Yo'l qoidasi – umr foydasi
Yo'l jamiyat a'zolarining bir-birlari bilan bog'lanishlari, munosabat o'rnatishlari, muntazam aloqalarni joriy etishlari uchun vositadir. Kishilar yo'llar orqali uydan uyga, mahalladan mahallaga, bir yurtdan ikkinchisiga borib-kelishadi. Insonlar yo'llar vositasida hayotlari uchun kerak bo'lgan yuklarini tashiydilar. Ibtidoiy jamiyat davridan boshlab hozirgacha yo'llar ijtimoiy-iqtisodiy hayotda muhim o'rin egallab kelgan.
Hayotning barcha sohasida taraqqiyot, osonlik, qulaylik uchun yo'llar o'ta zarur omilga aylanib qolgan. Shuning uchun ham Islomda yo'llar masalasiga o'ziga yarasha alohida e'tibor qaratilgan. Yo'lga va yo'l xizmatlariga oid o'ziga xos qonun-qoidalar, odob-axloqlar joriy qilingan.
Yo'l qoidalariga qat'iy rioya qilishni nazoratga olish muhim vazifaga aylandi. Mamlakatimizda hatto maktabgacha ta'lim muassasalarida ham yo'l xavfsizligi qoidalari o'rgatilmoqda.
Islom dini yo'l harakati xavfsizligini ta'minlash bo'yicha ham nizom va tavsiyalar bergan. Minishdan oldin ulovning yo'lga tayyor ekanini tekshirish, nosoz joylarini tuzatish lozim. Ulovga belgilab qo'yilganidan ortiq yuk ortilmaydi. Havfsizlik choralariga to'liq amal qilish, ya'ni ot-ulov bo'lsa, egarining ayilini hayvonga ozor bermagan holda mahkam bog'lash va jilovini yaxshi tortish; avtoulovda esa xavfsizlik kamarini taqish kerak. Ulovga ma'lum masofadan keyin dam beriladi. Haydovchi ham dam olishi maqsadga muvofiq, chunki toliqib yo'lda uxlab qolishi yoki ulovi ishdan chiqishi mumkin.
Yo'l ko'pchilikka xizmat qiladigan tarmoqlardan biridir. Undan barcha barobar foydalanadi. Yo'lda inson ham, hayvon ham, turli naqliyot vositalari ham yuradi. Shuning uchun ham yo'l alohida e'tiborga sazovor tarmoq hisoblanadi. Demak, bu tarmoqqa oid qoida va odoblarni o'rganib, ularga amal qilish yuksak madaniyat, katta odob hisoblanadi. Qo'yidagi satrlarda mazkur yo'l va avtoulov boshqarish odoblarini e'tiboringizga taqdim etamiz.
– Yo'lga yaxshi niyat bilan, kerakli duolarni o'qib chiqish.
Yaxshi niyat – yarim mol. Musulmon kishi doimo yaxshi niyatli bo'ladi. Binobarin, yo'lga chiqqanda ham yaxshi niyat bilan chiqadi. Rivoyatlarda kelgan yo'lga chiqish oldidan o'qiladigan duolarda ham aynan yaxshi niyat ifoda qilingan.
– Yo'lning o'ng tarafida yurib, o'ng tarafida to'xtash. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning barcha narsalarni o'ng tarafdan boshlashlari ko'p rivoyatlarda kelgan. Ulamolarimiz: “Yo'lning o'ng tarafidan yurish mustahab (yaxshi)dir”, deganlar.
– Yo'lga uni iflos qiluvchi chiqindilar, po'choqlar, papiros qoldiqlari, turli qog'ozlar va shunga o'xshash narsalarni tashlamaslik.
Bir so'z bilan aytganda, yo'lni iflos qilmaslik. Zotan, bizning dinimiz ta'limotida poklik iymondan ekani qat'iy ta'kidlangan.
– Yo'l odoblaridan biri – yordamga muhtoj yo'lovchilarga yordam berishdir.
Yo'l tasodiflarga to'la, ba'zi yo'lovchilar boshqalarning yordamiga muhtoj bo'lib qolishadi. Mana shunday vaziyatlarning ustidan chiqib qolgan kishilar, agar ehtiyoji bor odamning o'zi yordam so'ramasa ham, yordam berishga shoshilishlari kerak.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Kishiga uloviga minishiga yordam berishing yoki uning ustiga anjomini olib berishing ham sadaqadir”, dedilar”.
– Yo'l odoblarining eng muhimlaridan biri yo'l qoidalariga rioya qilishdir.
Har bir jamiyatda kishilarning o'zaro munosabatlarini to'g'ri yo'lga solish, insonlarni turli zarar va ko'ngilsizliklardan saqlash maqsadida yo'l qoidalari joriy qilinadi. Hozirgi paytda bular xalqaro qoidalar darajasiga etgan. Ushbu qoidalarga amal qilish hamma uchun zarur va majburiydir. Mazkur qoidalar shariatimiz ta'limotlariga ham to'g'ri keladi. Demak, musulmonlar bu qoidalarga hammadan ko'ra yaxshiroq amal qilishlari kerak.
Agar barchamiz ushbu yo'l odoblariga va qoidalariga og'ishmay amal qilsak, juda katta va savobli ishni amalga oshirgan bo'lamiz. Hammamiz yo'llarning moddiy va ma'naviy obodligi, pokizaligi, go'zalligi uchun harakat qilaylik!
– Yo'l odoblaridan biri – har tomonga alanglamay, to'g'riga qarab yurishdir.
Ulug'larimiz yo'lda har tomonga alanglab qarashni beodoblikning kattalaridan deb bilishgan.
– Yo'l haqlaridan biri yo'lovchilar bilan salomlashishdir.
Hususan, salom berganlarga alik olishdir. Zotan, Islomda tanigan va tanimagan har bir kishi bilan salomlashishga katta e'tibor berilgani hammaga ma'lum.
– Yo'l haqlaridan yana biri – adashgan yo'lovchiga yo'l ko'rsatishdir.
Yo'lda boradigan joyini topa olmay, yordamga muhtoj bo'lib yurgan kishilar tez-tez uchrab turadi. Ularga yo'l ko'rsatib qo'yish boshqalarning burchidir.
– Avtoulov vositasini haydovchi kishi belgilangan tezlikka rioya qilishi lozim.
Zotan, noo'rin shoshilish shaytondandir. Bunday holatlarda shoshilib, tezlikni oshirish ko'pchilikka zarar etkazishi, odamlarning asabini buzishi, Alloh ko'rsatmasin, hatto baxtsiz hodisalarga, yo'l falokatlariga sabab bo'lishi ham mumkin,
– Avtoulov vositasini haydovchi o'zidan boshqalarga xalal bermasligi odobdandir.
Ba'zi haydovchilar o'z hamkasblariga xalal beradigan ishlarni o'ylamay-netmay kilaverishadi, bu g'irt beodoblikdir. Boshqalarning yo'lini to'sish, qizil chirokda o'tib ketish, avtoulovni beparvolik va qo'pollik bilan boshqarish, o'zga haydovchilarning yurishiga xalal beruvchi boshqa harakatlarni qilishdan saqlanish lozim.
– Avtoulov haydovchisi ogohlantiruvchi ovoz chiqaruvchi moslamani iloji boricha chalmaslikka harakat qilishi zarur.
Baland va kutilmagan ovoz ko'pchilikka ozor berishi, asabini buzishi, yo'ldan chalg'itishini unutmaslik kerak. Bunday ovoz vositalari bilan avtoulovlarni jihozlashdan maqsad, zarurat yuzasidan ishlatish uchundir. Birovlarni bezovta qilish, cho'chitish va norozilik uyg'otish uchun emas.
– Avtoulov vositasini taqiklangan joylarda to'xtatmaslik ham yuksak odobdir.
Bu ish jamoatchilik odoblarining ko'zga ko'ringanlaridan biridir. Zotan, to'xtash taqiqlangan joyga avtoulovni to'xtatish katta beodoblik, boshqalarga hurmatsizlikdir. Bu ish bilan haydovchi ko'pchilikni behurmat qilgan va ularga noqulaylik tug'dirgan bo'ladi.
Shariatimiz buyurgan odoblarga rioya qilish har bir insonning vazifasidir. Shuning uchun yo'lda DAN xodimi bizdan haydovchilik guvohnomasini, ulovning texnik ko'rikdan o'tgani haqidagi hujjatni, dori qutichasi bor-yo'qligini, xavfsizlik kamarini taqishni talab qilsa yoki ulovga ko'p yuk ortilgani haqida ogohlantirsa, buni to'gri qabul qilish lozim. Bu odob va majburiyatlarni bajarish o'zimizning va yonimizdagi hamrohlarimizning ko'zlangan manzilga sog'u omon etib olishimizni ta'minlaydi.
Odiljon Narzullayev
Yangiyo'l tumani “Imom Sulton”
jome masjidi Imom-xatibi
Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda
Ba’zi shaharlarni kitobdan o‘qib tanimaysiz — ularni ko‘rish, his qilish, ko‘hna devorlariga boqish, tor ko‘chalaridagi tarix nafasini tuyish kerak. Buxoro dunyodagi ana shunday betakror, g‘aroyib shaharlardan biri hisoblanadi.
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
