Yaxshilik ham, yomonlik ham Allohdan!
Hayotimiz bir tekisdan iborat emas: shodu xurram, farovon turmushimiz bilan bir qatorda ba'zan ayrim qiyinchiliklar ham bo'lib turishi tabiiy hol. Ana shunday qiyin damlarda Buyuk Rabbimizga ko'proq tavba va istig'forlar aytishimiz kerak.
Alloh taolo Qur'oni karimda marhamat qiladi: «Sizlarni biroz xavf-xatar, ochlik (azobi) bilan, molu jon va mevalar (hosili)ni kamaytirish yo'li bilan sinagaymiz. (Shunday holatlarda) sabr qiluvchilarga xushxabar bering (ey Muhammad)! Ularga musibat etganda: «“Albatta, biz Allohning ixtiyoridamiz va albatta, biz Uning huzuriga qaytuvchilarmiz”, – deydilar. Aynan o'shalarga Parvardigorlari tomonidan salavot (mag'firat) va rahmat bordir va aynan ular, hidoyat topuvchilardir» (Baqara surasi, 155—157-oyatlar).
Habaringiz bor, kuni kecha butun respublikamiz bo'ylab elektr energiyasidan uzilishlar kuzatildi. Bu holatni internet saytlari, ijtimoiy tarmoqlar orqali odamlar har xil talqin qilishdi. Kimdir asossiz gaplar tarqatib, odamlarning vahimaga tushishiga ham sabab bo'ldi.
Aslida, haqiqiy mo'min kishi har qanday holatda ham Alloh taoloning yuqorida zikr etilgan oyati karimasini unutmasligi, dinimiz talablariga qat'iy rioya qilishi shart. Kim nima desa, ishonib ketaverish bizga yarashmaydi.
Musulmon kishi biror masala chiqsa: «Falonchi nima debdi, pismadonchi-chi?» deb emas, balki Alloh taolo va Uning Rasuli sollallohu alayhi va sallam aytganlarini o'ziga hujjat qiladi.
Bejiz So'fi Olloyor bobomiz:
Dema, tutdim falon buzruk ishini,
Ko'ra qo'yma nabiyning qilmishini, demaganlar. Shu bois biror narsani eshitsak, o'qisak yoki ko'rsak, avvalo, doimiy va asosiy manbaimiz – Qur'oni karim va hadisi shariflarga murojaat qilishimiz kerak. Bu muqaddas va muborak manbalar, mana, 15 asradan beri insoniyatga ma'naviy, ruhiy mayoq bo'lib kelmoqda.
Alloh taolo Qur'oni karimda: «Ey mo'minlar! Agar sizlarga biror fosiq kimsa xabar keltirsa, sizlar (haqiqiy ahvolni) bilmagan holingizda biror qavmga aziyat etkazib qo'yib, (keyin) qilgan ishlaringizga pushaymon bo'lmasligingiz uchun (u xabarni) aniqlab (tekshirib) ko'ringiz!» (Hujurot surasi, 6-oyat).
Mug'ira ibn Shu'ba roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Alloh taolo ... mish-mishlar tarqatish, ko'p savol berish va mol-dunyoni behuda sarf qilish kabi ishlarni yomon ko'radi”, dedilar (Imom Buxoriy rivoyati).
Boshqa bir hadisda esa: “Eshitgan narsasini gapiraverishi, kishininig gunohkor bo'lishiga kifoya” (Imom Muslim rivoyati), deyilgan.
Kecha chiroq o'chishi bilan har xil asossiz gaplar, xususan, “uch kun svet bo'lmas ekan”, “Svet bo'lmagandan keyin suv ham bo'lmaydi. Shuning uchun bir haftaga etadigan nonni, suvni, shamni g'amlab olish kerak”, mazmundagi so'zlar tarqala boshladi.
Internet va ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan bunday xabarlarni o'qigan kishilar oziq-ovqat va boshqa zarur ashyolarni xarid qilishga tushib ketdi. Vaziyatdan unumli foydalanishni ko'zlagan “uddaburon tadbirkorlar” suv, non va shamlarning narxlarini ikki-uch barobarga ko'tarib yuborishdi.
Aslida, Alloh taolo marhamat qiladi: “Yerda o'rmalovchi biror narsa (jonzot) yo'qki, uning rizqi (ta'minoti) Allohning zimmasida bo'lmasa! (U) uning qarorgohini ham, oromgohini ham bilur. Hammasi aniq Kitob (Lavhul mahfuz)da (yozilgan)dir” (Hud surasi, 6-oyat).
Kecha elektr energiyasida kuzatilgan uzilishlardan foydalanib, narxni sun'iy oshirib foyda ko'raman deyish musulmon kishiga aslo yarashmaydi. Axir, barchamiz mo'minmiz, musulmonmiz. O'z yurtdoshlarimizga, birodarlarimizga qanday zarar etkazishimiz yoki paytdan foydalanib, ularni ortiqcha xarajatlarga qo'yishimiz mumkin?!
Savdoda harom qilingan ishlardan biri ehtikor (monopoliya)dir. Ehtikor – narxni sun'iy oshirish degani. Narxni sun'iy oshirishda kim jabr ko'radi – xalq jabr ko'radi.
Ulamolarimiz – firibgarlik, qalloblik, tarozidan urish, sudxo'rlik, zo'ravonlik, qaroqchilik, monopoliya qilib olish, narxni sun'iy ravishda oshirish kabi barcha illatlarni shariatga xilof bo'lgan harom amallardan deganlar.
Muhtaram birodarlar!
Yaxshilik ham, yomonlik ham Alloh taolodan ekanini unutmaylik! Har xil vaziyatlar, holatlar sodir bo'lishi mumkin. Barchasiga sabr qilib, yurtdoshlarimizga, mo'min-musulmonlarga yordam qilishimiz zarur. Shunda Alloh taolo bizlardan rozi bo'ladi.
Jasurbek RAUPOV,
Toshkent viloyati bosh imom-xatibi
Jannatning misoli
“Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli shuki, uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari va soyalari doimiydir. Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir” (Ra’d surasi, 35-oyat).
Bu oyat taqvodorlarga va’da qilingan jannatni sifatlab berish ma’nosida bo‘lishi mumkin. Oyat “taqvodorlarga va’da qilingan jannat kofirlarga va’da qilingan do‘zaxga o‘xshash bo‘ladimi?” degan ma’noda bo‘lishi ham mumkin. Ya’ni jannat bilan do‘zax birbiriga o‘xshash emas.
Alloh taolo boshqa bir oyatda jannat haqida bunday marhamat qiladi: “Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli: ichida aynimagan suvli anhorlari, ta’mi o‘zgarmagan sutli anhorlari, ichuvchilar uchun lazzatbaxsh xamrli anhorlari, musaffo asalli anhorlari bor. Ular uchun unda barcha mevalar va Rabbilaridan mag‘firat bordir. Ular do‘zaxda mangu qoladigan, o‘ta qaynoq suv bilan sug‘orilib, ichaklari titilib ketadigan kimsa (kofirlar)ga o‘xsharmidi?” (Muhammad surasi, 15-oyat).
Alloh taolo bu oyatda bunday demoqda: “Sifati shunday doimiy ne’matlar ichra bo‘lgan kishilar mudom azoblanadigan, sifatlari ana unday bo‘lgan kimsalar kabi bo‘lurmi?” Ya’ni jannatiylar do‘zaxiylar kabi bo‘lmaydi. Shundan oldin kelgan oyat ham ushbu oyatga qiyos qilinadi.
“Uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari doimiydir”. Ya’ni jannatning mevalari doimiy bo‘lib, aslo tugab qolmaydi. Ular dunyo mevalari va uning ne’matlariga o‘xshamaydi. Dunyo mevalarining har qanday turi vaqti bilan tugab qoladi. Shuning uchun ham Alloh taolo oxirat jannatining mevalari va undagi jamiki ne’matlar uzluksiz, doimiy ekanini hamda kofirlarga oxiratning azobi ham bardavom ekanini xabar qildi.
“Va soyalari…” Alloh taolo jannatning soyasi ham uzluksiz ekani, unda botishi bilan soyasi ham yo‘qoladigan quyosh bo‘lmasligini bayon etib, undagi barcha ne’matlarning davomiyligi va manfaatli bo‘lishini bildirdi. Soyada manfaat bor, lekin zarar yo‘q, quyoshda esa foyda bilan birga zarar ham bordir. Xuddi shunday, dunyo hayotida barcha narsalarda foydali taraflari bilan birga zararli jihatlar ham bo‘ladi. U ne’matlar kelishi vaqti bilan to‘xtab, zavol topadi. Alloh taolo oxiratdagi soya, jannatdagi barcha ne’matlar zararsiz, uzluksiz, boqiy bo‘lishini va ular dunyodagi soyaga va ne’matlarga o‘xshamasligini xabar qildi.
“Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Bu oyat ning zohirini e’tiborga oladigan bo‘lsak, go‘zal oqibat shirkdan saqlanganlarga bo‘lishi aytildi. Chunki Alloh taolo kofirlarning oqibati do‘zax ekanini zikr qildi. Ya’ni ular ning oqibati, jazosi do‘zaxdir. Jannat esa shirkdan saqlanganlarning mukofotidir.
“Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Yoki ushbu iboraning ma’nosi: “Taqvo qilganlar ning oqibati jannatdir, kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”.
Mufassirlardan ba’zilari Alloh taoloning “Bu taqvo qilganlarning oqibatidir” oyatining ma’nosini bunday bayon qiladi: “Ularning amallari, yaxshiliklarining oqibati jannatdir. Alloh taoloning yagonaligiga kufr keltirgan kimsalar amallarining oqibati esa do‘zaxdir”.
Imom Abu Mansur MOTURIDIYning “Ta’vilotul Qur’on” asaridan
Abdulatif ALLOQULOV tarjima qildi.
“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 9-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws
