Buyuk ne'mat shukronasi
Alloh taolo bizga ato etgan eng ulug' ne'matlardan biri mustaqillikdir. Ne'mat bo'lganda ham, har doim fikr yuritiladigan, shukr qilinadigan, qadri, sharafi, davomiyligi ko'z qorachig'iday asrab-avaylanadigan bebaho ne'matdir.
Istiqlol tufayli mamlakatimizda e'tiqod erkinligi qonuniy kafolatlab qo'yildi. Milliy va diniy qadriyatlar tiklandi, masjid va madrasalar ochildi, nodir tarixiy manbalar, asori-atiqalar musulmon xalqimizga qaytarib berildi. Yurtimizdagi boshqa go'shalar qatori Buxoroda ham diniy-ma'rifiy sohada tub o'zgarishlar bo'lmoqda.
Qadimdan ilm markazi bo'lgan zaminimizda so'nggi yillarda madrasa va masjidlar, muborak qadamjolar obod etilishi va ular faoliyatining takomillashishi, Yetti pir ulamolar nomini butun olamga tarannum etish maqsadida ularning ilmiy meroslarini o'rganish va ziyorat turizmini rivojlantirish bo'yicha zamonaviy loyihalarning hayotga tatbiq etilishi ijobiy o'zgarishlarga misol bo'ladi.
Ana shu imkoniyatlardan to'g'ri foydalanish va bu ulug' ne'matlar shukronasini qilib, uning qadriga etib yashash va mustaqilligimizni yanada mustahkamlashga munosib hissa qo'shish barchamiz uchun ham farz, ham qarzdir. Mustaqillik va ibodatlarni emin-erkin ado etish ne'matiga doimiy shukrona aytishimiz lozim.
Alloh taolo marhamat qiladi: “…Agar (bergan ne'matlarimga) shukr qilsangiz, albatta, (ularni yanada) ziyoda qilurman…” (Ibrohim surasi 7-oyat). Oyati karimada ta'kidlaganganidek, shukr qilsak Haq taolo O'z ne'matlarini yanada ziyoda qilishi, shubhasiz.
Muborak hadisi sharifda Payg'ambarimiz alayhissalom: “Kim insonlarga ulardan ko'rgan yaxshiliklari evaziga shukr qilmas ekan, demak Allohga ham shukr qilmabdi”, deganlar (Imom Ahmad va Termiziy rivoyati).
Inson uchun dunyoga kelgan, unib-o'sgan eri Vatandir. Kindik qoni to'kilgan joy esa unga boshqa joydan qimmatli bo'ladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Madinai munavvaraga ko'chib o'tganlarida Makkai mukarramani eslab: “Agar qavmim meni Makkadan chiqib ketishga majbur qilmaganida, hecham o'z ixtiyorim bilan uni tashlab ketmagan bo'lar edim”, deganlar. Demak, Vatanni sevish, undagi bor narsalarni ardoqlab, sog'inib yashash insoniyat fitratida mavjud bo'lgan nozik his-tuyg'udir.
Hakim ulamolar aytadilar: “Kishining vafodorligi uning o'z Vatani uchun qayg'urishidan, do'stlarini sog'inishidan va umrining zoye ketkazgan lahzalariga o'kinib yashashidan bilinadi”. Insonning xalqiga bo'lgan sadoqati va fidoyiligi Vatanni himoya qilishi, yurti taraqqiyoti, tinch va farovon hayot kechirishiga hissa qo'shishi bilan o'lchanadi.
Darhaqiqat, bugungacha bo'lgan yo'lni osonlikcha bosib o'tmadik. Shu zaminda yashayotgan har bir inson o'ziga “Kim edigu kim bo'ldik?” degan haqli savolni berib yashashi zamirida javobni tinchlikka bo'lgan hurmat, istiqlolga bo'lgan shukrona tufayli topishiga aminmiz. Kechagi kun bilan bugunning orasida juda katta tafovut bor. Yaqin tarixda kimningdir izmidan chiqolmay, o'z tili, o'zligi, haqligini isbot etishga ojiz kishilar bugun sof millat tili – o'zbek tilida baralla va erkin suhbatlashayotgani, hatto jahon minbarlarida turib so'zlayotgani yurakni cheksiz faxrga to'ldiradi.
Vatan tinchligi va uning har tomonlama rivojlanib, taraqqiy topishi uchun o'zaro hamjihatlik asosida sa'y-harakat qilishimiz zarur.
Alloh taolo marhamat qiladi: “…Ezgulik va taqvo (yo'li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo'li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo'rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi 2-oyat).
Yaratgan Egamiz ato etgan ulug' ne'mat – hur zaminimizni yomon ko'z, xavf-xatar, balo-ofatdan panohida asrasin. Barchamizga bu ne'matning qadrini to'g'ri anglash, shukronasini ado etishni musharraf qilsin!
Jobir Elov,
Buxoro viloyat bosh imom-xatibi
Jannatning misoli
“Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli shuki, uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari va soyalari doimiydir. Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir” (Ra’d surasi, 35-oyat).
Bu oyat taqvodorlarga va’da qilingan jannatni sifatlab berish ma’nosida bo‘lishi mumkin. Oyat “taqvodorlarga va’da qilingan jannat kofirlarga va’da qilingan do‘zaxga o‘xshash bo‘ladimi?” degan ma’noda bo‘lishi ham mumkin. Ya’ni jannat bilan do‘zax birbiriga o‘xshash emas.
Alloh taolo boshqa bir oyatda jannat haqida bunday marhamat qiladi: “Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli: ichida aynimagan suvli anhorlari, ta’mi o‘zgarmagan sutli anhorlari, ichuvchilar uchun lazzatbaxsh xamrli anhorlari, musaffo asalli anhorlari bor. Ular uchun unda barcha mevalar va Rabbilaridan mag‘firat bordir. Ular do‘zaxda mangu qoladigan, o‘ta qaynoq suv bilan sug‘orilib, ichaklari titilib ketadigan kimsa (kofirlar)ga o‘xsharmidi?” (Muhammad surasi, 15-oyat).
Alloh taolo bu oyatda bunday demoqda: “Sifati shunday doimiy ne’matlar ichra bo‘lgan kishilar mudom azoblanadigan, sifatlari ana unday bo‘lgan kimsalar kabi bo‘lurmi?” Ya’ni jannatiylar do‘zaxiylar kabi bo‘lmaydi. Shundan oldin kelgan oyat ham ushbu oyatga qiyos qilinadi.
“Uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari doimiydir”. Ya’ni jannatning mevalari doimiy bo‘lib, aslo tugab qolmaydi. Ular dunyo mevalari va uning ne’matlariga o‘xshamaydi. Dunyo mevalarining har qanday turi vaqti bilan tugab qoladi. Shuning uchun ham Alloh taolo oxirat jannatining mevalari va undagi jamiki ne’matlar uzluksiz, doimiy ekanini hamda kofirlarga oxiratning azobi ham bardavom ekanini xabar qildi.
“Va soyalari…” Alloh taolo jannatning soyasi ham uzluksiz ekani, unda botishi bilan soyasi ham yo‘qoladigan quyosh bo‘lmasligini bayon etib, undagi barcha ne’matlarning davomiyligi va manfaatli bo‘lishini bildirdi. Soyada manfaat bor, lekin zarar yo‘q, quyoshda esa foyda bilan birga zarar ham bordir. Xuddi shunday, dunyo hayotida barcha narsalarda foydali taraflari bilan birga zararli jihatlar ham bo‘ladi. U ne’matlar kelishi vaqti bilan to‘xtab, zavol topadi. Alloh taolo oxiratdagi soya, jannatdagi barcha ne’matlar zararsiz, uzluksiz, boqiy bo‘lishini va ular dunyodagi soyaga va ne’matlarga o‘xshamasligini xabar qildi.
“Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Bu oyat ning zohirini e’tiborga oladigan bo‘lsak, go‘zal oqibat shirkdan saqlanganlarga bo‘lishi aytildi. Chunki Alloh taolo kofirlarning oqibati do‘zax ekanini zikr qildi. Ya’ni ular ning oqibati, jazosi do‘zaxdir. Jannat esa shirkdan saqlanganlarning mukofotidir.
“Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Yoki ushbu iboraning ma’nosi: “Taqvo qilganlar ning oqibati jannatdir, kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”.
Mufassirlardan ba’zilari Alloh taoloning “Bu taqvo qilganlarning oqibatidir” oyatining ma’nosini bunday bayon qiladi: “Ularning amallari, yaxshiliklarining oqibati jannatdir. Alloh taoloning yagonaligiga kufr keltirgan kimsalar amallarining oqibati esa do‘zaxdir”.
Imom Abu Mansur MOTURIDIYning “Ta’vilotul Qur’on” asaridan
Abdulatif ALLOQULOV tarjima qildi.
“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 9-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws
