili bilan o'zgalarga ozor bermagan kishi musulmondir. Alloh taolo man etgan narsalardan qaytgan kishi Hudo yo'lida xijrat qilgan kishidir” deganlar” (Imom Buxoriy rivoyati.) Ulamolar xadisni sharg'lab undagi “xijrat” dan murod “tark qilishdir” deganlar. Mana shu turdagi hijrat bugun ham mavjudligi xadisdan ma'lum bo'lmoqda.
Bugungi kunda aqiydaparastlar hijratmasalasida Qur'onnning “Niso” surasi 97- oyatini dalil qiladi: “O'ziga zulm qiluvchi xolda joni olinayotganlarga farishtalar: “Nima qilayotgan edinglar?”-derlar. Ular: “Yer yuzida bechora edik”, derlar. “Allohning eri keng edi-ku, xijrat qilsangiz bo'lmasmidi?” derlar. Ana o'shalarning joyi jahannamdir u qanday ham yomon joy!”.
Vaxolanki, ulamolar mazkur oyat avval islomni qabul qilib, Makkada yashab kelgan bo'lsada, Badr jangida Makkaliklar safida turib, musulmonlarga qarshi jangda ishtirok etganlar xaqida nozil bo'lganligini ta'kidlaydilar.
Shuningdek ulamolarning fikriga ko'ra, yuqoridagi oyat zajr, ya'ni qo'rqitish ma'nosidagi matn bo'lib, bunday matnlardan xulosa qilish uchun asl xukmlarga qaytiladi. Ya'ni asl xukm bo'yicha musulmonlar xech qachon do'zaxda abadiy qoladigan kofir bo'lmaydi.
Ibn Umar roziyallohu anhdan rivoyat qilingan xadisda aytiladi: “Rasululloh alayhissalom xuzurlariga bir kishi kelib: “Ey Allohning Rasuli, men ota-onamni yig'lagan xolda tashlab, xijrat qilish uchun sizning xuzuringizga keldim,- dedi. U zot alayhissalom esa “Ota-onang oldiga qaytib, ularni qanday yig'latgan bo'lsang, shunday kuldirgin, -deb javob berdilar.”
Yuqoridagi dalillardan musulmonlar uchun barcha sharoitlar yaratilgan. Islom dinining beshta arkoni emin-erkin bajarib kelinmoqda. Jannatmakon yurtimizga ko'z tegmasin. Halqimizni birdamlikda xayot kechirishini bardavom aylasin.
K. Hamraqulov,
O'zbekiston musulmonlari idorasining Norin tumani vakili
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
