العَظِيمُ
Ақл тасаввур қила олмайдиган даражада азаматли ва улуғ.
الغَفُورُ
Кўп мағфират қилувчи.
الشَّكُورُ
Оз амал учун кўп савоб берувчи.
العَلِيُّ
Мартабаси олийликда бениҳоя.
الكَبِيرُ
Ҳар бир нарсадан улуғ.
االْحَافِظُ
Ҳар бир нарсани муҳофаза қилувчи.
المُقِيتُ
Барча моддий ва руҳий ризқларни яратувчи.
الحَسِيبُ
Кифоя қилувчи. Қиёматда бандаларнинг ҳисобини қилувчи.
الجَلِيل
Сифатлари улуғ зот.
الكَرِيمُ
Биров сўрамаса ҳам, ҳеч бир эваз олмасдан, нарсаларни кўплаб ато қилувчи.
الرَّقِيبُ
Ҳеч бир заррани ҳам қўймай текшириб турувчи.
المُجِيبُ
Дуоларни ижобат қилувчи.
الوَاسِعُ
Ҳамма нарсани кенг илми ила иҳота қилган. Барчани кенг раҳмати ила қамраб олган.
الحَكِيمُ
Ҳар бир нарсани ҳикмат ила қилувчи.
الوَدُودُ
Барчага яхшиликни раво кўрувчи.
المَجِيدُ
Шон-шарафи ва қадри беҳад юксак.
Халқларга пайғамбарлар юборувчи. Кишиларга ҳиммат юборувчи. Ўликларни қайта тирилтирувчи.
الشَّهِيدُ
Ҳар бир нарсага ҳозиру нозир. Барчага шоҳидлик берувчи.
الحَقُّ
Ўзгармас, собит зот. Ҳақни юзага чиқарувчи.
الوَكِيلُ
Барчанинг иши унга топширилган зот.
القَوِيُ
Қувватли Зот.
المَتِينُ
Машаққат билмас, кучли Зот.
الوَلِيُ
Муҳаббат қилувчи, нусрат берувчи ва халқининг ишини юритувчи зот.
الحَمِيدُ
Барчага мақтовлар ила мақталган зот.
المُحْصِى
Барча нарсанинг ҳисобини олувчи зот.
المُبْدِئ
Барча нарсаларни аввал бошдан бор қилган зот.
المُعِيد
Йўқ бўлган нарсаларни яна қайтадан бор қилувчи.
المُحْيِى
Тирилтирувчи. У зот ўликларни тирилтирувчидир.
المُمِيت
Ўлдирувчи. Барча жонзотларнинг жонини олувчи.
الحَيُّ
У ҳамиша тирикдир, У ўлмайди. Аллоҳнинг ҳаёти абадийдир, ўлим ила йўқ бўлмас. Аллоҳнинг ҳаёти азалий, олдин йўқ бўлган эмас.
القَيُّومُ
Ҳар бир нарса устида турувчи ва ҳар бир турувчи нарса Унинг сабабидангина туради.
الوَاجِد
Хоҳлаган нарсасини топувчи. Бу ишда биров Уни тўса олмайди.
المَاجِد
Улуғлик ва шараф соҳиби.
Даврон НУРМУҲАММАД
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Аллома Қози Байзовий раҳимаҳуллоҳ ҳақида қизиқ ривоят бор:
"Байзовий ўзининг "Анворут танзил ва асрорут таъвил" номли тафсирини ёзиб битиргач, уни султонга кўрсатиш учун Бағдодга йўл олди. Мақсади султондан тирикчилик ва замон ташвишларига асқотадиган бирор нарса олиш эди.
Йўлда бир қишлоқда тўхтади. Шайхлардан бирининг уйида меҳмон бўлди. Шайх уни меҳмон қилди. Зиёфатдан сўнг шайх ундан сўради:
- Қаерга кетаяпсан?
- Бағдодга!
- Нега?
- Мен бир тафсир ёздим. Кўп меҳнат қилдим. Қизларим бор. Уларнинг бўйи етиб қолган. Уларни турмушга беришим керак!
Шайх сўради:
- "Ийяка наъбуду ва ийяка настаъийн"ни нима деб тафсир қилдинг?
- Биз бу оятни "Сендан Ўзгага ибодат қилмаймиз, Сендан Ўзгадан ёрдам сўрамаймиз" деб тафсир қилдик!
- Нега унақада ўзгадан ёрдам сўрагани бораяпсан?!
Шайхнинг гапи Байзовийга таъсир қилди. Бағдодга бормади. Орқасига қайтди.
Айтишларича, унинг тафсирига ана шундан сўнг қабулият берилди. Тириклигида ҳам, вафот этганидан кейин ҳам олимлар унга мурожаат қилишди ва қилишаяпти.
Унинг тафсирига уч мингдан ортиқ тафсир, ҳошия ва таълиқлар битилди. Жуда кўп инсон ундан фойда олди ва олмоқда!
"Ар-риҳлатул Айёшийя" асаридан Абдулазим АКРОМ