Inson qadrini ulug'lash...
Bilamizki, inson qadrini barqaror va davomli bo'lishiga avvalo yurtimizning tinchligi, jamiyatimizdagi qadriyatlarimizdan bo'lmish o'zaro hurmat, mehr-oqibat va hamjihat bo'lish, oila, ota-ona, qavm-qarindosh, qo'ni-qo'shnilarni birdamligi asosiy tayanch bo'ladi.
Bularning barchasi bizning bebaho boyligimiz va uni ko'z qorachig'idek saqlash har birimizning muqaddas burchimiz. Ushbu uzluksiz tabiiy jarayon – mamlakat taraqqiyotining, xalq farovonligining muhim omillaridan biri ekanligi hech kimga sir emas.
Binobarin, Prezidentimiz O'zbekiston xalqiga yangi yil tabriklarida 2022 yilni mamlakatimizda “Inson qadrini ulug'lash va faol mahalla yili” deb atashni taklif qildilar. Bu xalqona taklif bir ovozdan qabul qilindi va qo'llab-quvvatlandi.
Inson qadrining qirralari ko'p. Shular ichida eng asosiysi – yurt tinchligi va shu oliy saodatning ramzi sanalmish oilalar xotirjamligi sanaladi.
Tabiiyki, osoyishta kunlarni qadrlashning asosiy omili eng avvalo, ahil-inoq bo'lib yashash, bir yoqadan bosh chiqarib mehnat qilish.
Bunda har bir masalaga maslahatlashgan holda yondashib, maqbul echim topa olishga intilish, o'zaro izzat-hurmat tuyg'usiga tayanib ish ko'rishda aks etadi.
Buning uchun esa Prezidentimiz ta'kidlaganlaridek, inson qadrini ulug'lash – yurtimizda yashayotgan har bir odamning huquq va erkinliklari, qonuniy manfaatlarini ta'minlash yo'lida fidoiylik lozim bo'ladi.
Shundayin oliyhimmatga avvalo barchamiz o'z qadrimizni bilishimiz, uni birovlarga ham baham ko'rishimizdagina namoyon bo'ladi.
Darhaqiqat, islom dini ta'limotida ham inson baxt-saodati va uning qadrini ulug'lash haqida ko'p zikr qilingan. Alloh taolo inson zotini qadrini ulug'lab O'zi yaratgan ko'p jonzotlardan afzal va a'lo qilib yaratgani va unga beadad ne'matlarini bergani haqida bunday deydi:
“Darhaqiqat, (Biz) Odam farzandlarini (aziz va) mukarram qildik va ularni quruqlik va dengizga (ot-ulov va kemalarga) mindirib qo'ydik hamda ularga pok narsalardan rizq berdik va ularni O'zimiz yaratgan ko'p jonzotlardan afzal qilib qo'ydik” (Isro, 70).
Jamiyatni hamnafas bilib, bir tan, bir jon bo'lib, o'zaro rahm – shafqatli bo'lish, inson qadrini ulug'lash yo'lida xizmat qilish rivojlangan jamiyatning eng oliy fazilati bo'lib hisoblanishi tabiiydir.
Bu haqda Abdulloh ibn Amr ibn Oss roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisi sharifda Rasululloh sallollohu alayhi vasallam “Rahm qiluvchilarga tengsiz Ulug' va Karim Zot rahm qiladi, Yer yuzidagi insonlarga rahm qilinglar, osmondagi Zot sizlarga rahm – shafqat qiladi” deb, boshqalarga manfaat etkazish, qadrini ulug'lashga chorlaydilar (Imom Termiziy rivoyati).
Demak, har birimiz qayerda va qanday mavqeda bo'lishimizdan qat'iy nazar buyuk xalqimiz bilan doimo rahm-shafqat muloqotida bo'la olishimiz eng katta, eng ulug' iinson qadri bo'ladi.
Jumladan oila va uning a'zolariga yaqindan hamroh bo'lishimiz, ularga quchog'imizni ochishimiz ham ulug'lik ramzi bo'la oladi.
Zero, ulug'lik ramzi esa faqat barcha mavjudotdan ulug' va afzal etib yaratilgan hazrati inson qadrini o'zimizning manfaatimizdan yuqori qo'ya olish bilan bo'ladi.
Yana e'tiborni muqaddas o'gitlarga qarataylik! Inson qadrini ulug'lash borasida bizlarga Rasululloh sollallohu alayhi vasallam o'rnak va namuna bo'lganlar.
Hazrati Rasululloh sollallohu alayhi vasallam o'zlari emikdosh singillari Shaymoga qilgan yaxshiliklari, uning onasi Halimai Sa'diyani razoiy onam, deb qadrlab muborak ridolarini poy qadamlariga solishlari,
tog'alari Umayr ibn Vahbning hurmati yuzasidan ulardan oldin o'tirmasliklari, kerak bo'lgan o'rinda ostilariga ridolarini solib berishlari,
amakilari Abu Tolibning farzandlari ko'p bo'lganida hazrati Alini yordam tariqasida tarbiyalariga olib bo'lsa ham boqib katta qilib, bu bilan amakilarining qadrlarini ulug'laganlari,
ayollari Hadicha onamiz vafotlaridan keyin u kishining barcha qarindosh-urug'lariga qadr-qimmat qilib yordam ko'rsatganlari,
hazrati Alining onalari vafot etganlarida yangalarini qadrlab bevosita o'zlari qabrga qo'yishlari kabi ko'plab o'z qadrlaridan o'zgalar qadrini yuqori bilib, atrofdagilarga ko'rsatgan oliy himmatlarini sanasak barmog'imiz etmaydi. Bunday misollarni ko'plab keltirishimiz mumkin.
Zero, Allohning habibi Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ayni shunday hayot tartibi bilan bo'lib, inson qadrini ulug'lash maqsadi bilan yashadilar.
Ishonch bilan ayta olamizki, qaysi bir mo'min-musulmon ana shunday pok va barakali sunnat yo'lida davom etsa, el-yurtning koriga malham bo'lib yashasa, qodir bo'lganicha yaxshilik qilsa, insonlar qadrini ulug'lab, ularni xushnud eta olsa, Yaratganning mukofotiga, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning shafoatlariga muyassar bo'lajak, Insha Alloh.
Abdulhay TURSUNOV,
O'zbekiston musulmonlari idorasining
Namangan viloyat vakili
Muftiy hazrat anjumanda oila mustahkamligi va farzand tarbiyasiga oid muhim tashabbuslarni ilgari surdilar
Qohira shahrida bo‘lib o‘tayotgan anjuman asosiy qismida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari ma’ruza qildilar. Shuningdek, Misr muftiysi Nazir Muhammad Ayyod, Misr Vaqflar vaziri Usoma Azhariy, Xalqaro Islom fiqhi akademiyasi bosh kotibi doktor Qutb Mustafo Sano, Al-Azhar shayxi vakili Shayx Ayman Abdulg‘aniy, Musulmon olami uyushmasi Bosh kotibi o‘rinbosari doktor Abdurrahmon ibn Abdulloh az-Zayd va Abu-Dabi Islom ishlari raisi, doktor Umar Habtur ad-Dari’iy kabilar nutq qildilar.
Muftiy hazratlari muhokama qilinayotgan oila, ayollar huquqi va farzand tarbiyasi masalasi g‘oyat dolzarb ekaniga urg‘u qaratdilar. Xususan, turli mintaqalarda oila instituti inqirozga yuz tutayotgani, yoshlarning oila qurishga qiziqishi pasayib, ajrashishlar soni ortib borayotgani jiddiy xavotir uyg‘otayotgani ta’kidlandi. Qayd etilishicha, bu sinov butun insoniyat oldida turgan umumbashariy muammoga aylanmoqda.
Shu munosabat bilan Muftiy hazratlari tomonidan bir qator dolzarb takliflar ilgari surildi:
– Qo‘shma fatvo ishlab chiqish: ilmiy asoslangan hamda ilg‘or tajribalarni o‘zida jamlagan qo‘shma fatvo ishlab chiqish zarurligi ma’lum qilindi. Ushbu hujjatni turli tillarga tarjima qilib, OAV, raqamli platformalar, ma’rifiy tadbirlar va juma xutbalari orqali keng jamoatchilikka yetkazish ta’kidlandi.
– Yoshlarni oilaga tayyorlash dasturlari: turmush qurish ostonasida turgan yoshlarning diniy, milliy va ijtimoiy mas’uliyatini yuksaltirishga qaratilgan maxsus kurslar va psixologik-ma’rifiy maslahat dasturlarini yo‘lga qo‘yish taklif etildi.
– Fatvo markazlari va OAV hamkorligi: milliy qadriyatlar va islomiy ta’limotlarni yoshlarga zamonaviy, ta’sirchan usullarda yetkazish uchun fatvo markazlari bilan OAV o‘rtasidagi hamkorlik lozimligiga e’tibor qaratildi.
Shu o‘rinda, O‘zbekistonda mazkur yo‘nalishlarda amalga oshirilayotgan tizimli islohotlar ham bayon qilindi.
Xalqaro anjuman ishtirokchilari Muftiy hazratlari tomonidan ilgari surilgan takliflarni qo‘llab-quvvatlab, yurtimizda diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan islohotlar, oila institutini mustahkamlash borasidagi ishlarga yuqori baho berdilar.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati