frontend\widgets\header\Header: Attempt to read property "fajr" on null

Zakot – moliyaviy ibodat

19.06.2015   3505   11 min.
Zakot – moliyaviy ibodat

Ma'lumki, Ramazon oyida Alloh taolo bandalariga O'z rahmati va barakotini ko'plab nozil qiladi. Shunday ekan, o'z navbatida insonlar ham bu kunlarni g'animat bilib, ko'proq ibodat va ezgu amallarni ado etishga harakat qilishi lozim.

Ezgu amallar deganda, avvalo, chin ixlos-e'tiqod, ibodatda bardavom bo'lish, shuningdek, o'zgalarga xayru saxovat ko'rsatish va ularni chiroyli ko'rinishda xolis ado etish tushuniladi. 

Bugungi kunda barchalarimiz muborak Ramazon oyida Allohning bizga ato etgan ne'matlaridan baxramand bo'lib turibmiz. O'ziga shukr, ushbu oyni sizu bizlar tinchlik, xotirjamlikda, osoyishtalikda o'tkazmoqdamiz. Bu oyning dastlabki o'n kuni “rahmat” dahasi ham o'tib, ikkinchi o'n kunligi, ya'ni “mag'firat” dahasi boshlandi. Bu dahada xolis niyat bilan ro'za tutgan bandalarini Alloh taolo avvalgi qilgan gunohlarini kechiradi, mag'firat qiladi. Bu dahalarda ro'yi zaminga Allohning rahmati ila mag'firati yog'iladi. Yaratganning o'zi qodir qilganicha ro'za tutib, taroveh namozlarini ado etgan bandasiga albatta O'z rahmat va mag'firatini ato etadi.

 

Islom dini besh asos ustida qurilgan bo'lib, shulardan biri bu – Zakot ibodatidir. Zakot Alloh taolo mo'min bandalariga farz qilgan amallaridandir. Haq taolo marhamat qilib aytadiki: “Namozni barkamol o'qingiz, zakot beringiz...”.

 

Boshqa bir oyatda esa, “Mol-mulklaridan ularni u sababli poklashingiz va tozalashingiz uchun sadaqa oling...”(Tavba, 103), deb marhamat qilgan.

 

Zakotning joriy etilish hikmati shuki, zakot tufayli jamiyatda bir qadar tenglik paydo bo'lib, boy va faqir tabaqalar o'rtasida iliq munosabatlarni vujudga keladi, qolaversa, zakot beruvchining molini poklab, uni talofatdan asrashiga zamin tayyorlanadi.

 

Payg'ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) marhamat qiladilar: “Sizlar mollaringizni zakot (berish) bilan saqlangiz. Kasallaringizni sadaqa (berish) bilan davolangiz va turli balo-ofatlarga duoni hozirlangiz”.

 

Ma'lumki, zakot muayyan miqdordagi mablag'ga ega bo'lgan musulmonning zimmasiga farz bo'ladi. Zakotni vojib qiluvchi muayyan miqdor shariat tilida – nisob deyiladi. Zakot tillo va kumush, pul meva va dehqonchilik mahsulotlari hamda chorva mollaridan beriladi. Zakot beriladigan molning nisobi Payg'ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) tomonlaridan qat'iy belgilab berilgan.

 

Tilloning nisobi (85 gr.) 20 misqol bo'lib, undan (2,5 gr.) 0,5 misqol zakot uchun ajratiladi. Ya'ni, qirqdan biri demakdir.

 

Zakot vojib bo'lishi uchun yuqorida aytib o'tilgan nisob miqdori mavjud bo'lishi hamda shu nisobga bir yil to'lishi kerak.

 

Chorva mollari jumlasiga tuya, qora mol hamda qo'y-echkilar kiradi. Tuyaning soni beshta bo'lsa nisobga etgan hisoblanib, undan bitta qo'y zakot uchun ajratiladi. Qora molning nisobi 30 ta bo'lib, undan bitta bir yoshli buzoq zakotga chiqariladi. Qo'y va echkining soni 40 taga etganida nisobi to'lgan hisoblanib, undan bitta qo'y yoki echki zakotga chiqariladi. Chorva mollaridan zakot vojib bo'lishi uchun tilla va kumush uchun aytilgan shartlar bo'lishi, ya'ni bir yil davomida kamaymasligi, bundan tashqari chorva mollari yarim yildan ko'proq vaqt davomida yaylovda o'tlatilgan bo'lishi shart. Ammo, em-xashakni 6 oydan ortiq tashib kelib boqilgan bo'lsa, zakot vojib bo'lmaydi. Magar tijorat niyati bo'lsa, xuddi boshqa buyumlar qatori hisoblanadi.

 

Dehqonchilik agar lalmi er mahsuloti bo'lsa, undan ushr (ya'ni o'ndan bir), sug'oriladigan erdan chiqqan mahsulot bo'lsa, ushrning yarmi (ya'ni yigirmadan bir) qismi miqdorida zakot chiqariladi. Ushr – hosil terib olingan vaqtda beriladi.

 

Bundan tashqari naqd pul va tijorat uchun olingan mollardan ham zakot beriladi. Ularning nisobi esa tillo va kumushning nisobiga qiyosan belgilanadi. Ya'ni tillo va kumushning qiymati aniqlanib, shularga taqqoslanadi.

 

Shuni yaxshi anglamoq lozimki, yuqorida zikr qilingan nisob miqdorlari zakotni vojib qiladigan qiymatning eng past chegarasi bo'lib, mablag' miqdori ortgan sari undan chiqariladigan qirqdan bir qismining miqdori ham ortib boraveradi.

 

Albatta, zakotning savobi yanada mukammal bo'lishi uchun uni munosib o'rinlarga berish juda muhimdir. Qur'oni karimda zakot beriladigan o'rinlar aniq bayon qilingan:

 

“Albatta, sadaqalarni faqat faqirlar, miskinlar, unda (sadaqa ishida) ishlovchilar, dillari oshna qilinuvchi (g'ayridin)lar, (pul to'lab ozod etiluvchi) qullar, qarzdorlarga va Alloh yo'lida hamda yo'lovchiga (musofirga berish) Alloh (tomoni)dan farz (etildi). Alloh ilmli va hikmatli zotdir”(Tavba, 60).

 

Bu sakkizta o'rindan g'ayridinlar, qullar chiqarib tashlangan. G'ayridinlar Hazrat Umar (roziyallohu anhu) davrida sahobalar ijmoi ila, qullar esa, hozirgi asrimizda mavjud emasligi ila bekor qilingan. Ayni paytda yurtimizning turli bilim yurtlarida tahsil olayotgan talabalarning o'quv shartnoma to'lovlariga yordam berishlik eng mustahiq o'rinlardan biridir. Zero ular yurtimiz uchun kelajakda etishib chiqayotgan mutaxassislardir. Zakotni ota-ona va farzandlar, shuningdek, er bilan xotin bir-birlariga berishi mumkin emas. Lekin uni boshqa qarindoshlarga bersa bo'ladi.

 

Zakot va boshqa sadaqalarni avvalambor yaqin qarindoshlar orasidagi ehtiyojmandlariga, qo'ni-qo'shni, mahalladagi muhtoj, kam ta'minlangan oilalarga berish maqsadga muvofiqdir. Shuningdek, mehribonlik uylari, mehr-muruvvat uylariga, nogironlarning maxsus muassasalariga berish o'rinlidir. Bunda o'sha muassasalar, ularda parvarish qilinayotgan insonlarning nimalarga ehtiyoji bo'lsa, zakoti hisobiga o'sha narsalarni muhayyo qilib berish to'g'ri bo'ladi.

 

Zakotni kam ta'minlangan oilalar farzandi bo'lgan talabalarning kontrakt-shartnoma to'lovlari uchun o'tkazib berilsa ham juda o'rinlidir. Ayniqsa, bu sadaqai joriya hisoblanib, o'sha talabaning kelajakda qilgan savobli amallari, amalga oshirgan yaxshi ishlaridan zakot beruvchiga ham savob etib turadi.

 

Alloh taolo barchalarimizni muborak oyda ezgu amallarni ko'proq qilishga muyassar aylasin!

 

Shayx Abdulaziz MANSUR

 

Boshqa maqolalar

O‘zbekiston xalqining 35 ta AN’ANAVIY QADRIYATI

20.08.2026   56237   6 min.
O‘zbekiston xalqining 35 ta AN’ANAVIY QADRIYATI

Bugun aziz Vatanimizning har bir farzandining yuragi hapqirib turibdi. Negaki, biz Ona-yurtimizning eng ulug‘, eng aziz ayyom – Mustaqillik bayramini, O‘zbekiston Respublikasi istiqlolini qo‘lga kiritganining 35 yillik shodiyonalarini katta tantana qilayapmiz. 

Jannatmakon yurtimiz, muqaddas Vatanimiz, dono xalqimizning diniy qadriyatlari, milliy an’analari nihoyatda bisyor, beqiyos va betakror bo‘lsa-da, qutlug‘ ayyom arafasida dorilomon kunlarga yetkazgani uchun yana va yana shukr qilish maqsadida bu yil Mustaqilligimizni 35 yilligini nishonlayotganimiz uchun faqat 35 tasinigina zikr qilmoqchimiz:

 

 

  1. Oila muqaddasligi – jamiyatning mustahkam asosi.
  2. Ota-onaga hurmat – ota-onani e’zozlash va ularning xizmatlarini qadrlash.
  3. Mehmondo‘stlik – mehmonni ochiq chehra va ochiq ko‘ngil bilan kutib olish.
  4. Mehnatsevarlik – halol mehnat va kasb-hunarni qadrlash.
  5. Kattalarga hurmat – oqsoqollar va nuroniylarni e’zozlash.
  6. Tinchliksevarlik – tinch-totuv hayotga intilish.
  7. An’analarni asrash – milliy urf-odat va udumlarni saqlash hamda davom ettirish.
  8. Ma’naviyat – yuksak axloq va milliy-diniy qadriyatlarga hurmat.
  9. Poklik – uyda, kiyimda, tanada va ko‘ngilda ozodalikka rioya qilish.
  10. Dasturxon saxovati – mehmonni saxovat va mehr bilan kutib olish.
  11. Qo‘shnichilik qadriyatlari – mahallada ahillik va o‘zaro yordam.
  12. Yordamga tayyorlik – yaqinlar va muhtojlarga muruvvat ko‘rsatish.
  13. Kamtarinlik – odobli va kamtarona hayot kechirish.
  14. Yosh avlodga g‘amxo‘rlik – farzandlar tarbiyasiga alohida e’tibor berish.
  15. Ayollarga hurmat – ona, rafiqa, opa-singillarni qadrlash.
  16. Ta’limga intilish – ilm olish va bilimni qadrlash.
  17. Or-nomus – halollik va vijdon bilan yashash.
  18. Marosimlarga rioya – milliy marosim va oilaviy udumlarni e’zozlash.
  19. So‘zga sodiqlik – va’daga vafo qilish.
  20. Matonat va sabr – qiyinchiliklarga bardosh bilan yondashish.
  21. Hunarmandchilikni qadrlash – milliy hunar va ustachilik an’analarini asrash.
  22. Tabiatga mehr – yer, suv va atrof-muhitni avaylash.
  23. Bag‘rikenglik – turli millat, din va madaniyat vakillariga hurmat bilan munosabatda bo‘lish.
  24. Odob-axloq – yuksak muomala madaniyatiga amal qilish.
  25. Milliy bayramlarni e’zozlash – Navro‘z, hayitlar va Mustaqillik bayramini qadrlash.
  26. Adolat – halollik, tenglik va qonun ustuvorligini qadrlash.
  27. Milliy musiqa va raqslar – ajdodlardan meros bo‘lgan san’atni asrash.
  28. Til va madaniyatni asrash – o‘zbek tili va milliy merosni e’zozlash.
  29. Vatanparvarlik – Vatanni sevish va uning ravnaqiga hissa qo‘shish.
  30. Millatlararo totuvlik – turli millat va elat vakillari o‘rtasida ahillikni mustahkamlash.
  31. Jamoaviylik – hamjihatlik va o‘zaro hamkorlik.
  32. Minnatdorchilik – qilingan yaxshilikni qadrlash.
  33. Ustozga hurmat – ustozlarni e’zozlash va ularning mehnatini qadrlash.
  34. Milliy kiyimlar – milliy madaniyat va odob timsoli sifatida qadrlash.
  35. Ajdodlarga hurmat – tarixiy meros va milliy ildizlarni e’zozlash.

* SIZ yana qo‘shishingiz mumkin...

*** ENG  muhimi:  yo‘qotib qo‘yishdan oldin  ularning  QADRIGA  yetish !!!

 

  1. Qur’oni karim oyati karimalari;
  2. Janobi Payg‘ambarimiz alayhissalomning muborak hadisi shariflari;
  3. dinimiz asoslari;
  4. shariatimiz ahkomlari;
  5. sharqona odoblarimiz;
  6. mazhabimiz me’yorlari;
  7. jamiyatshunoslik aloqalari;
  8. odamgarchilik munosabatlari;
  9. insoniy tuyg‘ular;
  10. ruhshunoslik sir-asrorlari;
  11. yurtimiz urf-odatlari;
  12. o‘zbekchilik qoidalari;
  13. madaniyatimiz axloqlari;
  14. insoniy aql va axloqiy normalar;
  15. dono maqollarimiz;
  16. milliy an’analarimiz;
  17. diniy qadriyatlarimiz;
  18. xalqimiz ong-tafakkuri;
  19. millatimiz mentaliteti,
  20. an’anaviy falsafasi;
  21. o‘zbek xalqining ilg‘or qadriyatlari;
  22. ulug‘larimiz hikmatlari;
  23. dono xalqimiz dunyoqarashi;
  24. musulmonchiligimiz ko‘rsatmalari

 

a s o s    v a    n ye g i z l a r i d a

 

  • ulug‘ ajdodlarimizdan davom etib kelayotgan duru gavhar rivoyatlari  va  noyob  hikmatlari,
  • buyuk  ota-bobolarimizdan  eshitib kelayotgan tillo bilan teng pand-nasihatlari  va betakror hikoyalari,
  • mehribon  ota-onalarimizdan  o‘rganib  kelayotgan gavhar o‘gitlari va  mislsiz  so‘zlari,
  • elimiz  tanigan va xalqimiz tan olgan ustozlarimizdan ta’lim olib kelayotgan zar tushunchalari va bebaho ilmlari,
  • jannatmakon  yurtimiz – muqaddas  Vatanimiz  ta’lim  maskanlarida  taralayotgan  durdan  a’lo fanlar va beqiyos bilimlar,
  • zamonaviy olimlarning bilimlari, turli soha mutaxassislarining  ajoyib  kashfiyotlari,
  • bugungi  kunda  va doim  kerak bo‘ladigan  hayotiy  masalalar, dolzarb  mavzular,  qiziqarli  ma’lumotlar  hamda xalqimiz orasida  e’tirof etilgan mezonlar
  •  
  •  

 

Bu ro‘yxatni yana ko‘plab davom ettirish mumkin... Biroq fikrimizni muxtasar qilgan holda Allohdan O‘zbekiston xalqining bunday fazilatlari yanada ko‘payishini, yurtimiz tinch, osmonimiz musaffo, xalqimizga sihat-salomatlik, oilalarimizga baxt-saodat so‘rab qolamiz. 

 

Alloh taboraka va taolo har bir xonadonga sog‘lik-salomatlik, tinchlik-xotirjamlik, ilohiy fayz-baraka, ko‘pdan-ko‘p yaxshiliklar ato etsin!

Iloho jannatmakon yurtimiz tinchligi, muqaddas Vatanimiz ravnaqi, dono xalqimiz salomatligi va farovonligi uchun, muborak dinimiz kamoloti hamda masjidu-madrasalarimizni obodligi uchun muhtaram Yurtboshimizning dono rahbarliklari ostida, hukumatimiz tomonidan oqilona olib borilayotgan xayrli, savobli ishlarni amalga oshirish maqsadida viloyatlarimiz rahbarlari hamda shahar va tuman rahbarlarining boshchiliklaridagi mehnatkash xalqimiz olib borayotgan barcha xayrli, yaxshi, savobli ishlarda Alloh taolo O‘zi madadkor bo‘lsin! Turmushimiz obod, xirmonlarimiz mo‘l, oilalarimiz mustahkam, bolalarimiz har tomonlama sog‘lom, ma’naviyatimiz yuksak bo‘lsin!

Mehribon Parvardigorimiz dono xalqimizni doimo turli xil o‘rinlarda har xil shakllarda qilayotgan yaxshi, xayrli, chiroyli, savobli ishlarini O‘z dargohi ilohiysida qabul aylasin! Iloho xalqimizga tinchlik-xotirjamlik, sihat-salomatlik, oilalarimizga fayzu ilohiy, baxt-saodat, to‘kin-sochin dasturxonlar nasib qilsin! Mehribon Parvardigorimiz O‘zi – eshitib turuvchi, ko‘rib turuvchi va bilib turuvchi Zot! Hammalarimizning dillarimizdagi niyatlarimizni, qalbimizdagi orzularimizni va barcha hojatlarimizni o‘ylaganimizdan ham afzali-ziyodasi bilan ravo qilsin!

Iloho dehqonchiliklarimizga va kasb-korlarimizga xayr-baraka berib, ishlarimizda ko‘pdan-ko‘p omadlar, muvaffaqiyatlar va behisob xursandchiliklar ato etib, ikki dunyoda ham azizu mukarram aylasin!

 

         Ibrohimjon domla INOMOV