04 Март, 2026, 15 Рамазон, 1447
04 Март, 2026, 15 Рамазон, 1447
«Аллоҳ бирингизни бирингиздан бирор неъмат билан ортиқ қилиб қўйган бўлса, сизлар уни (ҳасадгўйлик билан) орзу қилманг! Эркаклар ҳам ўз касбларидан улуш олурлар, аёллар ҳам ўз касбларидан улуш олурлар. (Ҳасад қилиш ўрнига) Аллоҳнинг фазлидан сўрангиз. Албатта, Аллоҳ ҳамма нарсани билувчидир» (Нисо сураси, 32-оят).
Баъзи инсонлар ўзида бўлмаган маънавий ва моддий фазилатларни ўзгаларда кўрса, қалби сиқилади, хотири бузилади. Унда икки ҳолатдан бири рўй беради: ўзида бўлмаган у фазилатларни улардан кетишини тилайди ё уларда бўлган фазилатларга ўзи ҳам эришишини орзу қилади.
Бу икки ҳолатдан биринчиси ҳасаддир. Ҳасад энг қабиҳ иллатлардан биридир. Ҳасад кишидан имон нурини кетказиши билан бирга, дил ва дунёси бузилишига сабаб бўлади. Ҳасад туфайли кишилар ўртасидаги дўстлик ва иноқлик нафрат ва адоватга айланади. Шунинг учун Аллоҳ таоло биз бандаларини ҳасаддан қайтарган: «Аллоҳ бирингизни бирингиздан бирор неъмат билан ортиқ қилиб қўйган бўлса, сизлар уни (ҳасадгўйлик билан) орзу қилманг!..»
Шундай экан, ҳар бир ақлли киши ўзига Аллоҳ таоло берган неъматларга қаноат қилиб рози бўлиши, ўзгаларга ҳасад қилмаслиги керак.
Уламолар: “Бошқаларда бўлган фазилатни улардан йўқолишини тиламай, ўзида ҳам бўлишини орзу қилиш мумкинми?” деган саволга икки хил жавоб берганлар: баъзилари бўлади дейишган, баъзилари эса аксинча – йўқ дейишган. Чунки у фазилатларга (бойлик ё мартабага) эришиш унинг хулқ-атворини бузиши мумкин. Шунинг учун: “Ё Аллоҳ! Дину дунёим, ҳаётим ва охиратимда менга хайрли бўлган нарсани бер”, деб дуо қилиш лозим.
«…Эркаклар ҳам ўз касбларидан улуш олурлар, аёллар ҳам ўз касбларидан улуш олурлар…» Яъни, Ибн Жарир сўзига кўра, ҳар бир киши амалига мувофиқ – яхши бўлса мукофот, ёмон бўлса жазо олади.
«…(Ҳасад қилиш ўрнига) Аллоҳнинг фазлидан сўрангиз. Албатта, Аллоҳ ҳамма нарсани билувчидир». Яъни, Аллоҳдан фазлини сўранглар, сизларга беради, чунки у Зот Карим ва Ваҳҳобдир.
“Жалолайн” тафсирида бу оят: “Эҳтиёж сезган нарсаларингизни сўранг, сизларга беради”, деб тафсир қилинган. “Тафсири Насафий”да: “Ким Аллоҳнинг фазлидан сўрамаса, (Аллоҳ) унга ғазаб қилади”, дейилган ва ушбу ҳадис келтирилган: «Аллоҳ таоло кўп яхшиликларни бандадан тутиб туради ва: “Бандам Мендан сўрамагунча бермайман”, дейди» (Имом Бухорий ривояти).
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар: “Аллоҳдан фазлини сўранглар, чунки Аллоҳ сўраганни яхши кўради” (Имом Бухорий ривояти). Демак, инсоннинг ўзида йўқ, бошқаларда бор нарсаларга, ёки ўзидан юқорироқ инсонларга кўзи тушса, ёки бу ҳақда ўйлаб, қалбида безовталикни сезса, бунинг давоси – оят тафсирини мушоҳада қилиб, ҳаётда ҳар ким қилган ишига яраша насибасини олишини англаган ҳолда, Аллоҳ таолонинг улуғ фазлидан сўраб, ҳаракат қилиши керак.
Абу Ҳурайра розийаллоҳу анҳу ривоят қилади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Қайси бирингиз хулқи ва молида ўзидан устун инсонга қараса, ўзидан пастроққа ҳам қарасин”, деб марҳамат қилдилар» (Имом Бухорий ривояти).
Бу инсоннинг сиқилган қалби учун фойдали даводир ва бу қараш қалбларда надомат ва ҳасратни пайдо қилмайдиган қарашдир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам умматларининг турли ҳолатларини яхши билганлари учун уларни маҳзун бўлиб, ғам чекмайдиган, аксинча, қаноат ҳосил қилиб, рози бўладиган томонга йўналтирдилар. Яъни, киши ўзидан устун ва аълороқ бўлган инсонларга қараб, қалби сиқилса, ҳасрат чекса, ўзидан пастроқ ва моли камроқ инсонларга қараб, Раббига шукроналар айтади, Аллоҳнинг неъматларидан ҳеч ким бенасиб қолмаётганини кўради.
Аммо инсон ибодатлар, тоатлар, солиҳ амалларда ўзидан кўра пешқадамроқ, Аллоҳга қурбати зиёдароқ кишиларга қараши мустаҳаб ишлардандир. Бу кўрсатмаларга амал қилган киши ҳаётда ризолик ва хотиржамликка, роҳат ва сакинатга эришади, ўзининг буткул неъматлар ичида эканини ҳис қилади ва бу неъматлар шукрини адо этишга шошилади. Аллоҳ таоло унга фазли – эҳсонини янада зиёда айлайди.
Иброҳим сурасида бундай огоҳлантирилган: «…Қасамки, агар (берган неъматларимга) шукр қилсангиз, албатта, (уларни янада) зиёда қилурман. Бордию, ношукрчилик қилсангиз, албатта, азобим (ҳам) жуда қаттиқдир» (7-оят).
Тафсир китоблари асосида
Одина САИДАКБАР қизи тайёрлади.
“Мўминалар” журналининг 2020 йил, 5-сонидан
Бугун юртимизда тўй масаласи деярли ҳар бир оиланинг ташвишига айланган. Албатта, тўй – халқимиз учун муқаддас қадрият, икки ёшнинг ҳалол никоҳ билан янги ҳаётга қадам қўйиш маросимидир.
Бироқ, сўнгги йилларда бу муборак анъана асл маъносидан йироқлашиб, ортиқча дабдаба ва исроф майдонига айланмоқда. “Одамлар нима деркин?” деган ўй билан амалга оширилаётган тантаналар кўрсатиш ва мақтаниш воситасига айланиб бормоқда.
Ислом ҳар бир ишда ўрта йўлни, яъни меъёр ва иқтисодни буюради. Аллоҳ таоло Қуръонда бундай марҳамат қилади: “Чунки, исрофгарлар шайтонларнинг биродарларидир. Шайтон эса, Парвардигорига нисбатан ўта ношукур эди.” (Исро сураси, 27-оят).
Яъни, ортиқча сарф-харажат қилиш, бевақт ва кераксиз нарсаларга молни йўқотиш – шайтон йўлидир.
Пайғамбаримиз Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳам бу ҳақда бундай деганлар: “Еб-ичишда, кийинишда ва эҳсон қилишда ҳам исроф қилмангиз, чунки Аллоҳ исрофни яхши кўрмайди.” (Ибн Можа ривояти)
Яна бир ҳадисда эса: “Албатта, энг баракали никоҳ – энг осон бўлганидир.” (Ибн Ҳиббон ривояти), – деб таъкидлаганлар.
Демак, барака дабдабада эмас, соддалик ва самимиятдадир.
Афсуски, бугун кўплаб тўйларда юзлаб меҳмонлар, қиммат ресторанлар, нафсга мос кийимлар, ҳашаматли кортежлар одатга айланиб бормоқда. Бу нафақат иқтисодий, балки маънавий йўқотиш ҳамдир.
Шу ҳақда “Юксалиш” ҳаракати 2025 йил 19 июн – 3 июль кунлари “Ўзбекистонда тўйлар” мавзусида ўтказган сўровнома ҳам яққол тасдиқ беради. Сўровнома онлайн тарзда мамлакатнинг турли ҳудудларида ўтказилган бўлиб, ижтимоий сўровда қатнашганларнинг 71,13 фоизи турмуш қурганлар экани маълум бўлди.
Таҳлилларга кўра, кўпчилик оилаларда даромад даражаси билан тўй харажатлари ўртасида катта тафовут мавжуд. Ижтимоий сўровда қатнашувчиларнинг 65,2 фоизи тўйга 50 миллиондан 100 миллион сўмгача ёки ундан ортиқ маблағ сарфлаганини билдирган. Бу эса кўплаб оилаларнинг бир йиллик даромадига тенг ёки ундан ҳам юқори кўрсаткичдир.
Бу ҳолат шундан далолат берадики, урф-одат ниқоби остидаги исроф нафақат иқтисодий, балки маънавий иллатга айланмоқда. Аллоҳ берган неъматни қадрлаган инсон исроф қилмайди; исроф қилган киши эса неъматнинг ҳаққини бермай, шайтон йўлига кириб қолади.
Шундай экан, тўйда исроф қилиш – риё ва кибрнинг кўриниши. “Одамлар нима деркин?” деган ният билан қилинган ҳар қандай ишда Аллоҳнинг розилиги бўлмайди.
Шариатда никоҳ маросими учун ортиқча сарф талаб қилинмаган. Суннатга мос тўй – оддий, ҳалол ва самимиятга тўла бўлиши лозим. Шу боис, ота-оналар фарзандларига дабдаба эмас, муҳаббат, барака ва тотувликка асосланган ҳаёт тилашлари керак.
Чунки ҳақиқий тўй – элнинг дуоси, оилаларнинг бирлиги ва муҳаббатнинг ибтидосидир. Тўй – Аллоҳнинг неъмати. Уни шукр билан, ортиқча дабдабасиз ва суннатга мувофиқ ўтказиш – ҳар бир мусулмоннинг бурчи.
Зеро, соддаликда барака, исрофда эса ҳалокат бор. Шунинг учун ҳам Ўзбекистонда тўй харажатларининг ортиб боришига қарши маърифат, жамоатчилик назорати ва соғлом анъаналарни рағбатлантирувчи тизимли чоралар зарур. Жамият ўзгаришларга тайёр, энди эса амалий қадамлар вақти келди.
Анвар АГЗАМОВ
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 