09 Октябр, 2026, 28 Рабиъус сони, 1448
09 Октябр, 2026, 28 Рабиъус сони, 1448
Камбағал бўлиб қолсанг, сиқилма. Сен Ғаний Зотни таниганинг учун бойсан. Улуғлар “Эй Аллоҳ, мени Сенга муҳтожлик билан бой қилгин, Сенга юзланмаслик билан мени фақир қилмагин” деб дуо қилишарди.
Агар сен Роббингни таниган бўлсанг, фақирлик, камбағаллик сенга асло зарар бермайди. Агар сен Роббингнинг Розиқлигини, сенинг ризқингни кенгайтириб беришга қодирлигини, У Зот сени бойлик билан имтиҳон қилганидек, фақирлик билан ҳам имтиҳон қилишини билсанг, фақирлик сенга зарар бермайди.
У Зот бандаларига яхшилик қиладими-йўқми деб бойлик беради. Бой бўлган пайтларида ибодат қилганидек фақир ҳолида ҳам ибодат қиладими-йўқми, бойлик пайтида Унга иқбол қилганидек фақирлик пайтида ҳам иқбол қиладими-йўқми деб камбағаллик билан синайди.
Аллоҳ таоло сенга бойлик, хотиржамлик берганда Унга ибодат қилиб, фақирлик етганда Унинг ибодатидан юз ўгирасанми?!
Шундай қилиб, ким Роббини таниса, қўлидан кетган нарсалар унга зарар бермайди. Аллоҳни топган киши ҳамма нарсани топибди, Аллоҳни йўқотган, яъни Аллоҳга ибодат қилиш, Унга илтижо қилишдан юз ўгирган кимса ҳамма нарсани йўқотибди, қўлдан бой берибди.
Агар Роббингни танисанг, Унинг эшигини таққиллатсанг, Унга белингни эгсанг, Унинг учун саждага бош қўйсанг, сенда нақадар бой, гўзал эканингни ҳис қиляпсанми?!
Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай марҳамат қилган:
وَعَدَ اللّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِّنَ اللّهِ أَكْبَرُ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
“Аллоҳ мўмин эр ва мўмина аёлларга остидан анҳорлар оқиб турган жаннатларни, уларда абадий қолишни ва барқарорлик жаннатидан покиза масканларни ваъда қилди. Аллоҳдан бўладиган розилик эса, энг улуғидир. Ана ўша улкан ютуқдир”. (Кофир ва мунофиқларни жаҳаннам кутиб турган бўлса, мўмин ва мўминаларни ажойиб жаннатлар кутиб турибди. Кофирлар ва мунофиқлар дўзахда абадий азоб чексалар, мўмин ва мўминалар жаннатда абадий маза қиладилар. Уларнинг доимий истиқомат қиладиган жаннатларида покиза масканлар кутиб турибди. Лекин бу мўмин ва мўминаларга берилган мукофотнинг охирги даражаси эмас. Уларга бериладиган мукофотнинг энг улуғи Аллоҳнинг розилигидир. Бу мукофотнинг олдида жаннатлар ва уларнинг битмас-туганмас неъматлари ҳам ҳеч гап бўлмай қолади.) (Тавба сураси, 72-оят).
Аллоҳ таолонинг солиҳ амал қилувчи мўминларга берадиган мукофотлари нафақат охиратда, балки бу дунёнинг ўзида ҳам бўлади. У Зот Каломида шундай деган:
وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ
“Аллоҳ сизлардан иймон келтириб, солиҳ амалларни қилганларга уларни ер юзида худди улардан олдин ўтганларни халифа қилганидек халифа қилишни, улар учун Ўзи рози бўлган динни мустаҳкамлашни ва уларнинг хавф-хатарларидан сўнг омонликни бадал қилиб беришни ваъда қилди. Менгагина ибодат қилурлар ва Менга ҳеч нарсани ширк келтирмаслар. Шундан кейин ҳам ким куфр келтирса, бас, ана ўшалар, ўзлари фосиқлардир”. (Олдинги ўтган умматлардан қайси бири Аллоҳ таолога иймон келтирган ва бу иймони ҳақиқий бўлиб, бутун вужудини қамраб олган ҳамда ўша ҳақиқий иймонлари тақозоси ила солиҳ амаллар қилиб ҳаёт кечирган бўлса, Аллоҳ таоло уларни ер юзига Ўзининг халифаси этиб тайинлаб қўйган эди. Ер юзида ҳукми юритилиши учун уларни Ўзига ўринбосар қилиб қўйган эди. Энди ўшалар каби ер юзида халифа бўлиш имконияти фақат Муҳаммаднинг соллаллоҳу алайҳи васаллам умматларида бордир. Уларнинг мазкур халифаликка эришишлари учун асосий шарт–иймон келтириб, амали солиҳ қилишдир. Ислом уммати қачон ушбу шартни бажарганида, Аллоҳ таоло ваъдасининг устидан чиққан.) (Нур сураси, 55-оят).
Саҳобаларнинг ҳаётлари қандай бўлган?
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу “Аҳли суффа” (фақир саҳобалар жамоаси)дан бўлганлар. Кимдир бирор таом берса ёки меҳмонга чорласа, таом еганлар. Агар биров у кишини эсламаса, оч ҳолда ухлаганлар. Очлик изтиробини камайтириш учун қорниларига тош боғлаб юрганлар. Кейинчалик бу зот Мадинанинг амирига айландилар. Катта боғлари бор эди.
Дунё учун ғам қилманглар! Қўлингиздан кетганига сиқилманглар!
Дунё учун мусобақалашишдан эҳтиёт бўлинглар! Сиздан олдингиларни дунё учун мусобақалашиш ҳалокатга олиб борган эди.
Шайх Саъийд ибн Муҳаммад Камалий мавъизаларидан
Нозимжон Иминжонов таржимаси
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида ислом тарихи, қўлёзма мероси, манбашунослик, рақамлаштириш ва маданий ёдгорликларни замонавий илмий усуллар асосида ўрганишга қаратилган қатор йирик тадқиқот лойиҳалари амалга оширилмоқда. Уларнинг умумий хусусияти — тарихий меросни фақат сақлаш ёки намойиш этиш эмас, балки уни бирламчи манба сифатида қайта ўрганиш, турли фондларда тарқоқ ҳолда сақланаётган материаллар ўртасидаги илмий боғланишларни аниқлаш ва янги тадқиқот масалаларини шакллантиришдир. Марказда амалга оширилаётган “114 Қуръон” лойиҳаси ана шу ёндашувнинг энг ноёб ва методологик жиҳатдан муҳим намуналаридан бири ҳисобланади, хабар бермоқда iccu.uz.
Лойиҳанинг янгилиги 114 та нодир мусҳафни бир жойга жамлаш билан чекланмайди. Унинг асосий илмий концепцияси Қуръони каримнинг 114 сурасини турли асрлар, ҳудудлар ва қўлёзма мактабларига мансуб 114 тарихий нусха орқали ягона тизимда тақдим этиш ва қиёсий ўрганишга асосланган. Шу орқали бир хил муқаддас матннинг қарийб ўн тўрт аср давомида турли маданий муҳитларда қандай китобий шаклларга киргани, хат услублари, безак тизими, материаллар, китоб тайёрлаш технологияси ва таржима анъаналарида қандай ўзгаришлар юз бергани кузатилади. Илк Қуръон қўлёзма анъаналаридан Сомонийлар, Қорахонийлар, Салжуқийлар, Хоразмшоҳлар, Олтин Ўрда, Темурийлар, Бобурийлар, Сафавийлар ва Туркистон хонликлари давригача бўлган манбаларнинг бир корпусда қиёсланиши лойиҳани анъанавий каталог ёки экспозиция доирасидан чиқаради.
“114 Қуръон” доирасида ҳар бир қўлёзма мустақил тарихий-илмий манба сифатида ўрганилади. Палеография унинг хат хусусиятлари ва ёзув услубларининг ривожини, кодикология қўлёзманинг қоғоз ёки пергаменти, ҳажми, муқоваси ва китоб тузилишини, санъатшунослик тазҳиб, орнамент ва композиция мактабларини, тарихий тилшунослик эса таржима қатламлари ва лексик хусусиятларни таҳлил қилиш имконини беради. Колофонлар, бағишловлар, эгалик қайдлари ва бошқа белгилар орқали қўлёзманинг яратилган муҳити, хаттоти, буюртмачиси ва кейинги ҳаракат тарихи тикланади. Шу жиҳатдан мусҳаф бу лойиҳада фақат диний ёдгорлик эмас, балки бир вақтнинг ўзида тарих, тил, санъат, китобат технологияси ва маданий алоқаларни ўрганиш учун кўп қатламли манбага айланади.
Лойиҳанинг алоҳида аҳамиятли йўналишларидан бири — туркий ва форсий сатрма-сатр таржимали Қуръон қўлёзмаларини тадқиқ этишдир. Хусусан, Қорахонийлар ва Хоразм муҳити билан боғлиқ таржимали нусхалар Қуръоншуносликдан ташқари тарихий тилшунослик учун ҳам муҳим маълумот беради. Уларда сақланган лексика, грамматик шакллар ва таржима усуллари туркий ёзма тилнинг қадимги босқичларини, исломий тушунчаларнинг маҳаллий тил муҳитига қандай кириб келганини ва кейинги тил жараёнларини ўрганиш имконини яратади. Бу эса “114 Қуръон”ни фақат қўлёзмалар тарихи эмас, балки Марказий Осиёда диний тафаккур, тил ва китобат маданиятининг ўзаро таъсирини тадқиқ этувчи кенг илмий платформа сифатида намоён қилади.
Тадқиқотнинг яна бир муҳим хусусияти — унинг халқаро манбалар географияси билан боғлиқлигидир. Ўзбекистон ва тарихий Мовароуннаҳр билан боғлиқ кўплаб нодир Қуръон қўлёзмалари бугун Истанбул, Париж, Лондон, Дублин, Машҳад, Нью-Йорк ва бошқа шаҳарлардаги йирик музей ва кутубхоналар фондларида сақланмоқда. Шу боис лойиҳада қўлёзманинг ҳозирги сақланиш жойи эмас, балки унинг келиб чиқиши, яратилган илмий-маданий муҳити, хаттотлик анъанаси ва тарихий алоқалари асосий мезон сифатида қаралади. Лойиҳа Ўзбекистон, Франция, Туркия ва Австриянинг Қуръоншунослик, қўлёзмашунослик, палеография ва ислом санъати соҳаларидаги олим ҳамда мутахассисларини ягона илмий жамоа атрофида бирлаштирди. Уларнинг иштирокида дунёнинг турли музей ва кутубхона фондларида сақланаётган мингдан ортиқ нодир мусҳафга оид илмий маълумотлар ва рақамли тасвирлар кўриб чиқилиб, тарихий, матншунослик ва бадиий аҳамияти юқори бўлган намуналар саралаб олинди. Бундай халқаро ҳамкорлик турли мамлакатларда тарқоқ ҳолда сақланаётган қўлёзмаларга оид манбаларни ягона методология асосида қиёсий ўрганиш имконини бермоқда.
Лойиҳанинг илмий натижалари Ислом цивилизацияси марказининг Қуръони карим залида ҳам ўз ифодасини топади. Ҳазрати Усмон Мусҳафи марказий ўрин эгаллаган мазкур маконда турли даврларга мансуб Қуръон нусхаларининг тарихий кетма-кетликда тақдим этилиши ташрифчига алоҳида нодир асарларни кўришдан кўра кенгроқ имконият — Қуръон китобати маданиятининг асрлар давомидаги ривожини яхлит жараён сифатида англаш имконини беради. Шу маънода “114 Қуръон” лойиҳаси Ислом цивилизацияси марказининг илмий моделини аниқ намоён этади: дунё фондларига тарқалган манбаларни излаш, аниқлаш, қиёсий таҳлил қилиш, илмий тавсифлаш, рақамлаштириш ва замонавий музей талқини орқали жамоатчиликка етказиш ягона тадқиқот жараёнига бирлаштирилмоқда. Лойиҳанинг ҳақиқий ноёблиги ҳам ана шунда — 114 қўлёзма бир жойга эмас, бир илмий ғоя ва ягона тадқиқот тизими атрофига бирлаштирилмоқда.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 