17 Июн, 2026, 2 Муҳаррам, 1448
17 Июн, 2026, 2 Муҳаррам, 1448
Биз буюк динимизни зўравонлик ва қон тўкиш билан бир қаторга қўядиганларни қатъий қоралаймиз ва улар билан ҳеч қачон муроса қила олмаймиз. Ислом дини бизни эзгулик ва тинчликка, ҳаётда асл инсоний фазилатларни қарор топтиришга даъват этади.
Ш.Мирзиёев
Ҳар бир замонда бўлганидeк яхшилик ва ёмонлик доимий бир-биридан ўзишга рақобат қилиб кeлмоқда. Воқеъликдаги бу ҳақиқат бугунги глобаллашув асримизда ҳам ўз мазмунини йўқотмасдан кeлмоқда. Албатта, ҳар қандай вазиятда ҳам соғлом эътиқодли шахс, буларни тўғри баҳолай олади, уларга қарши ўзини мустақил фикрини билдира олади.
Ҳозир, энг катта ва глобал муаммолардан бири, албатта, тeрроризмдир. энг ачинарлиси, бу жиноятларни муқаддас Ислом дини номидан қилишга интилиш, вазиятни янада чигаллаштирмоқда. Дин тўғрисидаги илми саёз, жоҳилларни ўзларининг нотўғри даъволарига эргаштириб, Ислом динининг ва жами мусулмонларнинг номига доғ тушуришга ҳаракат қилинмоқда.
Бугунги кунда дунё миқёсида 500 дан ортиқ ўзларига Ислом динини ниқоб қилиб олган адашган, жиноятчи тўдалар мавжуд бўлиб, уларнинг аксарияти ўзларининг мудхиш жиноятларини муқаддас Ислом дини номидан амалга ошириб, ҳам Ислом динини бутун дунёга ёмон отлиқ қилишга, ҳам мусулмонлар орасини бузишга ва энг асосийси у ерлардаги ер ости ва ер усти бойликларига эгалик қилишга ҳаракат қилишмоқда.
Бу тоифалар деярли барчасининг зоҳирий мақсадлари Ислом шариатига асосланган давлат қуриш деб кўрсатилсада, аслида улар томонидан олиб борилаётган мудхиш жиноятлар Ислом динини батамом йўқотишга қаратилганлигини ҳар қандай теран фикрли инсон англаб етиши қийин эмас.
1970 йилдан бугунгача бўлган даврда бу адашган тоифалар фаолиятини таҳлил қилиб кўрадиган бўлсак, уларнинг номлари фақатгина жиноят ва вайронкорлик устида тилга олинаётганлигини, ҳеч бир жойда бунёдкорлик, инсонларга ёрдам бериш ёки бошқа эзгу ишлар уларга томомила зид эканлигини кўришимиз мумкин. Дунё янгиликларини кузатадиган бўлсак ҳам Ер юзида рўй берган нохуш воқеаларнинг деярли 70% террористик актлар ёки шунга ўхшаш жиноятлар эканлиги инсонни ташвишга солади. Бу жиноятларнинг муқаддас Ислом дини номидан амалга оширилиши эса ҳаммасидан ҳам ташвишли ҳолатдир.
Дунё миқёсида бугунги кундаги фаолият олиб бораётган “Ал Қоида”, “ИШИД”, “Боко Харам”, “Такфир вал ҳижра” ва яна кўплаб шу каби номдаги тоифалар инсонлар, жумладан, мусулмонлар бошига кулфат ёдиришдан тўхташмаяти.
Мисол қилиб оладиган бўлсак, «ИШИД»чилар ҳам ўзларига ўхшаган бошқа бузғунчи тоифалар каби ўтмишда ўтган аждодлари изидан бориб, Сурия ва Ироқ каби обод диёрларнинг кулини кўкка совуриб, фақатгина Исломга ва мусулмонлар жамоасига зарар беришдан бошқани билмади. Натижаси эса ҳаммага маълум. Миллионга яқин мусулмонларнинг бегуноҳ қонини тўкиб, уйларини вайрон қилишди. Улар: «Биз Ислом учун ҳаракат қилаяпмиз, биз жиҳодчилармиз» дeя иддао қилиб, ҳар куни минг-минглаб бeгуноҳ мусулмонларни ёстиғини қуритиб, болалар, аёллар, ҳатто, қарияларни ҳам оммавий қатлиом қилдилар, диёрларни харобаю, вайроналарга айлантириб, ижтимоий ҳаётни умуман издан чиқариб юбордилар.
Бугунги кундаги жиноятчи тоифаларнинг деярли барчаси ўз фаолиятлари давомида фирқаланиш, мусулмонларни такфирда айблаш, воқеъликка зид бўлган «буюк халифалик» қуриш, ўзларига қўшилмаган ҳар бир инсонга нисбатан жиҳод эълон қилиш, худкушлик, ноҳақлик, зулм, ҳиёнат ва умуман динимиз қайтарган барча турдаги иллатлар билан ўзларини «зийнатлашди».
Ваҳоланки, “мусулмон киши бировга тили билан ҳам, қўли билан ҳам озор бермайдиган кишидир”, деган Муқаддас Ислом динимиз шиори бу адашганлар учун умуман ёт тушунча бўлиб, буларнинг асл мақсадлари Исломни ва мусулмонларни Ер юзидан йўқ қилишдан ҳамда моддий манфаатдорликлардан иборатдир.
Ахир, Аллоҳ ўз каломида: «Бирор жонни ўлдирмаган ёки ерда фасод ишларни қилмаган инсонни ўлдирган одам ҳудди ҳамма одамларни ўлдирган кабидир. Унга ҳаёт бахш этган (ўлимдан қутқариб қолган) одам эса, барча одамларни тирилтирган кабидир. Расулларимиз уларга (илоҳий) ҳужжатларни кeлтирдилар. Сўнгра уларни кўпчилиги ўшандан кeйин (ҳам) ерда исроф қилувчилардан бўлдилар». (Моида 32). «Аллоҳ бузғунчи кимсаларни ишини ўнгламайди». (Юнус 81). «Аллоҳ одамларга зулмни раво кўрмас». (Оли Имрон 108) дeб марҳамат қилмаганмиди ахир!?
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам даврларида бўлган урушлардан бирида У зот, душман томонидан ўлдирилган бир аёлни кўриб қолдилар ва бу ишни қаттиқ қоралаб: «Мeн сизларни аёлларни ўлдиришдан қайтармаганмидим?! Ахир бу урушмагандуку!» дeмабмидилар!? Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳатто, ҳарбий ҳолатда ҳам инсоний асосларни мана шундай татбиқ этдилар. Бундай оят ва ҳадислардан юзлаб кeлтириш мумкин. Озгина виджони бор инсонга мана шуларнинг ўзи ҳам етарли.
“Буюк ислом халифалигини” даъво қилётган жангари жоҳиллар қайси китоб асосида, кимнинг кўрсатмаси бўйича ҳаракат қилаётганлирини ўйланиб қоласан киши. Бу ишлар уларнинг қилмишларидан бир парча холос. Теран фикрли, ақли расо инсон ҳулосани ўзи чиқариб олавeради. Сўзимни, биринчи юртбошимиз Ислом Каримовнинг қуйидаги мазмундаги сўзлари билан тамомламоқчиман: “Бўлди энди, бизнинг улуғ Ислом динимиз номидан иш қилишни бас қилинглар!».
Рахимов Учқун
Имом Фахриддин ар-Розий ўрта махсус
ислом билим юрти маънавий – маърифий
ишлар бўйича мудир ўринбосари.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Ислом тарихидаги энг улуғ, маънавий жиҳатдан энг ибратли кунлардан бири Ашуро куннидир. Ҳар йили муҳаррам ойининг ўнинчи куни нишонланадиган бу сана нафақат рўза тутиш фазилати билан, балки Аллоҳ таолонинг бандаларига кўрсатган марҳамати, Мусо алайҳиссалом ва унинг қавмини нажот этганлиги билан ҳам аҳамиятлидир. Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ушбу кунга алоҳида эътибор берганлар ва умматларини ҳам унинг фазилатларидан баҳраманд бўлишга чорлаганлар. Ашуро куни мусулмонлар учун маънавий покланиш, гуноҳларга каффорат ва суннатни ҳаётга татбиқ этиш имконидир.
Бу кун мусулмонлар учун рўза тутиш тавсия этилган кунлардан бири бўлиб, уламоларнинг кўпчилиги бу кунни рўза билан ўтказишни мустаҳаб деб ҳисоблайди. Ашуро куни рўза тутиш суннат амаллардан бири бўлиб, унинг фазилати жуда катта. Тасуъо (тўққизинчи) ва Ашуро (ўнинчи) кунларида рўза тутиш пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламдан қолган суннатлардандир. Бу Аллоҳнинг кунларидан бири бўлиб, У Зот ўз бандаларига марҳамат кўрсатган, яъни У зот Калимуллоҳ Мусо алайҳиссалом ва Унинг қавми Бани Исроилни Фиръавн ва унинг қўшинининг зулмидан нажот этган кундир.
Ашуро кунини рўза билан ўтказишнинг асосий сабаби бу кунда Аллоҳ таоло Мусо алайҳиссалом ва Бани Исроилни Фиръавн ва унинг қўшинидан нажот этганидир. Пайғамбар Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам Ашуро куни рўзасини жуда аҳамиятли деб билар эдилар. Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Мен Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламни бирор кунни бошқалардан афзал деб рўза тутишга уринганларини кўрмаганман, фақат ушбу кун — Ашуро куни ва ушбу ой — Рамазон ойидан ташқари” (Имом Бухорий ривояти).
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам мусулмонларни Ашуро куни рўза тутишга рағбатлантирар ва: “Ашуро куни рўзаси ўтган бир йилнинг гуноҳларига каффорат бўлишини Аллоҳдан умид қиламан”, дер эдилар (Имом Муслим ривояти).
Мусулмонлар бу суннатни Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадинага ҳижрат қилганларидан сўнг амалиётга тадбиқ эта бошладилар. У киши яҳудийларни Ашуро куни рўза тутаётганини кўрдилар ва бунинг сабабини сўраганларида, улар: “Бу яхши кун бўлиб, Аллоҳ ушбу кунда Бани Исроилни душманларидан нажот этган, шунинг учун Мусо алайҳиссалом ушбу кунни рўза билан ўтказган”, дейишди. Шунда Пайғамбаримиз алайҳиссалом: “Мен Мусога сизлардан кўра яқинроқман”, деб, ўша куни рўза тутдилар ва бошқаларга ҳам рўза тутишни буюрдилар.
Шу кундан бошлаб бу амал суннат сифатида амалга оширила бошланди ва мусулмонлар учун ўтган йилнинг гуноҳларидан покланиш, катта савоб ва фазилатга эришиш имкони сифатида қаралади.
Ашуро куни бу барча мусулмонлар учун муҳим сана ҳисобланади. Кўплаб инсонлар бу кунда рўза тутишга ва ибодат қилишга интилади.
Кўпчилик Ашуро кунини ягона ҳолда рўза тутиш мумкин эмас, деб ҳисоблайди. Аммо Азҳар муассасаси ўз фатволаридан бирида бу фикрни рад этган. Унда таъкидланганидек, жума ёки шанба куни Ашуро кунига тўғри келса ҳам, уни алоҳида ҳолда рўза тутиш ман қилинган эмас.
Азҳар уламоларининг таъкидлашларича, имом Таҳовий раҳматуллоҳи алайҳдан ривоят қилинган: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ашуро куни рўзасига изн берганлар ва унга тарғиб қилганлар. Лекин бу кун шанбага тўғри келса, тутманглар, демаганлар. Бунинг ўзиёқ, Ашуро ҳар қандай кунга тўғри келса ҳам рўза тутиш мумкинлигини кўрсатади”.
Шунингдек, агар Ашуро ёки Арафа куни жума ёки шанба кунига тўғри келса ёки инсоннинг одатдаги рўзали куни бўлса, бу ҳолда рўза тутишда ҳеч қандай монеълик йўқ.
Дорул-Ифто (Миср Фатво ҳайъатининг 2023 йил 26 июльдаги 7756 рақамли Профессор Доктор Шавқий Иброҳим Аллом фатвосида) ҳам Ашуро кунини яъни муҳаррамнинг 10-кунини ягона ҳолда рўза тутиш жоизлигини тасдиқлаган. Шу билан бирга, ихтилофдан қочиш мақсадида, у билан бирга бир кун аввал 9-кун ёки бир кун кейин 11-кун рўза тутиш тавсия этилди.
Миср Дорул-Ифто муассасаси таъкидлашича, муҳаррамнинг 9-кунини рўза тутиш қатъий суннатдир. Бу борада Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда келади: Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Ашуро куни рўза тутганларида, Пайғамбаримизга яҳудий ва насронийлар бу кунни улуғлашларини айтишган. Шунда у зот: “Келгуси йили, агар Аллоҳ хоҳласа, тўққизинчи куни ҳам рўза тутаман”, деганлар. Ибн Аббос айтадилар: келгуси йил келмасдан Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этдилар. Бу ҳадисни Имом Муслим ўз “Саҳиҳларида” келтирганлар.
Суннатда Ашуро куни рўзаси тутишнинг фазилати ҳақида бир қатор ривоятлар келтирилган. Унга кўра, муҳаррам ойида рўза тутиш тавсия этилган амаллардан саналади. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар:
“Рамазондан кейинги энг афзал рўза Аллоҳнинг ойи муҳаррам ойида тутиладиган рўзадир. Фарз намозлардан кейинги энг афзал намоз кечаси ўқиладиган (таҳажжуд) намоздир”.
Ашуро кунининг фазилати шундаки, бу кун тутиладиган рўза ўтган бир йиллик гуноҳларга каффорат бўлади. Абу Қатода розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан сўради:
— Арафа куни рўзаси ҳақида нима дейсиз?
У зот: “Аллоҳдан умид қиламанки, ўтган ва келгуси йилнинг гуноҳларига каффорат бўлади”, дедилар.
— Ашуро куни рўзаси ҳақида нима дейсиз? деб сўрадилар.
У зот: “Аллоҳдан умид қиламанки, ўтган йилнинг гуноҳларига каффорат бўлади”, деб жавоб бердилар.
Шунингдек, Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:
“Мен Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламни бирон кунни бошқалардан кўра афзал деб рўза тутишга шунчалик интиқлик билан интиқлик қилганларини кўрмаганман, фақат ушбу кун Ашуро куни ва ушбу ой Рамазон ойи бундан мустасно”.
Уламоларимиз Ашуро кунида аҳли оилага кўпроқ сарф қилиш, яъни уларни қувончли қилиш, ризқда кенглик қилишнинг тавсия этилган амаллардан эканини таъкидлайдилар. Бу Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак ҳадисларига асосланади:
“Кимки Ашуро кунида ўз аҳлига (оила аъзоларига) кенглик қилса, Аллоҳ таоло унга бутун йили кенглик беради”.
Хулоса ўрнида шуни эслаш жоизки, Ашуро куни бу бир кунлик рўза орқали бутун бир йиллик гуноҳлардан покланиш умиди берилган, Аллоҳнинг махсус марҳамати тўкилган муқаддас кундир. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларидан бири бўлган ушбу рўзани тутмоқ, уни 9-куни ёки 11-кун билан бирга адо этмоқ мусулмон киши учун катта ажру савоб манбаидир.
Шунингдек, бу кунда аҳли оилага шодлик улашиш, ризқда кенглик қилиш ҳам суннатга уйғун амаллардан ҳисобланади. Демак, Ашуро куни ибодат, муҳаббат ва маънавий янгиланиш кунидир. Ундан оқилона фойдаланган киши на дунёда, на охиратда зиён кўрмайди.
Дилшод Алиев,
"Болои Ҳовуз" масжиди имоми.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 