Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
16 Ноябр, 2026   |   6 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:50
Қуёш
07:12
Пешин
12:13
Аср
15:22
Шом
17:06
Хуфтон
18:23
Bismillah
16 Ноябр, 2026, 6 Жумадул сони, 1448

Тўрт мингга яқин олимдан таҳсил олган шогирд

30.04.2018   4625   5 min.
Тўрт мингга яқин олимдан таҳсил олган шогирд

Самъонийнинг “Ал-ансоб” китобида ва Заҳабийнинг “Тазкиратул ҳуффоз” китобида сайёҳ, ҳофиз Абул Фитён  — Умар ибн Абдулкарим ибн Саъдувайҳ Диҳистоний Раввосий (427/1036−503/1110) раҳматуллоҳи алайҳ ҳақида қуйидаги маълумотлар келади:

“Ўз асрининг ҳофизларидан эди. Илм йўлида Хуросон, Ироқ, Шом, Ҳижоз, Миср, Арабистонга сафар қилиб, илм ўрганиб уларни китобларга битган олимлардан эди. Уни  каллапуруш, деб ҳам номлашарди. Чунки, отаси Диҳистонда чорва ҳайвонларининг каллаларини сотар эди. Бир куни Абу Масъуд Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Абдуллоҳ Бажалий, Розий Диҳистонга келиб, Абул Фитённинг отаси Абул Ҳасандан ейиш учун калла сотиб олади. Абул Ҳасан Абу Масъудга қараб: “Кўринишингиздан олим инсонга ўхшайсиз, сиздек инсон учун дўконда ўтириб нарса ейишингиз маъқул эмас, масжидга кирсангиз каллани ўзимиз олиб бориб берар эдик”, деди.

Шунда Абу Масъуд масжидга кириб ўтиргач, Абул Ҳасан ўғли Абул Фитёндан қовурилган чиройли калла, сирка, пиёз ва ширмой нонни бериб юборди. Абул Фитён ўшанда ҳали ёшгина бола эди. Абу Масъуд мазкур ишдан мамнун бўлиб, Абул Ҳасаннинг қилган ишига тасанно айтди. Каллани еб бўлгач, унга ташаккурлар айтдида ва менга жуда ҳам чиройли муомала қилдинг. Менда бунинг эвазига сенга берадиган ҳеч нарсам йўқ. Агар хоҳласанг, ўғлингни олдимга жўнат, унга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳадисларидан айтиб бераман.

Отаси бундан жуда ҳурсанд бўлди. Шу билан Абу Масъуд Абул Фитённи ўзи билан Диҳистон шайхларининг олдиларига олиб борар ва унга ҳадис айтиб берар ва уларнинг баъзиларини ўзгаларга айтишини буюрарди. Шундан сўнг Абул Фитёнга бу иш жуда ёқиб, унда илмга бўлган муҳаббат пайдо бўлди. Кейинчалик ўзи ҳам сафар қилиб, жуда кўп ҳадис тўплади. Ҳатто тенгдошлари билмайдиган ҳадисларни эшитиб жамлади.

Ибн Нуқта айтадики: Аҳли илмларни жуда кўпидан эшитдим, уларнинг айтишича, Абул Фитён 3600 та шайхдан илм ўрганган экан. Адиб Хузайма ибн Али Марвазий айтади: “Умар Раввосийнинг бармоқлари сафарда юрганида совуқ сабабли узилиб тушган.

Ҳофиз Абу Жаъфар Муҳаммад ибн Али Ҳамадоний айтди: Бу диёрда Абул Фитёндан кўра зеҳни ўткир инсонни кўрмадим, балки бутун дунёда ҳам унга ўхшаши йўқ. Гўё саёҳатчи китоб эди. Дунёни ҳадис ўрганиб айланиб чиқди. Уни Маккада учратиб қолдим. Барча шайхлар уни мақташарди, у ҳақда гўзал сўзларни айтишарди. Сўнг Журжонда учратиб қолдим, шу ерда у билан қадирдон бўлиб қолдик.

Бу фанда (ҳадис) кўзга кўринган пешволардан эди. Ҳаттоки устози Абу Бакр Хатиб Бағдодий ва Абу Ҳомид Ғаззолий ундан ҳадис ривоят қилган. Хусусан, Абу Ҳомид Ғаззолий бу зотдан икки саҳиҳ китобини ўтказиб олган. Шунингдек, Абу Ҳафс Умар ибн Муҳаммад Журжоний ва жуда кўп муҳаддису фақиҳлар ундан ҳадис ўрганганлар.

Ибн Макуло айтади: Раввосий мендан ҳадис ёзиб олди ва айни пайтда мен ҳам ундан ҳадис ёзиб олдим. Уни заковатли эканини билдим. Самъоний айтади: “Аҳмад ибн Муҳаммад Сарахсийдан эшитдим: “Умар Раввосий Сарахсга келган пайтда у жойда ҳадис айтиб, талабаларга ёздирар эди. Унинг дарсига жуда ҳам кўп одамлар келар эди. Умар Раввосий дарслари ҳақида шундай дер эди: “Мен дарсимга келган талабаларнинг барчасини исмини биринчи бор келганларида ёзиб қўяман ва улар иккинчи бор дарсга келганларида уларнинг исмларини ёддан айтиб бераман. Улардан сўрашимнинг ҳам ҳожати бўлмайди”. Айтишларича: “У кишининг дарсига келган жамоат етмиш кишидан иборат бўлар экан”.

Абдулғофур ибн Исмоил айтди: Умар Раввосий ҳадис санадларини яхши биладиган машҳур инсон эди. Кўп китоблар ёзган ва кўп маълумотларни бобларга ажратиб жамлаган, тез ёзадиган киши эди. Ҳаёти салафлар ҳаётига ўхшаш камбағал ва кўп фарзандли эди. Найсобурдан Тусга қараб йўл олди. У ерда Имом Ғаззолий у зотга кўп ҳурмат кўрсатиб ўзининг уйига туширди ва У зотдан “Саҳиҳул Муслим”ни эшитди. Шундан сўнгина кетишга рухсат берди.

Сўнг Тусдан чиқиб Марвга Имом Абу Бакр Самъоний (“Ансоб” китоби муаллифининг отаси)ни зиёрат қилиш учун йўлга тушади. Зеро, Абу Бакр Самъоний у зотни чорлаган эди. Бундан мақсади у зотнинг илми-у ирфонларидан олиш эди. Умар Раввосий Марв томонига юрар экан ўзига ўзи: “Мен Марвга кетмоқдаман-у, лекин айтишларича йўлим устида бўлган Сарахс шаҳри “илмнинг қабристони” экан. Иш қилиб, менга ҳам бирор нарса бўлмасайди”, дейди ва йўлида давом этади. Ҳақиқатдан ҳам у зот қўрққан нарса бўлади. У зот 503 йил робиъул охир ойида, Сарахсга келганида ажали етади”. Бу маълумот Умар Раввосийнинг қабртошига ёзиб қўйилган. Аллоҳ ўз раҳматига олсин!

 

Фахриддин МАМАНОСИРОВ

 ТИИ «Тиллар» кафедраси мудири

 

Мақолалар
Бошқа мақолалар
Янгиликлар

Нуфузли делегация билан учрашув бўлиб ўтди

16.11.2026   683   3 min.
Нуфузли делегация билан учрашув бўлиб ўтди

Ўзбекистон сўнгги йилларда бутун дунё афкор оммасининг диққат марказига айланди, десак, айни ҳақиқатни айтган бўламиз. Юртимиз ҳар куни, ҳар ҳафта халқаро анжуманларга мезбонлик қилаётганини ҳаммамиз оммавий ахборот воситалари, ижтимоий тармоқлар орқали ўқиб, кузатиб боряпмиз.

Шарқ гавҳари дея таърифланадиган Самарқанд шу йил 18-19 ноябрь кунлари XIV Глобал Вақф анжуманига мезбонлиқ қилади. “Вақф ва исломий ижтимоий молияга янгича ёндашув: бошқарув, стандартлар, инновациялар ва барқарор ривожланиш йўллари” мавзусида ўтказиладиган тадбирда 30 мамлакатдан 150 нафарга яқин давлат ва халқаро ташкилотлар вакиллари, уламолар, соҳа экспертлари иштирок этиши кутилаётгани ҳам юқоридаги фикримизни тасдиқлайди.

Бугун, 16 ноябрь куни Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси ўринбосари, “Вақф” хайрия жамоат фонди бошқаруви раҳбари Зайниддин домла Эшонқулов Малайзиянинг Халқаро Вақф Ҳаракатлари Кенгаши (International Waqf Action Council – iWAQF) президенти Датук Др. Моҳд Ғаззолий ҳамда Малайзия халқаро ислом университети профессори, Др. Нур Осиё бинти Муҳаммад билан учрашув ўтказди.

Зайниддин домла дастлаб меҳмонларга Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратларининг самимий саломлари ва эзгу тилакларини етказди.

Сўнгра Диний идора тарихи, сўнгги йилларда муҳтарам Президентимиз Шавкат Мирзиёев ташаббуслари билан Янги Ўзбекистонда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган улкан ислоҳотлар, шу жумладан, “Вақф” хайрия жамоат фонди ташкил этилгани, бугунги кунда фонднинг фаолияти тобора такомиллашиб, ривожланиб бораётгани ҳақида меҳмонларга атрофлича маълумот берди.

Мулоқот давомида халқаро вақф тизимида Ўзбекистоннинг иштирокини кенгайтириш, вақф ва хайрия фаолиятини ривожлантириш, таълим ҳамда илмий йўналишларда ўзаро тажриба алмашиш масалалари муҳокама қилинди.

Бугунги кунда World Zakat and Waqf Forum халқаро ҳамжамияти кўплаб мамлакатлар вакилларини бирлаштирган. Ўзбекистоннинг ушбу ҳамжамиятга аъзо бўлиши мамлакатимиз вақф тизимининг халқаро алоқаларини кенгайтиришда муҳим аҳамият касб этади.

Учрашувда амалий ҳамкорлик масалалари ҳам муҳокама қилиниб, хусусан, Малайзиянинг Имом Бухорий халқаро университети магистратура босқичини тамомлаётган ўзбекистонлик талабага Малайзиядаги вақф ташкилотларидан бирида амалиёт ўташ имкониятини яратиш бўйича келишувга эришилди. Бу орқали талабанинг вақф маблағларини бошқариш, хайрия лойиҳаларини ташкил этиш ва соҳадаги илғор тажрибаларни ўрганиши кўзда тутилган.

Шунингдек, Ўзбекистон ва Малайзия ўртасида вақф ва хайрия соҳасида тажриба алмашиш, қўшма лойиҳаларни амалга ошириш ҳамда таълим ва илмий тадқиқотлар йўналишларидаги ҳамкорликни ривожлантириш истиқболлари юзасидан ҳам фикр алмашилди.

Бундан ташқари, диний-маърифий таълим, илмий тадқиқотлар, мутахассислар тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш йўналишларида ҳамкорликни ривожлантириш истиқболлари муҳокама қилинди.

Мазкур учрашув Ўзбекистон ва Малайзия ўртасида вақф соҳасидаги алоқаларни янада мустаҳкамлаш, халқаро ҳамкорлик кўламини янада кенгайтириш ҳамда илғор тажрибаларни миллий амалиётга татбиқ этишда муҳим қадам бўлиб хизмат қилади, иншоаллоҳ.

“Вақф” хайрия жамоат фонди Матбуот хизмати

 

Ўзбекистон янгиликлари