Bemazhablikdan saqlanaylik
Mazhabsizlik – shariatimizga tahdid soladigan xatarli bid'at. Bu borada so'z yuritar ekanmiz, avvalo, “mazhab” so'zining ma'nosini aniqlashtirib olmog'imiz zarur. “Mazhab” so'zi arab tilidagi “zahaba” fe'lidan olingan bo'lib, o'zbekchada “yo'l” degan ma'noni ifoda etadi. Istilohda esa to'rtta fiqhiy mazhab imomlarining yo'llaridir. Bu o'rinda shuni ta'kidlab o'tish joizki, bugungi kunda dunyodagi taxminan 1,3 milliard musulmon aholisining 92,5 foizini sunniylar tashkil etadi. Ular mazhablar bo'yicha quyidagi nisbatda bo'linadilar: Hanafiylar 47 foiz, shofe'iylar 21 foiz, molikiylar 17 foiz, hanbaliylar 7,5 foiz[1].
Bu to'rt mazhab o'rtasida katta farqlar ko'zga tashlanmaydi. Juda ko'p masalalarda bir xillik mavjud. O'rtalarida faqat juz'iy ixtiloflar mavjud.
Demak, fiqhiy mazhablarning vujudga kelish tarixini o'rganar ekanmiz, hozirgi kundagi ba'zi mazhabsizlarning yoki soxta “salafiylar”ning: “Mazhabga ergashish bid'at”, “Imomga ergashish sunnatdan yuz o'girishdir” kabi da'volari puch ekanini ko'ramiz. Aksincha fiqhiy mazhablarning tarixiy ildizi buyuk sahobalar va ulug' tobeinlar asos solgan yo'l ekaniga guvoh bo'lamiz.
Nabiy alayhissalomning sahobalari ilmda bir-biridan farq qilgan. Ba'zilar Abdulloh ibn Abbosni, iroqliklar Ibn Mas'udni, hijozliklar Abdulloh ibn Umarni roziyallohu anhum o'zlariga o'rnak qilib, ularning ko'rsatmalariga rioya etib yashashgan. Ahli ilmlardan hech kim ularning bu ishini qoralagani yoki bir shaxsga taqlid qilganni gunohkorga chiqarganlarini bilmaymiz[2].
Demak, bugungi kunimizda ham omi xalq, shuningdek, istinbot va ijtihod qilish darajasiga etmagan olimlar uchun biror mujtahidga taqlid qilish, bilmaganlarini so'rashdan boshqa chora yo'q. Zero, Alloh taolo bunday buyurgan: “Agar bilmaydigan bo'lsangiz ahli zikrlardan so'rangiz”[3].
Hanafiylik - mutadil mazxab Sunniylik dune musulmonlarning asosiy kismi e'tikod kiladigan yunalish bulib , unda ikkita akidaviy
- ash'ariylik va moturidiylik xamda turtta fikxiy
-xanafiylik , shofiylik ,molikiylik va xanbaliylik mazxablari mavjud .
Sunniylikdagi eng keng tarkalgan va akidaviy jixatdan bagrikenglikka moyil mazxab xanafiylikdir .
Allox taolo barchamizni uzi tugri yuldan adashtirmasin. Hoxirgi kunga kelib, o'zlarini mazxablarni yangilovchi deb bilib, xaq mazhablarni bekorga chiqaradigan uzini "muxaddis "lar barchani gumroh qiluvchilardir deydi. Masalan, ular hanafiy mazhabidagi yoki shofe'iy mazhabidagi qaysidir masalani "Sihoxi sitta "dan topmasa, "Imom Abu Hanifa yoki imom Shofe'iy bu masalani hadisga xilof ravishda aytgan" , deydilar. Hadis fani "Sixoxi sitta" bilan chegaralanib kolmaganini tushinishni xam istamaydilar Holbuki.xadis kitoblari bexisob va be'adaddir "Sixoxi sitta" ga suyanilmagan bulsa, Uning asli boshka xech bir kitobda yukligini bildirmaydi. Valloxu a'lam bissavob va indaxu ilmul Kitob!
Ma'rufxon Aloxodjayev
[1] A.Tulepov. Islom va aqidaparsat oqimlar. 35-bet, Toshkent: “Sharq” , 2014 y.
[2] Muhammad Sa'id Ramazon Butiy. Al-la mazhabiyya axtoru bid'atin tuhaddidu shari'atal islamiya. 107-bet. Damashq. Darul fikr. 1985-yil
[3] Nahl surasi, 43-oyat.
Diniy ta’limda yangi bosqich: Toshkentda nufuzli anjuman bo‘lib o‘tmoqda
Toshkent shahridagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta majlislar zalida O‘zbekiston musulmonlari idorasi tasarrufidagi oliy va o‘rta maxsus diniy ta’lim muassasalari professor-o‘qituvchilarining «Zamonaviy diniy ta’lim: pedagogika, ilm-ma’rifat va innovatsiya» mavzusidagi I ilmiy-amaliy anjumani boshlandi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi tarixida ilk bor o‘tkazilayotgan ushbu nufuzli tadbirda Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov, shuningdek, diniy ta’lim muassasalari rahbarlari, bosh imom-xatiblar va OAV vakillari ishtirok etmoqda. Anjumanga jami 700 nafarga yaqin pedagog va soha vakillari jalb etilgan bo‘lib, ularning 300 nafari bevosita zalda, 400 nafari esa hududlardan videoselektor orqali qatnashmoqda.
So‘zga chiqqan notiqlar so‘nggi yillarda Prezidentimiz tashabbuslari bilan diniy-ma’rifiy sohani takomillashtirish va zamonaviy kadrlar tayyorlash borasida amalga oshirilayotgan tizimli islohotlarga to‘xtalib o‘tmoqda. Ta’kidlanganidek, Mir Arab oliy madrasasi, Hadis ilmi maktabi, Imom Termiziy islom instituti va madrasasi hamda 4 ta xalqaro ilmiy-tadqiqot markazining tashkil etilishi ilm ahliga keng imkoniyatlar eshigini ochdi. Toshkent islom institutida magistratura ochildi, tizimdagi 510 nafar pedagogning 50 nafardan ortig‘i PhD va DSc ilmiy darajalariga ega bo‘ldi.
Shuningdek, yurtimizdagi diniy ta’lim muassasalariga Misrning Al-Azhar majmuasi ustozlari jalb etildi. 90 ta fan dasturi va yangi avlod darsliklari yaratildi. Mir Arab, Xadichai Kubro, Hidoya va Ko‘kaldosh madrasalari zamonaviy binolarga ega bo‘lib, Iordaniya, Misr va Birlashgan Arab Amirliklarining yetakchi oliy ta’lim muassasalari bilan hamkorliklar rivojlanmoqda.
Ushbu nufuzli anjumandan ko‘zlangan maqsad ham professor-o‘qituvchilar uchun ilmiy-amaliy muloqot maydonini yaratish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini yuksaltirish, ta’lim jarayoniga raqamli va innovatsion usullarni keng joriy etishdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
