Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
14 Феврал, 2026   |   26 Шаъбон, 1447

Тошкент шаҳри
Бомдод
06:00
Қуёш
07:20
Пешин
12:42
Аср
16:13
Шом
17:59
Хуфтон
19:12
Bismillah
14 Феврал, 2026, 26 Шаъбон, 1447

Расулуллоҳ мақтаган икки соҳа ёхуд жаннатни олисдан изламанг!

08.11.2020   5492   11 min.
Расулуллоҳ мақтаган икки соҳа ёхуд жаннатни олисдан изламанг!

Бахтли, саодатли яшаш, чинакам маъмур ҳаёт кечириш – ҳар бир инсон орзуси. Дунёда бахту саодатни, маъмурчилик ва фаровонликни ўлчайдиган мезонлар кўп, омиллар бисёр. Лекин шундай неъматлар борки, уларсиз ҳаётимиз рангсиз, турмушимиз ҳузур-ҳаловатсиз бўлиб қолади.

Хўш, бу неъматлар қайсилари?

Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Икки неъмат борки, кўпчилик инсонлар унинг қадрига етмайдилар. Улар – сиҳат-саломатлик ва хотиржамликдир”, – дедилар” (Имом Бухорий ривоятлари).

Бошқа бир ҳадиси шарифда: “Кимки ўз уйида тинчликда, тани соғлом, бир кунга етадиган таоми бор ҳолда тонг оттирса, унга бутун дунё неъматлари тўлиғича берилгандек бўлибди”, – дейилган (Имом Бухорий ривоятлари).

Нега ҳадиси шарифда ҳар куни, ҳар доим муҳтож бўладиганимиз уч неъмат: соғлиқ, тинчлик ва қут-баракага урғу берилди?

Чунки бу неъматлар бўлмаса, турмуш издан чиқади, яшаш қийинлашади. Узоққа бормайлик, бугунги дунёнинг манзарасидан хулоса чиқариб олайлик. Биргина кўзга кўринмас ўлат барчанинг ҳаловатини ўғирлади, ҳамманинг тинчини бузди. Шундай эмасми?

I

Бир куни пайғамбарларнинг отаси, бобомиз Иброҳим алайҳиссалом сўрадилар:

– Ё Парвардигори олам! Дард кимдан?

Аллоҳ таоло:

 Мендан, – деди.

Иброҳим алайҳиссалом яна сўрадилар:

– Даво кимдан?

Аллоҳ таоло яна:

 Мендан, – деди.

Шунда Иброҳим алайҳиссалом:

– Унда табибга не ҳожат? – дедилар.

Аллоҳ таоло:

– Табиб – қўлига даво юборилган кишидир, – деб марҳамат қилди.

Жаноби Пайғамбаримизнинг айтган муборак сўзларидан оладиган хулосамиз – қайси бир дард-касалликни Аллоҳ таоло юборган бўлса, демак, унинг шифосини ҳам юборган. Шифоси эса – табиб, шифокорларнинг қўлларида.

Яқин-яқингача айрим нодонлар юртимиз шифокорларига қўл кўтаришганини ойнаи жаҳон орқали кўриб, ранжидик. Ваҳолонки, бугун коронавирусга чалинган юртдошларимиздан (20 май ҳолатига кўра) 2372 нафарининг соғайишида шифокорларимизнинг хизмати беқиёс катта эканига барчамиз гувоҳ бўлиб турибмиз. Икки ҳафта мобайнида оиласи бағридан ажралиб, халқ хизматига камарбаста бўлган шифокорларимизни аввалги мақолаларимизда замонамиз қаҳрамонларига менгзаган эдик.

Шарқу ғарб олимлари тан олган, XXI асрнинг нанотехнология замонасида ҳам асарларини бутун дунё халқлари бошга кўтараётган, жаҳоннинг олий тиббиёт муассасаларида китоблари ҳанузгача ўқитиб келаётган, Ер юзининг энг нуфузли тиббиёт академияларида илмий ишлари ўрганилиб келаётган, ёруғ оламдаги бутун бир улкан ва жиддий соҳа шу инсоннинг исмлари билан номланган Абу Али ибн Сино айтадилар:

Тузатиб бўлмайдиган дард йўқ,

Иродасизлик бор.

Шифобахш бўлмаган ўсимлик йўқ,

Илмсизлик бор.

Худои таоло барча махлуқоту мавжудотларини жуфт-жуфт қилиб яратган. Илло, Ўзигина яккаю ягона, ёлғиз холос! Ҳамма нарса жуфт-жуфт: қуёш-ой, ёз-қиш, эркак-аёл, оқ-қора, ер-осмон, жаннат-дўзах, ўлим-ҳаёт, савоб-гуноҳ, кеча-кундуз ва ҳоказо.

Демак, дарднинг ҳам жуфти, зидди бор экан. Бу нима? Бу – даво! Ҳар бир касалликнинг ҳам жуфти, зидди бор экан. Бу нима? Бу – шифо!

Модомики, Аллоҳ таоло ҳар бир дардга – даво, ҳар бир касалликка – шифо юборибдими, энди сизу биз бандаларининг иши – шу даво ва шифоларни излаб топиш!

Имом Бухорий ва Имом Муслим асарларида Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадиси шарифда Расулуллоҳ алайҳиссалом айтдилар: “Аллоҳ қандай касаллик туширган бўлса, албатта, унинг шифосини ҳам туширган“.

Зиёд ибн Алақа разияллоҳу анҳу Усома ибн Шерик разияллоху анҳудан бундай ривоятни келтиради: “Мен Расулуллоҳнинг ҳузурларида эдим. Бир аъробий келиб:

– Ё, Расулуллоҳ! Даволансак бўладими? – деб сўради.

Расулуллоҳ алайҳиссалом:

– Ҳа, эй, Аллоҳнинг бандалари! Даволанинглар! Чунки Аллоҳ таоло қандай дардни яратган бўлса, албатта, унинг шифосини ҳам яратган. Лекин битта дарднинг давоси йўқ, – дедилар.

Саҳобийлар:

– У қайси дард? – деб сўрашди.

Расулуллоҳ алайҳис салом:

– Қарилик, – деб жавоб бердилар.

Яна бир ҳадиси шарифларида Жаноби Пайғамбаримиз Расулуллоҳ алайҳиссалом айтдилар: “Ҳар бир дарднинг давоси бор. Агар даво дардга етиб борса, Аллоҳ азза ва жалланинг изни билан тузалади” (Имом Муслим ривоятлари).

Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи ва саллам умматни соғлом жамият барпо этишга буюрганлар. Шу билан бирга, турли хасталиклардан сақланишни сўраб, Аллоҳ таолога илтижо қилганлар. Мўмин-мусулмон киши замонавий тиббиётнинг имкониятларидан фойдаланиб, Шофий (шифо берувчи) – Аллоҳ таолодан турли касалликлардан паноҳ сўраши зарур.

II

Тонг саҳар тинчлик-хотиржамликда уйғонишнинг ўзи бир неъмат эмасми?! Бобо-буви, ота-она, ака-ука, фарзандлар – оила даврасида нонушта қилишнинг файзини нима билан таққослаш мумкин?! Ишга, ўқишга отланаётганда, оила улуғларининг дуосини олиб кўчага чиқишнинг баракотини ҳаммамиз яхши биламиз.

Тинчлик-омонликда яшаш – бу жон, мол, уй-жой, ор-номус хавфсизлигига эга бўлиш демакдир. Минг-минг шукрларки, юртимизда булар барчасининг хавфсизлиги кафолатланган.

Аслида, “Ислом” сўзи араб тилидан ўзбек тилига таржима қилинганда “итоат ва бўйсуниш”, “ихлос ва турли офатлардан саломат бўлиш” ҳамда “сулҳ ва омонлик”, “тинчлик” деган маъноларни билдиради. Бу динни Пайғамбарнинг ўзлари танлаган эмаслар, балки уни Аллоҳ таолонинг Ўзи (!) ихтиёр этган! Ислом – бу Аллоҳ ягона деб эътиқод қилиб, унга бўйсунмоқлик ва бутун қалб билан унга ихлос қилмоқлик демакдир.

Мусулмон” деган сўзнинг асли, негизи, ўзаги “ислом” сўзи. Демак, ҳар бир инсон миллати, ёши, жинси, дини, ирқи, ижтимоий ҳолати, тураржойидан қатъий назар, модомики “мен – алҳамдулиллоҳ, мусулмонман!” деб, ўзини мусулмон ҳисобласа, тинчлик учун хизмат қилиши шарт ва зарур экан! Аксинча, қиладиган иши айтаётган сўзига тўғри келмас экан! Худони Ўзи ҳаммамизни асрасин!

Қўшнинг тинч – сен тинч!”, “Юртинг тинч – сен тинч!” дейди доно халқимиз. Юртимиз, қўшнимиз, оиламиз тинчлиги-хотиржамлиги учун нечта одам хизмат қилмоқда? Уларнинг икки-уч нафарини кўра олсак, неча миллион нафарини ҳаёлимизга ҳам келтира олмаймиз! Ҳатто тасаввур қилишга ҳам ожизмиз!

Доно халқимиз “Бирни кўриб – фикр қил, бирни кўриб – шукр қил!” деб бежиз айтмаган. Телевизоримиз пультининг хоҳлаган тугмасини босиб, хоҳлаган телеканалга қўйсак, дунёнинг неча минглаб жойларида неча юз минглаб инсонлар тинчлик (!) излаб, сарсон-саргардон бўлаётганига гувоҳмиз...

Ҳар қандай ақлли одам Ватанимиз тинчлиги, сарҳадларимиз дахлсизлиги, фуқароларимиз фаровонлиги учун сон минглаб ўзимизнинг ака-укаларимиз, опа-сингилларимиз, ўғил-қизларимиз хизмат қилаётганини алоҳида эътироф этади ва юксак қадрлайди.

Хулоса

Жаннатмакон юртимиз тинчлиги, муқаддас Ватанимиз равнақи, доно халқимиз саломатлиги ва фаровонлиги учун ҳар бир инсоннинг қилаётган хизматларига миннатдор бўлишимиз – ҳам бурчимиз, ҳам фарзимиз, ҳам қарзимиздир!

Кунларнинг бирида машҳур рассом дунёдаги энг гўзал суратни чизишга қарор қилади ва саёҳатга отланади. Бир қишлоқдан ўтаётиб нуроний отахонга дуч келади ва ёнига бориб у кишидан: “Дунёдаги энг гўзал нарса нима?” – деб сўрайди. Отахон ҳеч иккиланмай: “ИМОН!” – деб жавоб беради.

Сўнгра бир гузар олдидан ўтаётиб, карнай-сунай садоларини эшитади ва тўпланиб турган оломон олдига бориб келиндан: “Сизнингча, дунёдаги энг гўзал нарса нима?” – деб сўрайди.

Келин куёвнинг кўзларига боқиб: “Дунёдаги энг гўзал нарса – СЕВГИ!” – дейди.

Рассом йўлида давом этади. Бепоён даштлар, тизма тоғлар, ястаниб ётган қир-адирлардан ўтиб, саҳрода бир тўда аскарни учратади ва улардан бирини ёнига чорлаб, юқоридаги саволни беради.

Аскар: “Дунёдаги энг гўзал нарса бу – ТИНЧЛИК!” – дея жавоб беради.

Рассом дунёдаги энг гўзал нарсалар – имон, севги ва тинчлик бўлса, буларнинг барчасини бир расмда қандай ифодалайман, дея ўйлай-ўйлай уйига қайтиб келади.

Уйига кириши билан дунёнинг энг гўзал манзараси қаршисида эканини англаб етади: болаларининг маъсум нигоҳларида имон, аёлининг кўзларида севги, уйида эса тинчлик ҳукм сурар, ҳаммаларининг танлари соғ-саломат эди.

Булардан илҳом олган рассом дунёдаги энг гўзал нарсани чизишга киришади ва уни “Менинг уйим”, деб номлайди.

Биз буни янада кенгроқ тасаввур қилиб, табиий лозим бўлган ИМОН ва СЕВГИдан ташқари, дунёдаги энг гўзал нарса бу – ТИНЧЛИК ва СОҒЛИҚ эканини эътироф этамиз. Имон, тинчлик, саломатлик неъматлари жаннатмакон юртимизда, шукрки, барқарор! Демак, дунёдаги энг гўзал диёр бу – имон, тинчлик, саломатлик барқарор бўлган ВАТАН – ЎЗБЕКИСТОНИМИЗДИР!

Устозларимиз айтадилар: “Ҳаётдан киши олмаса таълим, ўргата олмас унга ҳеч бир муаллим”. Кундалик ҳаётимизда ниҳоятда эҳтиёт бўлишимиз лозим экан. Яна билиб-билмасдан Жаноби Пайғамбаримиз алайҳис саломнинг: “Икки неъмат борки, кўпчилик инсонлар унинг қадрига етмайдилар. Улар – сиҳат-саломатлик ва хотиржамликдир” деган муборак сўзларига қарши бўлиб қолмайлик!

Иброҳимжон ИНОМОВ,

Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси ўринбосари

Мақолалар
Бошқа мақолалар
Мақолалар

Кимки таваккул қилишни ёмонласа, иймонни ёмонлабди

13.02.2026   1802   6 min.
Кимки таваккул қилишни ёмонласа, иймонни ёмонлабди

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм

ТАВАККУЛНИНГ ҲАҚИҚАТИ

Бу фазилатлар ҳамда Аллоҳ ва Расулининг ҳамду санолари таваккул қилувчиларга бўладиган бўлса, "Таваккулнинг ҳақиқати нимада, унинг чегараси қандай ва маъноси нима?" деган табиий савол туғилади.

Бу хулқ билан хулқланишни ва бу сифат билан сифатланишни ҳохлаган киши, таваккул тушинчасини ва унинг чегарасини пухта билиб олишлари зарур. Чунки кўп кишилар ўзларини таваккулчи деб биладилар, ваҳоланки уларда таваккулдан ҳеч нарса йўқ. Ёки Аллоҳ буюрмаган нарсада таваккул қилишда собит туришни ўз нафсларига лозим тутадилар.

 

ТАВАККУЛНИНГ ҲАҚИҚАТИНИ БАЁН ҚИЛИШДА ИБРАТЛИ МИСОЛЛАР

Агар солиҳларнинг ҳаётига назар ташласак, уларда таваккулнинг ҳақиқатини баён қилишда турли гўзал ибратли мисолларни топамиз. Уларнинг таърифлари турлича чунки, ҳар бирлари ўз ҳолларича таъбир қиладилар.

Қаширий “Рисола”ларида таваккул ҳақида кишилар зикр қилган бир неча таърифларни келтирган. “Мадориж” асарида таваккул ҳақида жуда чиройли изоҳлар ёзилган. Улардан айримларини келтирамиз:

Имом Аҳмад: “Таваккул қилиш қалбнинг ишидир. Яъни қалбий ишдир. У тилда айтиш, аъзолар билан амал қилиш ҳамда идрок ва ҳис этиш бобидан эмас”, дедилар.

Таваккул қилишни, билиш бобидан деганлар эса, “У қалб илми бўлиб, банда Роббиси билан кифояланишидир”, деганлар.

Таваккул қилишни сукунат, тинчлик ва қалб ҳаракатининг осойишталиги деганлар эса: “Таваккул қилиш қалбни Роббисининг олдига қўйишдир. Гўё маййитни ғассолнинг олдига қўйилганидек. У маййитни хоҳлаганидек буради. Таваккул қилиш хоҳишни тарк қилиш ва тақдир йўллари билан боғланишдир”, дедилар.

Саҳл Тустарий: “Таваккул қилиш, хоҳлаган нарсасида Аллоҳ билан боғланиш”, деганлар.

Яна таваккул қилишни розилик деб изоҳ берганлар: “ У тақдирга рози бўлишдир”, деганлар.

Бишрул Хофий бундай дедилар: “Кимда ким Аллоҳга таваккул қилдим деса, Аллоҳга туҳмат қилибди. Агар Аллоҳга таваккул қилганида Аллоҳнинг тақдирига рози бўлган бўлар эди”.

Яҳё бин Муоздан сўрашди: "Қачон киши таваккулчи бўлади?" Яҳё бин Муоз: “Агар ўша киши Аллоҳ таолони вакил бўлишига рози бўлса”, дедилар.

Баъзилар таваккулни: “Аллоҳ таолога ишониш, У билан хотиржам ва У сабабли осойишта, тинч бўлиш”, дейдилар.

Баъзилар: “Таваккул ишончсизликни инкор қилиш ва подшоҳларнинг подшосига ўзини топшириш”, деганлар.

Абу Саъийд Хироз дедилар: “Таваккул осойишталиксиз изтироб ва изтиробсиз осойишталикдир”. Яъни, инсон зоҳири ва ботини билан сабабларга ҳаракат қилади ва у билан тинч бўлади ҳамда унга ишонади. Аллоҳ билан унинг қалби бирга бўлгач, у изтироб чекмайди. Шу билан бирга Аллоҳнинг розилигига васила бўлган сабабларга ҳаракат қилишдан тўхтамайди.

Абу Туроб Нахшабий дедилар: “Таваккул қилиш жисмни бандаликка қўйиш, қалбни рубубиятга боғлаш ва кифоя қилишликка ишониш, берилса шукур ва берилмаса сабр қилишдир”.

Барча уламолар: "Таваккул сабабларни инкор қилмайди, чунки сабабларни қоим қилмасдан туриб, у дуруст бўлмайди. Агар сабаблар бўлмаса таваккул қилиш бекор бўлади", дейдилар.

Саҳл бин Абдуллоҳ дедилар: “Кимки ҳаракат қилишни ёмонласа, мазах қилса бас, суннатни ёмонлабди, мазах қилибди. Кимки таваккул қилишни ёмонласа, мазах қилса бас, иймонни ёмонлабди, мазах қилибди ”.

Таваккул қилиш Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳоллари, касб эса, суннатлари эди. Кимки Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳолларига амал қилса ҳеч қачон суннатларини тарк қилмайди.

Бир қовлда: “Таваккул бу – Аллоҳдан ўзга билан қалб алоқаларини узишдир”, дейилган.

Саҳлдан таваккул ҳақида сўралганда, у: “Аллоҳ билан бирга бирор бир алоқасиз яшашдир”, деди.

Бир қийлда: “Таваккул алоқаларни тўхтатиш ва хақиқатларга боғланишдир”, дейилади.

Бир қийлда: “Таваккул сендаги озлик ва зиёдаликка бир хил бўлмоқлигинг”, дейилади.

Бир қийлда: “Таваккул мусаббабга боғловчи барча сабабларни тарк қилишдир. Сабаби Аллоҳ таоло унга ёрдамчи бўлсин”. Бу бир тамондан тўғри, бошқа бир томондан нотўғридир. Буюрилган сабабларни тарк қилиш таваккулда чақмоқ тош билан ўт чиқаришдир. Аллоҳ бандасини сабабларга боғлади. Аммо, мубоҳ бўлган амрларни тарк қилиш эса, агар у сабабни, маслаҳат юзасидан ундан кўра яхшиси бўлганлиги сабабли тарк қилса, бу иш мақталгандир. Магар у мазамматлангандир.

Бир қийлда: “Таваккул нафсни убудиятга ташлаш ва рубубиятдан чиқаришдир”, дейилган.

Баъзилар: “Таваккул Роббисининг буйруғи ва қазосига таслим бўлиш”, деганлар.

Баъзилар: “Таваккул ҳар бир ҳолатда инсон Аллоҳ таолога ишонишидир”, дейдилар.

Баъзилар: “Таваккулни бошловчи, таслим бўлишни восита ва ишонишни ниҳояси”, дедилар.

Абу Али Даққақ: “Таваккул уч даражадан иборат. Таваккул сўнгра таслим ва ишонч. Таваккул қилувчи ваъдасида туради, таслим эгаси илми билан кифояланади ва ишонч эгаси Аллоҳнинг ҳукмидан рози бўлади. Таваккул бошловчи, таслим бўлиш восита ва ишонч ниҳоядир. Таваккул қилиш мўминларнинг сифати, таслим бўлиш валийларнинг сифати ва ишониш эса, тавҳидчиларнинг сифатидир. Таваккул барчанинг сифати, таслим бўлиш хосларнинг сифати ва ишониш хослар хосининг сифатидир. Таваккул набийларнинг сифати, таслим бўлиш Иброҳим алайҳиссаломнинг сифати ва ишониш эса Набийимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сифатлари”, дедилар[1]


Юсуф Қаразовий раҳимаҳуллоҳнинг
"Таваккул" китобидан Яҳё домла АБДУРАҲМОНОВ таржимаси


[1] Мадорижус Соликийн, 114-117-бетлар.

Мақолалар