Soxta salafiylik
Salafi solihlar asri boshidanoq yagona islomiy jamoat halqasi “ahli sunna val jamoa” deb nomlanadi. O'sha yagona islomiy jamoat halqasi markazidan yangi islomiy jamoatning yangi halqasini to'qib paydo qilish hukmi xususidagi savollarni junbishga keltiradi.
Ho'sh, mazkur yangi jamoat o'zining yangi halqasini paydo qilishining hukmi nima? Uning bugungi islomiy voqealik borasidagi hamda islomiy da'vat xususidagi ta'sirlari qanday?
Biz o'zimiz uchun salafi solihlar asrini yo'l(imizni) yorituvchi mash'ala qilib oladigan bo'lsak, u holda mazkur yangi islomiy mazhab o'zi uchun bu laqabni “ixtiro” qilib olishga olib boradigan joizlik topa olamizmi? Vaholanki, u o'zi jar solayotgan narsa haq, boshqalar tarafini esa botil, deya ko'radi.
• “Salaf” kalimasining lug'at va istilohdagi ma'nolari
• Salafi solihiynlar o'zlarining qisqagina davrlarida, xalaf uzoq davrlarda qilgan taraqqiyotidan ko'prog'ini qildilar
• Taraqqiyot (shariatning zamon va makonga munosibligi) va sabot (o'zgarmas masalalari)ning har ikkisida salafi solihiynga ergashmoqning mezoni nimadan iborat?!
“Salaf” kalimasidan uning lug'aviy ma'nosi iroda qilingan bo'lsa, u holda bu kalima nisbiy ma'noni ifodalab, u uzluksiz bo'lmish davrlarning galma-gal almashib kelishi imkonini beradi. (Bu borada) u xuddi (arab tilidagi) “qoblu” (avval) ma'nosi bilan barobardir. Zero har qanday zamon, uning ortidan keluvchi zamonga nisbatan avvalgi, ya'ni “salaf”, undan avval o'tgan zamonga nisbatan esa “xalaf” keyingi hisoblanaveradi.
Ammo ushbu kalima, o'zida yuqorida o'tgan ma'nodan boshqa sobit, istilohiy ma'noni ham ifodalaydiki, u ana shu ma'nodan boshqa ma'noga o'tib ham ketmaydi, (boshqa ma'noga) ko'chirilmaydi ham.
“Salaf” kalimasi, hadisi sharif e'tiboriga ko'ra, dalolat jihatidan, islomiy asrlarning eng afzali, iqtido va ergashishga eng loyiqroq bo'lgan (davrga) nisbatan ishlatiladi.
Ushbu kalimaning qat'iy qaror qilingan istilohiy ma'nosi, bu sayyidimiz Muhammad sallallohu alayhi va sallam ummati bo'lmish, bu islom ummati umrining dastlabki uch asridir. Mazkur istilohiy ma'noning qo'llanishing (asosiy) masdari Abdulloh ibn Mas'ud roziyallohu anhu orqali ikki shayx rivoyat qilgan Rasululloh sallallohu alayhi va sallamning quyidagi so'zlaridir. Rasululloh sallallohu alayhi va sallam aytadilar:
“Insonlarning xayrlisi mening asrim ahli, keyin ularga yaqin bo'lganlar, so'ngra ularga yaqin bo'lganlar. So'ngra shunday qavmlar keladiki, ularning guvohliklari qasamlaridan, qasamlari esa guvohliklaridan o'zib ketadi." (Ya'ni, guvohlik berish va qasam ichish masalasiga shu qadar mas'uliyatsiz yondashadilarki, ular guvohlikni engil sanab qasam ichaveradilar.)
Rasululloh sallallohu alayhi va sallam ketma ket, tartib bilan zikr qilib, ularga “xayrli” deya guvohlik bergan uch asr (ahli) dan murod kimlardir? Ulardan murod, o'sha asrlarda yashagan musulmonlar majmuasimi? “Hayrli” hukmi, ular orasidagi ba'zi birlarining yoki ularning ko'pchiligining holatidan qat'iy nazar, o'sha asrdagilar majmuasi haqida aytilganmi? Yohud “xayrli”lar deya, ularning birortasi ham istisno qilinmagan holda ularning barchasi doxil bo'ladigan, ana o'sha (asr) musulmonlaridan bo'lgan har bir shaxs e'tibor qilinadimi?!
Bu haqidagi ixtilof ma'ruf va mashhurdir. Jumhur ulamolar nazdida, salohiyat hamda istiqomatdagi darajasi hamda tafovuti turlicha bo'lishiga qaramasdan “xayriyat” bahosi bu uch asr ahlidan bo'lgan har bir shaxs haqida sobitdir.
Muhammad Ayub Faxriddinov
Mehr-saxovat va inson qadri — ezgulikka yo‘g‘rilgan xayrli tashabbus
Insonga mehr ko‘rsatish, muhtojning holidan xabar olish, bemorga tasalli berish va ehtiyojmandlarga ko‘mak qo‘lini cho‘zish xalqimiz ma’naviyatining azaliy fazilatlaridandir. Islom ta’limotida ham saxovat, mehr-oqibat va inson qadrini ulug‘lash eng ulug‘ amallardan biri sifatida e’tirof etilgan. Chunki bir insonning ko‘nglini ko‘tarish, uning qalbiga umid va ishonch bag‘ishlash jamiyatda mehr-muhabbat, hamjihatlik va totuvlikni mustahkamlaydi.
Shu ezgu qadriyatlarni hayotga tatbiq etish, aholining ehtiyojmand qatlamlarini qo‘llab-quvvatlash va yurtdoshlarimiz qalbida mehr-shafqat tuyg‘ularini yanada kuchaytirish maqsadida 2026 yil 13 avgust kuni Samarqand viloyati Urgut tumanida keng ko‘lamli ma’naviy-ma’rifiy hamda xayr-saxovat tadbirlari o‘tkazildi.
Mazkur xayrli tadbirlarda Samarqand viloyati bosh imom-xatibi vazifasini vaqtincha bajaruvchi Nursultonxon domla Abdumannonov, viloyat bosh imom-xatibi o‘rinbosari Xayrullo domla Sattarov, VAQF xayriya jamoat fondi Samarqand viloyati filiali rahbari Yoqubjon domla Mansurov, uning o‘rinbosari A.Sultonov, shahar va tuman bosh imom-xatiblari, «Haj–2026» ziyoratchilari, mahalla faollari va nuroniylar ishtirok etdilar.
O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining 35 yilligi munosabati bilan o‘tkazilgan ushbu xayrli aksiya doirasida ijtimoiy himoyaga muhtoj, kam ta’minlangan va boquvchisidan ayrilgan 300 ta oila holidan xabar olindi. Ularning xonadonlariga tashrif buyurilib, turmush sharoitlari o‘rganildi, oilalarga zarur oziq-ovqat mahsulotlari yetkazib berildi.
Tashriflar davomida bemor va keksalarning holidan xabar olinib, ular bilan samimiy suhbatlar o‘tkazildi. Ularning haqqiga shifo, xonadonlariga fayzu baraka, yurtimizga tinchlik-xotirjamlik tilab duolar qilindi. Zero, muhtojning ko‘nglini ko‘tarish va uni yolg‘iz emasligini his ettirish ham insonparvarlikning yuksak ko‘rinishidir.
Shu bilan birga, hayotida turli ijtimoiy qiyinchiliklarga duch kelgan hamda yot g‘oyalar ta’siriga tushib qolish xavfi mavjud bo‘lgan ayrim fuqarolar bilan yakka tartibda muloqotlar tashkil etildi. Suhbatlarda sof e’tiqod, oila muqaddasligi, farzand tarbiyasi, halol mehnat, Vatanga sadoqat, milliy va diniy qadriyatlarga hurmat, shuningdek, turli buzg‘unchi g‘oyalarga nisbatan ma’naviy immunitetni mustahkamlash masalalari hayotiy misollar asosida tushuntirildi.
Tadbirlar doirasida Urgut tumanidagi jome masjidlarda peshin namozidan so‘ng ma’naviy-ma’rifiy uchrashuvlar ham o‘tkazildi. Ularda mehr-oqibat, qo‘ni-qo‘shnichilik munosabatlarini mustahkamlash, yoshlarni milliy va diniy qadriyatlarga sodiqlik ruhida tarbiyalash, oila tinchligini asrash, jamiyatda o‘zaro hurmat va ahillik muhitini qaror toptirish kabi dolzarb mavzular atroflicha yoritildi.
Uchrashuvlar yakunida mamlakatimiz tinchligi, xalqimiz farovonligi, Vatanimiz ravnaqi va yosh avlodning ilmli, odobli hamda vatanparvar insonlar bo‘lib voyaga yetishi haqida xayrli duolar qilindi.
Bugun yurtimizda inson qadrini ulug‘lash, aholining ehtiyojmand qatlamlarini har tomonlama qo‘llab-quvvatlash, jamiyatda mehr-saxovat va o‘zaro g‘amxo‘rlik muhitini qaror toptirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Urgut tumanida o‘tkazilgan mazkur xayrli tadbirlar ham ana shu ezgu maqsadlarga xizmat qilib, aholi o‘rtasida hamjihatlik, bag‘rikenglik va insonparvarlik tuyg‘ularini yanada mustahkamladi.
Mehr bor joyda ishonch, saxovat bor joyda baraka, inson qadri ulug‘langan jamiyatda esa tinchlik va farovonlik qaror topadi. Ana shunday ezgu amallar xalqimiz o‘rtasidagi birdamlik rishtalarini mustahkamlab, yurtimizning yanada obod va fayzli bo‘lishiga xizmat qiladi.
Samarqand viloyati vakilligi matbuot xizmati
