1. Yashab turgan uy-joylari, kiyib turadigan kiyimlari, minilib turadigan ulov, oziq-ovqat, pardoz buyumlari (agar tilla, kumushdan yasalmagan bo'lsa), gavhar, marjon, yoqut, zumrad (agar sotish uchun saqlanmayotgan bo'lsa) olimning foydalanib turgan kitoblari, kasb-hunar asboblari kabi narsalardan zakot berilmaydi. Bo'yoqchining idishdagi bo'yog'idan, teri oshlovchining idishdagi yog'-moylaridan zakot beriladi. Kirchining kir sovunidan zakot berilmaydi. (“Fatovoyi Olamgiriya”, “Kifoya”)
2. Garovga qo'ygan boyligi, madomiki, garovga olgan kishi qo'lida ekan, undan zakot berish vojib emas. (“Fatovoyi Olamgiriya”, “Kifoya”)
3. Bo'yniga olmay yurgan qarzdorga qarshi dalil-hujjatga ega bo'lib qolsa va qarzni undirib olsa, o'tgan yillar uchun zakot vojib emas. (“Fatovoyi Olamgiriya”, “Kifoya”)
4. Odamlardan qarzdor kishi agar boyligidan qarziga beradigan bo'lsa, nisobdan kamayib qoladigan bo'lsa, unga zakot vojib emas. Ammo nazr, kafforat, fitr sadaqasi, haj puli kabi Allohning haqlari ham zimmasidagi qarzi hisoblanadi. Lekin bu qarzlar zakotga to'sqinlik qilmaydi, ya'ni mazkur joylarga sarf qilsa, nisobdan kamayib qolish ehtimoli bo'lsa ham zakot beraveradi. (“Fatovoyi Olamgiriya”, “Kifoya”)
5. Qarzdor uzoq joyga qochib ketsa, qaraladi, agar qarz bergan odam uni topib kelishga qodir bo'la turib, harakat qilmasa, zakot soqit bo'lmaydi, topib kelishga imkoniyati bo'lmasa, qarzdordagi puldan zakot bermaydi. (“Fatovoyi Olamgiriya”, “Kifoya”)
Fatvo hay'ati
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Agar Alloh rahmli bo‘lsa… nega (jahannam)ni yaratgan?!
“Qanday qilib Alloh bizga rahm qiladi… keyin esa bizni jahannamda azoblaydi?!”.
Doktor Mustafo Mahmudning javobi ateist kishining qalbini larzaga soldi: “Alloh jahannamni sizni azoblash uchun yaratmagan, balki uni bu olamdagi zulm, yovuzlik va kibr bilan “chirib ketgan” nafslar uchun go‘yo bir “axlat qutisi” sifatida yaratgan!”.
Shuning uchun, u shunchaki jazo emas, balki zaruratdir?
Aslida do‘zaxning borligi Allohning rahmatini komilligidan: “Mazlumga rahm zolimni yo‘q qilinishidadir, – haqqa rahm – botilga o‘z joyini ko‘rsatib qo‘yilishidadir”.
Jahannam – jannatga loyiq bo‘lmagan barcha narsalarning joyidir. U – borliqni “ifloslantirgan” nafslardan poklaydigan manzildir. Bu – muhabbat va tinchlik mantig‘ini rad etgan qalblarning boradigan manzilidir.
Xulosa: Alloh insonlarga zulm qilmaydi. Balki insonlar o‘z amallari bilan o‘zlari uchun “jahannam”ni yaratadilar. Jahannam – inson o‘zi ixtiyor qilgan yo‘lning “oyna”dagi aksidir.
Alloh taolo ushbu mutlaq adolatni bunday ifoda qiladi:
أَفَنَجْعَلُ ٱلْمُسْلِمِينَ كَٱلْمُجْرِمِينَ مَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ
“Musulmonlarni jinoyatkorlarga o‘xshatib qo‘yarmidik?! Sizlarga nima bo‘ldi, qanday hukm chiqaryapsizlar?!” (Qalam surasi, 35–36-oyatlar).
“Ateist do‘stim bilan muloqot” kitobidan
Doktor Mustafo Mahmud rahimahulloh