26 Июн, 2026, 11 Муҳаррам, 1448
26 Июн, 2026, 11 Муҳаррам, 1448
Улуғ тобеин Абу Абдуллоҳ Саид ибн Жубайр ибн Ҳишом Асадий Волибий ҳижрий 46 йил (милодий 665 йил)да Куфада туғилган. Одамлар Ибн Жубайрни “кўринишлари қора бўлса ҳам, хислатлари оппоқ эди”, деб таърифлашган. Абдуллоҳ, Муҳаммад ва Абдулмалик исмли уч нафар фарзанди бўлган.
Дастлаб бир муддат Куфада Абдуллоҳ ибн Утбанинг котиби бўлган. Сўнгра бутун умрини илмга бағишлаган. Ибн Аббос, Ибн Умар, Абдуллоҳ ибн Муғаффал, Абу Саид Худрий розияллоҳу анҳум каби йирик саҳобалардан таълим олган. Макка тафсир мактабининг устози, “Қуръон таржимони” Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳудан тафсир ва бошқа илмлардан сабоқ олди. Ибн Жубайр худди инсонга соя эргашиб юргандек, доимо Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу билан бирга юрарди. Шу сабаб, Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу шогирдининг илмига қаттиқ ишонар, масала сўраб келганларни унга йўллаб: “Ахир орангизда Саид ибн Жубайр борку!” деб танбеҳ берардилар.
Ибн Жубайр роҳматуллоҳи алайҳи Макка мадрасасининг олд талабаларидан, тафсир, ҳадис ва фиқҳ илмлари имомларидан бўлиб етишди. Ҳаммод ибн Абу Сулаймон, Амр ибн Дийнор, Муҳаммад ибн Восеъ, Ҳишом ибн Ҳассон, Ҳилол ибн Ҳиббон, Сулаймон Аъмаш роҳматуллоҳи анҳум каби зарабдаст олимларга устозлик қилди, ҳар куни бомдод ва аср намозларидан сўнг дарс берди. Саид ибн Жубайр роҳматуллоҳи алайҳи талабаларга: “Ҳақиқий тавбанинг учта шарти бўлмаса, қабул бўлмайди: тавбанинг қабул бўлмаслик қўрқуви, қабул бўлишидан умид ва тоатларда бардавомлик”, деб айтарди.
Қатода роҳматуллоҳи алайҳи: “Билимдонлар тўрттадир: Ҳаж амаллари борасида Ато ибн Абу Равоҳ, тафсир илмида Саид ибн Жубайр, сийрат илмида Икрима, ҳалол ва ҳаромда эса Ҳасан Басрийдир”, деган.
Рамазон ойларида Ибн Жубайр роҳматуллоҳи алайҳи имомликка ўтарди. Агар ёлғиз ўзи ибодатни адо этса Қуръонни тўлиқ хатм қиларди. Қуръони каримнинг «Китоб (Қуръон)ни ва Биз пайғамбарларимиз билан юборган нарсаларни (Китобларни) ёлғон деган кимсалар яқинда (қиёмат Кунида) билажаклар. Ўшанда улар бўйинларида кишан ва занжирлар билан судралурлар» (Ғофир сураси, 70-72-оят) оятини тиловат қилганда ранги оқариб, бутун вужудини титроқ тутарди.
Ҳар йили ражаб ойида умра, зулқаъда ойида эса ҳаж ибодатини адо этарди. Ибн Жубайр роҳматуллоҳи алайҳи Қуръони карим маъноларини ва қироат илмини чуқур ва пухта билса-да, ўз фикри билан тафсир қилишдан ниҳоятда эҳтиёт бўларди ва “Мен учун тупроққа қоришиб кетишим, Қуръонни ўзимча тафсир қилишимдан кўра яхшироқдир”, дерди.
Саид ибн Жубайр роҳматуллоҳи алайҳи ҳадисларни ёзиб саҳифаларга тўплаган. Абдуллоҳ ибн Зубайр, Анас ибн Молик, Саид ибн Худрий розияллоҳу анҳум каби саҳобалар билан учрашиб, улардан ҳадислар ривоят қилган.
Саид ибн Жубайр роҳматуллоҳи алайҳидан «Бас, Мени ёд этингиз, (Мен ҳам) сизларни ёд этурман…» (Бақара сураси, 152-оят) оятининг тафсирини сўрашганда “Ибодат, итоат билан «Мени ёд этингиз...» шунда «(Мен ҳам) сизларни ёд этурман…» яъни, гуноҳларингизни мағфират этаман, деб тафсир қилган.
Саид ибн Жубайр роҳматуллоҳи алайҳидан зикр нима деб сўрашганда: “Киши бирор амални бажаришда Аллоҳга итоат, Унинг розилигини топиш ниятида бўлар экан, ушбу амали зикр ҳисобланади. Агар Аллҳ таолога итоат этмаса, гарчи тунларини Қуръон тиловати ва зикр билан ўтказсада зикр қилувчилардан бўлмайди”, деб жавоб берган.
Саид ибн Жубайр роҳматуллоҳи алайҳи золим Ҳажжож томонидан ҳижрий 95 йили (милодий 714) қатл этилган. Бир қанча саҳобаларнинг қонини тўккан бу золим: “Саид ибн Жубайрнинг ўлимичалик ҳеч кимнинг ўлими менга оғир келмади”, деган. Ибн Жубайрнинг вафотини эшитган Имом Аҳмад роҳматуллоҳи алайҳи: “Ер юзи Саид ибн Жубайрнинг илмига муҳтож”, деб чуқур қайғуга ботган.
Саид ибн Жубайр роҳматуллоҳи алайҳи ҳикматларидан
"Жаннатга биринчи бўлиб кирадиганлар қийинчилик ва хурсандчилика ҳам Аллоҳга ҳамд айтадиган кишилардир".
"Аллоҳ таолога таваккул қилиш иймоннинг ҳуснидир".
Даврон НУРМУҲАММАД
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Зинҳор кўнглингизни чўктирманг..
Биламан, ҳозир елкангизга осмон қулаб тушгандек.
Биламан, кечалари ухлай олмаяпсиз – фикрлар бошингиздан кетмайди. Бир тарафда бетоб тан, бир тарафда қарз қоғозлари, яна бир тарафда одамларнинг совуқ нигоҳи… Лекин шуни билинг! Сиз ёлғиз эмассиз. Аллоҳ ҳеч қачон бандасини ташлаб қўймаган. Фақат баъзан имтиҳонни дуога айлантириб юборади.
Бошига ташвиш тушган бандага Аллоҳ яқин бўлади. Ташвиш келган уйга – Аллоҳнинг назари тушади. Чунки қувончда одам кўпинча Роббини унутади, аммо дардда – қалб уйғонади. Кимдир касал бўлди – танаси синди, лекин қалби тозаланди. Кимдир қарзга ботди – ғурури синди, лекин тавозеси ўсди. Кимдир одамлар томонидан ташлаб кетилди – лекин Аллоҳ уни ўзига яқин қилди. Аллоҳ баъзи бандаларини синдириб тарбиялайди сўнг юксалтиради, бошқаларини эса эркалаб қаттиқ синайди.
Бетоблик – жазо эмас, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Мусулмонга етадиган кулфат, машаққат, ташвиш, маҳзунлик, азият, ғам ҳатто унга кирадиган тикан сабабли Аллоҳ унинг хатоларини кечиради” (Имом Муслим ривояти).
Қанчадан-қанча солиҳ зотлар бор – йиллар касал бўлиб яшаган, лекин биргина нолиш оғзидан чиқмаган. Улар билишарди: оғриқ танада бўлса ҳам, савоб дафтарига ёзилади. Бир киши Ҳасан Басрий раҳимаҳуллоҳ ҳузурига келиб деди:
– Эй имом, бошимдан кетма-кет мусибатлар тушяпти. Касаллик, қарз, одамларнинг совуқлиги… Нега Аллоҳ мени бунчалик синаяпти? Ҳасан Басрий йиғлаб бундай деди:
– “Эй биродар! Агар подшоҳ сени тез-тез ҳузурига чақирса, бу сени ёмон кўрганиданми ёки яхши кўрганидан?”.
У киши: – Албатта, яхши кўрганидан, деди.
Ҳасан Басрий айтди: “Аллоҳ ҳам бандани синаб, ҳузурига чақиради. Чунки мусибат – бандани Аллоҳ эшигига олиб келадиган энг тез йўлдир”.
Қарз – хорлик эмас, сабр мактаби қарзга ботган одамни одамлар ерга уради. Лекин осмон – унга раҳм билан қарайди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қарздор киши учун кўп дуо қилганлар. Чунки қарз – нафсни синдиради, инсонни ёлғиз Аллоҳга суянишга ўргатади.
Бугун қўлингиз қисқа бўлса ҳам, қўлингиз дуода бўлсин. Зеро, дуо – қарздан тезроқ етиб боради.
Кўнгилни чўктирманг… айнан ҳозир умид керак. Энг хавфли нарса – касаллик эмас, қарз эмас. Энг хавфли нарса – умидсизлик. Шайтон сизни шунга ундайди: “Энди бўлди, чиқиш йўқ…”. Қуръон каримда эса бундай дейилади: “Маҳзун бўлма, албатта Аллоҳ биз билан биргадир” (Тавба сураси, 40-оят).
Эҳтимол, бугун йиғлайсиз. Аммо эртага: “Яхшики сабр қилган эканман”, дейдиган кун ҳам келади. Фузайл ибн Иёз раҳимаҳуллоҳ бундай деганлар: “Аллоҳ бандани яхши кўрса, уни дард билан банд қилади. Чунки дард бандани Роббига яқинлаштиради. Агар бандага дунёни кенг қилиб берса, у бандани унуттириб қўйиши мумкин”.
Кейин йиғлаб қўшганлар: “Баъзи бандалар бор, агар соғлом ва бой бўлса, ҳалок бўларди. Аллоҳ эса уларни касаллик ва муҳтожлик билан жаннатга судрайди”.
Охирида биргина илтижо… Зинҳор кўнглингизни чўктирман… Чунки чўккан кўнгил – дуодан узилади. Дуодан узилган қалб эса, энг катта йўқотишдир. Агар ҳозир фақат шуни айта олсангиз ҳам етарли: “Ё Аллоҳим, кўтара олмайдиган юкни бермагин”. Мана шу сўзнинг ўзи – нажотнинг боши. Сира махзун бўлманг… Аллоҳ синаётган бандани йўқотмайди, балки юксалтиради буни унутманг!
Нуриддин ҲАМРАҚУЛОВ,
Яккасарой тумани “Раҳимжон ҳожи ота” жоме масжиди имом ноиби
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 