11 Феврал, 2026, 23 Шаъбон, 1447
11 Феврал, 2026, 23 Шаъбон, 1447
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ахлоқлари бизга буюрганлари, ўргатган нарсалари, тавсияларини хулоса қилмоқчи бўлсак, у киши масалаларни лўнда, ихчам ва мақбул шаклда буюрганлар ва бир бутун нарсанинг ҳамма томонини ҳисоб-китоб қилиб мувозанатли, қониқтирадиган тарзда ҳукм чиқарганлар. Бировга имкониятидан ортиқ юк юкламаганлар ва бировга азият етказмайдиган тадбирларни қўллаганлар.
Инсоний муносабатларнинг барчасини ғоят мутаносиб тарзда тартибга келтирганлар.
Бунинг намунасини ўз ҳаётлари, яшаш тарзлари орқали кўрсатиб ҳам берганлар...
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам гўзал ахлоқ, савобли ҳар қандай хизмат – холис Аллоҳ ризоси учун бўлиши кераклигини уқтирганлар...
Бир ҳадиси шарифда “Гўзал ахлоқ нима, ё Расулуллоҳ?”, – дея сўрашганда, шундай деб жавоб берадилар:
تغفر عمن ظلمک، تعطی من حرمک، تصل من قطعک (راموز الاحاديث 2/152)
Тағфиру амман заламака туъти ман ҳарамака тасилу ман қатаака.
“Сенга зулм қилганни кечир, сенга бермаганга сен бер, сендан алоқасини узган билан алоқа ўрнат, борди-келди қил”, деганлар.
Юқорида бирор савобли иш, яхшилик – холис Аллоҳ ризоси учун бўлиши керак дедик. Яъни “Ҳасбатан лиллаҳ”, фақат холис Аллоҳ ризоси учун қилинади. Бировга яхшилик қилсак, ундан бирор манфаат, бирор яхшилик кутмаймиз. Ёмонлик қилганга ҳам яхшилик қилишга буюрилганмиз.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бир ҳадиси шарифларида: “Мусибатнинг ёки етган бирор хасталик ёки ранжитувчи воқеани ҳам Аллоҳнинг бир икроми эканини англамаган киши – ҳақиқий мўъмин киши эмасдир”, деб буюрганлар.
Яъни, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳодисаларга муносабатлари, қарашлари бизникига ўхшамайди... Бирор касаллик етса ҳам Аллоҳнинг бир қадари, тақдири, бунга сабр қилинса, савоб берилади.. Бирор мусибат ҳам Аллоҳнинг тақдири, сабр қилсак савоб топамиз ва ҳакозо...
Аллоҳу таоло бизларга ҳам Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ахлоқлари билан хулқланишни насиб айласин... Аҳли аёлимиз, қариндош уруғларимиз, қўни-қўшниларимиз, барча мусулмон биродарларимиз билан муносабатларимизда, тижорат ишларимизда, ижтимоий ҳаётимизда, иш фаолиятимизда шаръий-ахлоқий қоидаларга амал қилиб яшашимизни Жаноб Ҳақ жумламизга насиб этсин!..
Ўзининг ризосини қозонишни бу дунёда бахтиёрликни, бахтли бир ҳаётда яшашни, саодатли жамият тузишни ҳамда охиратда савоб қозонган ҳолда Оллоҳнинг ризолигига муяссар бўлиб, жаннати, жамоли билан сийланишни, шарафланишни барчамизга насиб айласин...
"Ислом ва ахлоқ" китобидан олинди
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Дарҳақиқат, Аллоҳ таоло таваккул қилиш учун иймонни шарт қилди. Бу ҳақда:
﴿وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ﴾
“Агар мўмин бўлсангиз, Аллоҳга таваккул қилингиз”[1] деб марҳамат этди.
Аллоҳ таоло таваккул қилиш аҳамияти ҳақида бундай марҳамат қилади: “Ким Аллоҳга таваккул қилса, бас, унга У зотнинг Ўзи кифоядир”[2]. Аллоҳ таоло таваккул қилувчи учун Ўзи мукофот беришини ҳамда унга Ўзи кифоя қилишининг башоратини маълум қилди. Бу энг гўзал кифоя қилишдир.
Шунингдек, ким Аллоҳга тақво қилса, У зот унинг ишида осонлик қилиб беришини ҳам зикр қилган. Қандай ҳам яхшики, таваккул қилувчиларга Аллоҳнинг Ўзи кифоя қилса... Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади:
﴿فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ﴾
“Албатта, Аллоҳ таваккул қилувчиларни севадир”[3].
Қайси даража Аллоҳ таолонинг севган кишисининг даражасидан буюкроқдир? Имом Ғаззолий бундай дедилар: “Аллоҳнинг муҳаббати билан тамғаланган мақом соҳибига ва унинг аҳволини Ўз кифояси билан кафолатланган кишига ҳурмат кўрсатаман. Кимники Аллоҳ кифоя қилса, севса ва сақласа, у буюк муваффақиятга эришади. Албатта, севилган киши азобланмайди, узоқлаштирилмайди ва тўсилмайди.”
Ким Аллоҳдан ўзгани кифоя қилишда қидирса ва таваккул қилишни ташласа, у: “Аллоҳ Ўз бандасига етарли эмасми”?![4] оятини ёлғонга чиқарувчидир. Имом Ғаззолий айтадилар: “Аллоҳдан ўзгани кифоя қилишни қидирувчи ва таваккул қилишни ташлагувчи киши, кўргазмада ҳақни рад қилишни сўрагувчи кишига ўхшайди”.
Аллоҳ азза ва жалла бундай марҳамат қилади:
﴿وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ﴾
“Ким Аллоҳга таваккул қилса, бас, албатта, Аллоҳ ғолиб ва ҳикматли зотдир”[5].
Оятдаги “ғолиб”дан мурод, ким Ундан ёрдам, ҳимоя сўраса хор этмайди ҳамда Уни ҳимоя қилишини сўраса зое қилмайди. “Ҳикматли”дан мурод эса, кимда-ким Аллоҳнинг тадбирига таваккул қилса, Аллоҳ унинг тадбиридан адаштирмайди.
Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади:
﴿إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ﴾
“Албатта, сиз Аллоҳдан ўзга ибодат қилаётганлар ўзингизга ўхшаш бандалардир”[6]. Бу оятда Аллоҳдан бошқа ҳар бир банданинг ҳожати сизнинг ҳожатингизга ўхшайди, шундай экан, қандай қилиб уларга таваккул қилинади? дея баён қилиняпти.
Имом Ғаззолий бундай дедилар: “Қуръонда зикр қилинган ҳар бир тавҳид ўзгаларга мулоҳаза қилишни тўхтатиш ва ёлғиз Аллоҳга таваккул қилишга ишорадир”.[7]
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 