НАЗМ
Аввалғи муъман биҳнинг шарҳи
Будур иймон Худоға келтурмак,
ширк черигин замирдин сурмак,
Айтқил: “Ло илоҳа иллаллоҳ”,
Айт, маъносидин ҳам ўл огоҳ.
Калима ушбудур, муни тўхтат,
Демаги фарз бўлди бир навбат.
Яна мундин кейинки келгусидур,
Бу ақойидким, ул дейилгусидур.
Билғилу эътиқодни мунча туз
Жону кўнглунгда мундоғ ўлтурғуз –
Ким Худодур борни ҳаст эткан,
Еру кўки баланду паст эткан.
Билки, маъбуди босазо Улдур.
Жумлаи халқдин сизо Улдур.
Ҳар неким бордур, Ул яратқандур,
Ҳастлик жарчасига қотқандур.
Бирдуру йўқ шерик Анинг ишига,
Ўхшамас ҳеч ишта ҳеч кишига.
Эҳтиёжи кишига йўқтур Анинг,
Ёру ёвар ишига йўқтур Анинг.
(Бу мавзунинг давоми бор)
НАСРИЙ БАЁН
Ишониш шарт бўлган
биринчи нарсанинг шарҳи
(Иймоннинг биринчи шарти)
Аллоҳга иймон келтириш ва ширк лашкарини замирдан суриш шуки, “Ло илоҳа иллаллоҳ” (“Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ”) деб айтгил.
Айтгил-у, бунинг маъносидан ҳам огоҳ – хабардор бўл.
Иймон калимаси (Калимаи тоййиба – инсонни куфрдан покловчи калима) шудир, буни ёдингда сақлаб қўй. Бу калимани бир марта айтиш фарздир.
Яна бундан кейин келадиган нарса бу ақоиддир – эътиқод қилинадиган нарсалардирки, энди айтилади.
Эътиқодни шу қадар тўғри билиб ол ҳамда уни жон ва кўнгилда тўғри, маҳкам ўрнаштирки, бутун мавжудотни бор қилган, осмону ернинг бирини юксак, бирини паст қилиб қўйган зот Аллоҳдир. Балки, маъбуди босазо – ибодатга лойиқ ва муносиб бўлган зот Удир, барча халқдан – яратилмиш бутун махлуқотдан ўзгача, тенги ва ўхшаши, мисли ва мисоли бўлмаган зот Удир.
Нимаики бор бўлса, ҳаммасини У яратгандир ва борлик, мавжудлик қаторига қўшгандир. У бирдир, яккаю ягонадир ва Унинг ишигашерик йўқдир. Ҳеч бир ишда ҳеч бир кишига ўхшамайди. Унинг ҳечбир кишига эҳтиёжи йўқ (ҳожатсиз ҳожатбарордир); Унинг эши, жуфти, ёрдамчиси йўқдир (чунки бунга муҳтож эмасдир). (Бу мавзунинг давоми бор)
Насрий баён ва шарҳ муаллифи:
Мирзо КЕНЖАБЕК
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Бу ўринда бир савол пайдо бўлади. Инсонда шунча катта-катта нуқсонлар бор экан. Агар бу нуқсонлар бирор машинада бўлса, уни биров сотиб оладими? Ҳеч ким сотиб олмайди. Бунга шоир ажойиб шеър битган:
Ту бо илми азал маро дийди,
Дийди онгаҳ, бо айб бихариди.
Ту бо илми ону ман бо айб ҳамон,
Рад макун, ончи худ писандийди.
Таржима
Азал илминг ила мени билдинг,
Айб ила кўриб ҳам мени олдинг.
Сенда ўша илм, менда нуқсон ҳануз,
Қайтармагин, нимани яхши кўрдинг.
Бу ерда ихтиёр қилишдан мурод Аллоҳ таоло бандаларининг шунча айб- нуқсонларига қарамасдан Ўзининг фазлу карами билан савдо қилиб, аҳднома ёзади ва уни барчага эълон қилади:
«Албатта, Аллоҳ мўминлардан уларнинг жонлари ва молларини жаннат эвазига сотиб олди» (Тавба сураси, 111-оят).
“Жаннат” деганда фақатгина гўзал боғларни тушунмайлик. Балки жаннатда Аллоҳ таолонинг дийдори насиб бўлади. Худди Аллоҳ таоло бизнинг жон ва молларимизни Ўзининг дийдори эвазига сотиб олади. Чунки бу дунёда Уни кўриб бўлмайди. Субҳаналлоҳ! Қанчалик қиммат савдо қилди.
Шайх Зулфиқор Аҳмад Нақшбандийнинг "Илоҳий ишқ" китобидан
Нодир Одинаев таржимаси