10 Март, 2026, 21 Рамазон, 1447
10 Март, 2026, 21 Рамазон, 1447
Аёл – муқаддас хилқат. Унинг буюклиги, мўътабарлиги Ислом дини асосларида белгилаб ўтилди. Ислом аёлларнинг ҳақ-ҳуқуқларини тиклади, уларни кўкларга кўтариб, ҳурматларини жойига қўйди.
Муқаддас динимиз инсон ўрнида кўрилмаётган, мислсиз азиятлар гирдобида қолган аёлни ҳурмат қилиш ва унинг ҳуқуқларини таъминлашни вазифа қилибгина қолмай, ҳатто буни ибодат даражасига кўтарди. У оилада қиз фарзанд дунёга келса, мотам эмас, балки ўғил туғилгандан-да кўпроқ хурсанд бўлишни амалда жорий қилди. Қизларни яхши тарбия қилганларга ўғил болаларни тарбия қилганларга нисбатан кўпроқ даражалар ваъда қилинди.
Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Кимнинг уч қизи ёки синглиси бўлса-ю, у уларнинг хархашаларига, оғирликларию қийинчиликларига сабр қилса, Аллоҳ уни уларга кўрсатган раҳмати туфайли жаннатга киритур». Бир киши:
– Икки нафар бўлса-чи, эй, Аллоҳнинг расули? – деб сўради.
– Икки нафар бўлса ҳам, – дедилар.
Бир киши:
– Бир нафар бўлса-чи, эй, Аллоҳнинг расули? – деб сўради.
– Бир нафар бўлса ҳам, – дедилар» .
Қиз фарзандни дунёга келтиргани учун мотам тутиб, хотинига ғазаб қилиб, қизини тириклайин кўмган эркакка аёлнинг омонат экани Пайғамбар алайҳиссалом тарафидан маълум қилинди. Бу билан бегуноҳ кўмилиши эҳтимоли бўлган қизларга ваҳшиёна муомала қилинишига чек қўйилди. Уларни баркамол камолга етиши ҳамда таълим ва тарбияси учун зарур бўлган ҳар бир нарсани отанинг зиммасига фарз қилинди. Ваҳшийлашиб улгурган халқни бу гуноҳи азимдан қайтариб, меҳр-мурувват кўрсатадиган, қизларига меҳрибон ота даражасига Ислом олиб чиқди.
Макка фатҳи куни Умму Ҳониъ бинти Абу Толиб бир душман мушрикни ўз ҳимоясига олиб, бошпана берди. Кейин, укаси Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу буни билиб қолиб, ўша душман мушрикни ўлдирмоқчи бўлди. Шунда Умму Ҳониъ Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бориб, бўлган гапни айтганида, У зот алайҳиссалом: «Эй, Умму Ҳониъ, кимни ҳимоянгга олган бўлсанг, биз ҳам уни ўз ҳимоямизга олдик. Кимга омонлик берган бўлсанг, биз ҳам унга омонлик бердик», – дедилар (Имом Абу Довуд ривяоти).
Исломдан олдин ўзини, дунёга келтирган қизини ҳимоя қила олмаган аёл, энди хоҳлаган кишисига ҳатто сиёсий бошпана бериш ҳуқуқига эга бўлди – том маънодаги ҳомийга айланди.
Аёлни, унинг ҳамма ҳуқуқларини юксакларга кўтарган Ислом онанинг фарзанди ҳукмронлигидан халос қилишдек муаммони ҳам ҳайратланарли тарзда битта жумла билан ҳал қилди. Бу ҳайратомуз жумла Пайғамбар алайҳиссалом тилидан жаранглаган «Жаннат оналар оёғи остидадир» (Имом Қузоъий ривояти), ҳадис эди. Шу билан оналарига ҳукмрон фарзандлар, оналари олдида хокисор бўлишни бахт деб билган бўлсалар, фарзандлар ҳукмронлиги остида бўлган оналар мислсиз мартабани топишди.
Аллоҳ таоло Қуръондаги энг катта суралардан бирида аёлларга боғлиқ ҳукмларни баён қилди ва бу сурани “Нисо” – “Аёллар” деб номлади. Қуръондаги “Мужодала” сурасининг нозил бўлиши ҳам бир муштипар аёл туфайли эди.
Ислом келмасидан аввал арабларнинг жоҳилият тузумида эр ўз хотинига: «Сен мен учун онамнинг белидек ҳаромсан» деб айтса, ораларидаги эру хотинлик алоқалари абадий барбод бўларди, турмушлари бузиларди. Бу ўша давр араблар тилида “зиҳор” дейиларди.
Бир куни Ҳавла бинти Саълаба исмли аёлни эри, Авс бинти Саълаба исмли аёлни эри Авс бин Сомит зиҳор қилди. Авс жаҳлидан тушгач, афсусланди ва “Энди сен менга ҳаром бўлган бўлсанг керак”, деди. Ҳавла бўлса: “Аллоҳга қасам, бу талоқ эмас”, – деди-да, қўшни аёлнинг кийимини қарзга олиб, бу масала ҳукмини аниқлаш учун Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига йўл олди. У зотнинг олдиларига келиб:
– Эй, Аллоҳнинг Расули, эрим Авс ибн Сомит ёш, бой ва ақлу ҳушли пайтимда менга уйланди. Молимни еб тугатди, ёшлигимни барбод қилди, ақлимни сустлатди ва ёшим улуғ бўлган бир дамда мени зиҳор қилди. Энди ўзи бу зиҳордан афсус қилмоқда. Бизларнинг яна қайта қўшилишимизга бирор йўл борми? – деди.
– Унга ҳаром бўлибсан, – дедилар Пайғамбар алайҳиссалом.
– Сизга Қуръонни туширган зот билан қасамки, у талоқни зикр қилгани йўқ. У менинг боламнинг отаси, энг севимли кишим-ку, ахир! – деди Ҳавла.
– Унга ҳаром бўлибсан, – дедилар Пайғамбар алайҳиссалом.
– Мушкулимни ва ёлғизлигимни Аллоҳнинг ўзига шикоят қиламан, мен эрим билан узоқ ҳаёт кечирдим, ундан фарзандлар кўрдим, – деди Ҳавла.
–Унга ҳаром бўлибсан, – дедилар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салам ва «Сен тўғрингда бирор амр келгани йўқ», – деб қўшиб қўйдилар.
Ҳавла бинти Саълаба тинмай Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан тортишаверди. Қачон у зот алайҳиссалом: «Сен унга ҳаром бўлибсан», – десалар, Ҳавла: «Мушкулимни, ёлғизлигимни ва ҳолимнинг оғирлигини Аллоҳнинг ўзига шикоят қиламан», – дер эди.
Ушбу тортишув чоғида Ҳавла бинти Саълаба:
– Ахир, менинг ёш болаларим бор, мен билан бўлсалар, оч қоладилар, у билан бўлсалар, зоеъ бўладилар, – дер ва бошини осмонга кўтариб:
– Эй, Аллоҳим, Ўзингга ёлвораман. Эй, Парвардигор, Пайғамбарнинг тилига менинг мушкулимни осон қилувчи нарсани тушир, – дерди. Бирдан Пайғамбар алайҳиссалом жим бўлиб қолдилар. Ваҳий тушганда бўладиган ҳолат юзага келди. Бир муддатдан кейин у киши муборак бошларини кўтардилар-да:
– Аллоҳ таоло сен ва сенинг эринг ҳақида оят туширди, – дедилар ва қуйидагича бошланадиган оятларни тиловат қилдилар:
«(Эй, Муҳаммад!) Аллоҳ Сиз билан ўз эри ҳақида баҳслашаётган ва Аллоҳга шикоят қилаётган аёлнинг сўзини эшитди. Аллоҳ сиз иккингизнинг сўзлашувингизни эшитур. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва кўрувчидир”» (Мужодала сураси, 1-оят).
Бу оятларда жоҳилиятнинг зиҳор ҳукми ботил (яъни бекор) қилинганлиги баён этилган. Эътибор берайлик, кечагина жамиятда ҳеч қандай ўрни бўлмаган ва ўзи ҳақида бирор фикр билдириш ҳуқуқи бўлмаган, ҳатто ўзининг эри унинг фикрини эшитмаган аёлни бугун барча оламлар яратгувчиси Аллоҳ етти осмон устида туриб эшитди. Унинг фикрига, талабига мос оятларни туширди, талабини қондирди. Энди бу аёлнинг фикрига, талабига мос бўлиб тушган мазкур оятлар, ўқилганда мўминларга шифо бўладиган, ўқилиши қиёматгача ибодат саналадиган қилиб Қуръонга битиб қўйилди. Ҳали инсон аёлга нисбатан бундай ҳурмат эътиборни кўрмаган, кўрмайди ҳам. Аёл ҳурмат, эътиборнинг бу шоҳсупасига фақат Ислом туфайлигина эришди.
Халифа Умар ибн Хаттоб ўз халифалик даврида бир гуруҳ кишилар билан кетаётган эдилар. Бир аёл у кишини узоқ тўхтатиб қолди. Ваъз, насиҳат қилди. «Эй, Умар, – деди аёл – яқиндагина “Умарча” эдинг. Улғайганингдан сўнг, “эй, Умар”, деб аталадиган бўлдинг. Энди эса сенга “эй, мўминлар амири”, деб мурожаат қилмоқдалар. Аллоҳдан қўрқ, эй, Умар! Ким ўлимга ишонса, умрини бекорга ўтказишдан қўрқади, Ким ҳисоб-китобга ишонса, азобдан қўрқади, деб яна сўзини давом эттираверди аёл.
Ҳазрати Умар бўлсалар, жим қулоқ солиб туравердилар. Атрофидагилар у кишига: «Эй, мўминларнинг амири! Бир кампирга ҳам шунчалик тўхтаб турасизми?» – дейишганда, ҳазрати Умар уларга: «Аллоҳга қасамки, у куннинг аввалидан охиригача ушлаб турса ҳам, фарз намоз вақтидан бошқа вақтда туравераман. Бу кампирнинг кимлигини биласизларми ўзи? Бу Ҳавла бинти Саълаба. Унинг сўзини Аллоҳ етти осмоннинг устидан эшитган. Оламларнинг Раббиси унинг сўзини эшитади-ю, Умар эшитмасмиди?!» – дедилар.
Ислом бу воқеа орқали аёл қадрини нафақат юксакларга кўтарди, балки бу қадр-қиммат олдида, эркакнинг, эркакларнинг яхшисининг ҳам бошини эгиб қўйди.
Бир куни Умар ибн Хаттоб ўз даврларида маҳр миқдори ортиб кетганини мулоҳаза қилдилар. Бу масалани ҳал этиш учун кўпчилик ичида хутба қилиб, маҳрни чеклаш мақсадида: «Огоҳ бўлинглар, аёлларнинг маҳрида ҳаддан ошманглар. Агар бу дунёда икром, Аллоҳнинг ҳузурида тақво бўладиган бўлса, унга сизнинг энг ҳақлигингиз Пайғамбар алайҳиссаломдир. У киши ўз аёлларидан биротасига ўн икки уқия (ўлчов бирлиги)дан ортиқ маҳр бермаганлар, У зот қизларининг бирортасига ҳам бундан ортиқ маҳр берилмаган» – дедилар.
Шунда бир аёл ўрнидан туриб: «Эй, Умар! Аллоҳ таоло: «Ва у (аёл)лардан бирига қинтар – чексиз маҳр берсангиз ҳам» деди-ю, сен бизга буни чегаралайсанми?!» – деди. Хутбаси бу шаклда бўлинган халифа: «Аёл тўғри айтди, Умар хато қилди», – деб ўз хатосини ҳамманинг олдида тан олди.
Исломдан олдин маҳрдан бирор чақа ҳам қўлига тегмай, буюм сифатида сотиб юборилаётган аёл, бугун Ислом туфайли маҳр масаласида халифани ҳам тўхтатиб қўя олди. Аёл ҳатто халифанинг ҳам хатосини тўғрилай оладиган даражага кўтарилди.
Набий алайҳиссалом 6 ҳижрий йилда 1400 саҳоба билан Мадинадан Байтуллоҳнинг зиёрати учун борганларида, мушриклар Ҳудайбия номли жойда йўлни тўсдилар. Ўша ерда сулҳ тузилиб, мусулмонлар Каъбани зиёрат қилмай қайтиб кетадиган бўлдилар. Пайғамбар алайҳиссалом саҳобаларига бу гапни эълон қилиб: “Туринглар, шу ерда қурбонликларингизни сўйиб, сочларингизни олдиринглар”, – дедилар. Саҳобалар норози бўлиб, ўринларидан қимирламадилар. Пайғамбар алайҳиссалом амрни уч марта қайта-қайта такрорласалар ҳам, бирор киши қимир этиб қўймади. У зот ғоят маҳзун бўлиб, чодирга – жуфти ҳалоллари Умму Салама ҳузурига кирдилар. Бўлган воқеани у кишига айтиб, ўтган умматлар ҳам шундай ишлар туфайли ҳалок бўлганлиги, шунинг учун ғоят ташвишда эканликларини қўшимча қилдилар. Шунда Умму Салама Пайғамбар алайҳиссаломга ҳар қандай доно вазир ҳам бера олмайдиган маслаҳатни бердилар:
– Эй, Аллоҳнинг Пайғамбари, айтган амрингиз бўлишини ҳоҳлайсизми? Ташқарига чиқинг. Улардан бирортасига бир калима ҳам сўз айтмай қурбонлик туяларингизни сўйинг. Сўнг сартарошингизни чақиринг, сочингизни олсин, – дедилар.
Пайғамбар алайҳиссалом чиқиб, худди Умму Салама айтганларидек қилдилар. Буни кўрган саҳобаи киромлар ҳам шошиб қурбонликларини сўйиб, сочларини олдира бошладилар.
Абдуқаҳҳор ЮНУСОВ,
Тошкент шаҳар бош имом-хатиби ўринбосари
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Каҳф сураси Қуръони Каримнинг ўн саккизинчи сураси бўлиб, у Маккада нозил бўлган, бир юз ўн оятдан иборат. Суранинг етмиш бир ояти қиссалардан иборат. Каҳф сўзи «ғор» маъносини англатади. Суранинг бундай номланишига сабаб, ундаги асосий қисса қаҳрамонлари ёш йигитлар ўз замонидаги золим подшоҳ барча иймонли кишиларни бутпараст бўлишига мажбур қилган вақтда унинг зулмидан қочиб, иймонларини сақлаш мақсадида ғорга кириб олади ва ўша ерда илоҳий мўжиза содир бўлади.
Улар Аллоҳга таваккул қилиб «Эй, Роббимиз! Бизларга ўз ҳузурингдан раҳмат ато этгин ва бизларнинг ишимизни Ўзинг тўғрилагин!» деб дуо қилишади. Уларнинг дуоси ижобат бўлиб, улар ғорда уч юз йил ухлатиб қўйилади ва муҳофаза қилинади.
«(Улар) ғорларида уч юз йил турдилар ва яна тўққиз (йил)ни зиёда қилдилар». (25-оят). Олимлар оятда ишора қилинган вақтни шундай изоҳлайди: 300 йил х 11 кун (ҳар йили юзага келадиган ҳижрий йилнинг милодий йилдан фарқи) = 3300 кун. Бир қуёш йили 365 кун, 5 соат, 48 дақиқа ва 45,5 сониядан иборат бўлиб, 3300 кун : 365,24 кун = 9 йил. Буни шундай ифодалаш мумкин, Георгий тақвимига кўра 300 йил ҳижрий тақвими бўйича 300+9=309 йилга тенгдир. Гувоҳ бўлганимиздек, бу оят аниқ ҳисоблаб чиқилган 9 йил фарқни назарда тутмоқда. Вақт тўғрисидаги бундай аниқ маълумотларни ўз ичига олган Қуръони Карим илоҳий китоблигига яққол бир мисолдир.
Бу вақт мобайнида қуёш нури ҳам уларга манфаатли қилиб қўйилди. Қуёш нури чиқишида ғорнинг ўнг томонидан, ботишида эса чап томонидан тушиши, ғор уларнинг уйқуда ором олишига жуда қулай шароит қилиб қўйилди. Уйқу вақтида улар чириб кетмаслиги учун гоҳ ўнг томонга, гоҳ чап томонга айлантирилиб, ҳудди уйғоқ одамлардек ҳаракатга келтириб қўйилди. Уларнинг ити эса остонада икки олд оёқларини узатиб ётарди. Уларнинг ушбу ҳолатини кўрган ҳар қандай одам, уларни ҳаракатидан қўрқувга тушиб, улардан юз ўгириб кетарди. Улар уйғонгаларида бир бирларидан ўзаро қанча ухлаганини сўрашди, улардан бири бир ёки ярим кун ухладик холос деб жавоб берди. Сўнгра улардан бири егулик олиш учун шаҳарга тушади, у ердаги ўзгаришларни кўриб орадан уч юз йил ўтганини билади. Бу вақтга келиб халқ устига иймонли подшох келганидан хабардор бўлишади. Шу билан улар иймонли ҳолда омон қолишади.
Аллоҳ таоло сурада ғор эгаларини узоқ йиллик уйқудан тургизганидек, қиёмат кунида ҳам барчани қайта тирилтириши ҳақ эканлигини одамларга хабарини бериш учун ушбу қиссани ибрат қилиб келтирди. Шу билан бирга, ҳар бир замонда иймон аҳли бардоши етадиган синовга учраши, кофирлар эса вақтинча улардан устун келиши мумкинлигини тушунтиради. Бу қисса орқали иймон аҳлининг иймони зиёда бўлиши, Аллоҳдан ўзгага ибодат қилмаслиги, ҳаётида дуч келадиган қийинчиликларга бардош берса, Аллоҳ унга нусрат бериши ва нажот топиши хабари берилади.
Қуръони Карим сура ва оятлари мазмуни жиҳатидан учга бўлинади: тавҳид – Аллоҳнинг ягона илоҳлиги, шариат ҳукмлари ва тарихий қиссалар. Бу сурада ислом ақидаси асослари, одоб-ахлоқ ва қадриятларни қиссалар орқали ўрганиш, дунё ишқи, ҳаёт моҳиятини англашга диор маълумотлар баён қилинади.
Сурада яна ибрат олиш учун икки боғ эгаси ҳаётидан намуна келтирилади. Қиссада Аллоҳ таоло бир кишига ўртасидан анҳор оқиб ўтган икки боғ, бойлик ва куч-қудратни ризқ қилиб беради. У биродарига: «Менинг бойлигим сеникидан кўпроқ ва одамларим кучлироқ. Бу боғ ва бойлигим ҳеч қачон йўқ бўлмайди. Қиёмат қоим бўлмайди деб ўйлайман. Қасамки, агар мабодо мен Роббимга қайтарилсам, яъни қайта тирилсам, албатта, бундан ҳам яхшироқ оқибат (бахт)ни топаман» деди.
Иймонли биродари унга хитоб қилиб: «Сени (Одамни) тупроқдан, сўнг бир томчи сувдан яратиб, сўнгра инсон қилиб ростлаган зот (Аллоҳ)га кофир бўлдингми?, деди. У яна: «У Аллоҳ Роббимдир ва Раббимга ҳеч кимни шерик қилмайман. Қани эди, сен ҳам Аллоҳ ҳоҳлаган нарсагина бўлур ва куч-қувват ёлғиз Аллоҳдандир десанг ўзингга манфаатли бўларди» деди. Куфр келтирган киши бу боғлар ва мол-мулк менга Аллоҳнинг фазли билан берилди демагани ва куфр келтиргани учун барчаси ҳалок қилинди. У эса сарф қилган харажатларини ўйлаб, афсус-надомат чекиб “Қани эди, мен ҳам Парвардигоримга ҳеч кимни шерик қилмаганимда эди!” деб қолаверди. Бу қиссадан ибрат шуки, бизга берилган ҳар бир неъмат учун Аллоҳ таолога доимо ҳамд айтишимиз, унга шукр қилишимиз, берилган неъматлар Аллоҳнинг фазли эканлиги ва ҳар бир иш Аллоҳнинг ҳоҳиши билан амалга ошишишини англаб етмоғимиз лозим.
Кейинги қиссада Мусо алайҳиссалом ва солиҳ банда (Ҳизр) ҳақида баён қилинади. Унда Мусо алайҳиссалом Аллоҳ таолодан “Бандаларинг орасида мендан ҳам илмлироқ банданг борми?” деб сўради. Аллоҳ таоло: “Ҳа, солиҳ бандам, Ҳизр алайҳиссалом сендан олимроқ” деди. Шунда Мусо алайҳиссалом илмини бойитиш учун Ҳизр алайҳиссаломни қидириб топади. Унга бошқаларга берилмаган неъмат – ғойибдан огоҳлик неъмати берилган бўлиб, ҳар бир ишни ҳикмат ила амалга оширади. Мусо алайҳиссалом унга “Сенга берилган илмдан менга ҳам ўргатгин, сенга эргашсам майлими?” деб сўради. Шунда Ҳизр алайҳиссалом: “Сени мен билан юришга сабринг етмайди, Сенда бу илм йўқ” деди. Мусо алайҳиссалом ундан илм ўргатиши ва бирга ҳамроҳлик қилишини сўради.
Ҳизр алайҳиссалом билан Мусо алайҳиссалом бирга кемага чиқишади ва Ҳизр алайҳиссалом йўлда кемани тешиб қўяди. Мусо алайҳиссалом унга эътироз билдиради. “Бизга яхшилик қилиб кемасидан жой берсаю, сен нега уларга ёмонлик қиласан”, деди.
Яна йўлга чиқиб бир қишлоққа борганда, кўчада ўйнаб юрган ёш болани Ҳизр алайҳиссалом ўлдиради. Шунда Мусо алайҳиссалом унга яна эътироз билдиради. “Нега сен ёш, бегуноҳ болани ўлдирдинг”? деди.
Улар яна йўлга тушиб бир қишлоққа етганда, халқдан егулик сўрайдилар, уларга ҳеч ким егулик бермайди, оч бўлишига қарамай Ҳизр алайҳиссалом бир уйни олдидаги эски деворни бузиб, уни янгидан қуради, лекин эвазига эгаларидан ҳеч нарса сўрамайди. Мусо алайҳиссалом яна сабри етмай унга эътироз билдириб, шу иш учун эгаларидан егулик талаб қилсак бўларди, деди. Шунда Ҳизр алайҳиссалом бу ишларни уларнинг соҳибларига хайрли бўлиши учун бажарганини айтиб, ҳикматини шундай келтиради: “Кема мискин-бечораларнинг мулки бўлиб, уни айбли қилиб қўйдим. Айбли бўлмаган кемаларни золим подшоҳ талон-тарож қилиб, тортиб олаётган эди. Энди уларни кемасига тегмайди ва тирикчилиги ўтаверади. Болага келсак, унинг ота-онаси мўмин кишилар бўлиб, у келажакда уларга озор берадиган ва куфр аҳлидан бўлган фарзанд бўлар эди. Уни ўрнига Аллоҳ таоло солиҳ фарзанд беришини ирода қилди. Эски девор тагида эса икки етим боланинг мероси бўлиб ота-оналари солиҳ инсонлар бўлган эди. Улар вояга етгунга қадар девор қуламайди ва меросини ҳеч ким ўзлаштира олмайди. Сени мен билан юришга сабринг етмайди деган эдимку, энди сен билан ажрашиш вақтимиз келди”, деди.
Бу қиссадан бизга энг гўзал фазилатлардан бири сабрли бўлиш нақадар улуғ ҳикмат эканлиги, шунингдек, илм олиш ва маърифатли бўлишга доимо интилиш, бу йўлда бор имкониятни ишга солиш лозимлигини ўргатади. Ҳар бир инсон бу дунёда ўзидан афзал бўлган бошқа илмли, тажрибали, қувватли, тақводор, Аллоҳнинг хос бандалари борлигинини англаши лозим.
Кейинги қиссада Аллоҳ таолонинг марҳамати билан бутун дунёни ўз ҳукмида тутиш шарафига муяссар бўлган , шарқ ва ғарбга ҳукмронлик қилган одил ва оқил подшоҳ Зул-қарнайн қиссаси баён қилиниб, унга бутун ер юзига ҳукмронлик, илм ва ҳикмат берилгани, барча нарсага эришиш учун сабаб йўллари бериб қўйилгани, унинг фатҳ юришлари, золимларни жазолаб, иймонли халқларга ёрдам бергани, Яъжуж ва Маъжуж қавми ер юзида бузғунчилик қилмаслиги ҳамда уларни йўлини тўсиш учун темир ва мис қоришмасидан иборат улкан девор қургани зикр қилинган. Бу қиссада ҳар бир раҳбар ва амалдорлар қандай сифатга эга бўлиши кераклигига жавоб берилади.
Каҳф сурасининг фазилати тўғрисида ҳадисларда шундай баён қилинган:
Абу Дардо розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Набий алайҳиссалом бундай деганлар: «Ким Каҳф сурасининг аввалидан ўн оятини ёдласа, Дажжол (ёмонлиги, фитнаси)дан сақланади», (Имом Муслим, Имом Абу Довуд, Имом Термизийлар ривояти).
Бошқа бир ривоятда:
«Ким «Каҳф» сурасининг охиридан ёдласа, Дажжолдан сақланади», дейилган.
Саҳл ибн Муоз ибн Анас Жуҳанийдан, у киши отасидан ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким Каҳф сурасининг аввали ва охирини ўқиса, оёғидан бошигача нурга кўмилади (нурли бўлади). Ким уни тўлиқ ўқиса, унинг учун осмон билан ер масофасича нур пайдо бўлади (порлайди)», дедилар. (Имом Аҳмад, Имом Табароний ривояти).
Абу Саъийд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда эса Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким «Каҳф» сурасини Жумъа кечасида қироат қилса, унга икки жума орасича нур зиё сочади», дедилар (Имом Ҳоким, Имом Байҳақий ривояти).
Бошқа ривоятда: «У билан Байтул Атийқ орасича нур зиё сочади», дейилган.
Имом Бухорий, Имом Муслим ва Имом Аҳмадлар ривоят қилган ҳадисда Абу Исҳоқ қуйидагиларни айтади: Ал-Барроснинг қуйидагиларни айтаётганини эшитдим:
«Бир киши Каҳф сурасини ўқиди. Ҳовлида ҳайвон бор эди. Ҳайвон безовта бўла бошлади. Одам қараса, уни булут ўраб турибди. Бўлган ҳодисани Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга айтиб берган эдик, у зот: «Эй фалончи, ўқийвер, у Қуръон тиловати учун тушган сакийнадир», дедилар.
Ҳофиз Абу Бакр ибн Мурдавайҳ Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким Каҳф сурасини жума куни ўқиса, қиёмат куни унинг қадами остидан нур чиқиб, осмону фалакни ёритади ва унинг икки жума орасидаги хатолари кечирилади», дедилар. Ким ҳар жума куни Каҳф сурасини тадаббур билан ўқиса, унга амал қилса дунё ва охират яхшилигига мушарраф бўлади.
«Каҳф» сурасини тез-тез ўқиб туриш ва оятлари маъносини тафаккур қилиш орқали ҳар бир инсон ҳаёти давомида учраши мумкин бўлган турли хил фитналардан четда бўлади, берилган барча неъматларни Аллоҳнинг фазлидан деб билади. Ушбу неъматлар шукрини банда Аллоҳ таолога доимий ҳамд айтиш ва унга ибодат қилиш билан адо этиши мумкин. Аллоҳ таоло яна бир оятда “Агар берилган неъматларга шукр қилсангиз, неъматларимни зиёда қилиб бераман” деб марҳамат қилади. Сурадаги ибратли қиссаларни ўрганиб чиққанимиздан кейин Аллоҳ таоло сурани бежизга ҳамд айтиш билан бошламагани ҳикмати аён бўлади.
“Тафсири ҳилол”, “Қуръони карим маъноларининг таржима ва тафсири”, “Қуръони азим мухтасар тафсири”
ва бошқа манабалар асосида Дилшоджон Мамадалиев тайёрлади.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 