Тиловат одоби
Қуръон ўқувчи қори холис ният қилиши, тиловат одобларига амал қилиши лозим. У тиловат чоғида ўзини Аллоҳ таолога муножот қилаётгандек тутиши, Аллоҳни кўриб тургандек ҳолатда бўлиши керак. Гарчи у кўрмаса ҳам, Аллоҳ таоло бандани кўриб туради. Қуръон тиловати ва қориларнинг одоблари:
– Қироатдан олдин оғиз мисвок ёки бошқа воситалар билан тозаланади. Мисвокнинг энг афзали арок дарахтидан олинганидир. Аммо тишларни тозалашда бошқа воситаларни ҳам ишлатса бўлади.
Агар оғизда қон ёки бошқа нарсалар бўлса, уни ювиб ташламай Қуръон тиловат қилиш макруҳ саналади;
– Қуръон таҳоратли ҳолда ўқилади. Агар сув топилмаса, таяммум қилинади. Жунуб ва ҳайз кўраётган аёл бир оят ёки ундан кам миқдорда бўлса ҳам ўқиши ҳаром. Аммо ҳарфларни талаффуз қилмасдан, қалбдан ўтказса бўлади. Шунингдек, бундай ҳолда Мусҳафга назар солиш ҳам жоиз.
Жунуб ва ҳайз кўрган аёл тасбеҳ, таҳлил, таҳмид, такбир айтиши ва Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга салавот йўллаши мумкин. Бу тоифадагилар мусибат етганда Қуръон оятини ният қилмаган ҳолда “иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи рожиъун”, дейиш жоизлигига уламолар иттифоқ қилишган. Шунингдек, улар уловга минишда “субҳааналлазий саххоро ланаа ҳаазаа ва маа куннаа лаҳув муқринийн”, деб айтишлари ва фақат дуо нияти билан “роббанаа аатинаа фид-дунйаа ҳасанатав-ва фил-аахирати ҳасанатав-ва қинаа азаабан-наар”, дейишлари ҳам жоиз;
– Қироат қилинадиган жой пок ва озода бўлиши лозим. Шунинг учун кўп уламолар масжидда Қуръон ўқиш мустаҳаб деганлар. Чунки масжид доимо озода бўлади. Бунда масжиднинг ҳурмати ва шарафи ҳам эътиборга олинади;
– Қуръон ўқувчи қироатни бошлашдан аввал “аъузу биллааҳи минаш-шайтонир рожийм”, дейди. Бу фикр жумҳур уламоларнинг сўзларидир.
Аллоҳ таоло айтади:
فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ
“Қачон Қуръон ўқисанг, малъун шайтон (васвасаси)дан Аллоҳ паноҳ беришини сўрагин!” (Наҳл, 98).
Кўпчилик салаф уламолар тааввузни “аъузу биллааҳис-самийъил ъалийми минаш-шайтонир рожийм” тарзида айтишарди. Ушбу сийға (шакл) ҳам мақбул, лекин энг афзали биринчисидир (яъни, “аъузу биллааҳи минаш-шайтонир рожийм”).
Хоҳ намозда ёки бошқа ҳолатда бўлсин қироат аввалида таъаввузни айтиш мустаҳаб, вожиб эмас. Шунингдек, Тавба сурасидан бошқа ҳамма суралар аввалида “بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ” яъни, “бисмиллааҳир-роҳмаанир-роҳийм”ни айтиш лозим. Агар басмалани тарк қилса, кўпчилик уламоларнинг фикрича, Қуръоннинг одобини бузган ҳисобланади;
– Агар қори адашиб кетмаса, Қуръонни йўлда ёки сафарга кетаётганида қироат қилиши жоиз. Агар қироатда хаёли чалғиса ёки янглишса, у ҳолда йўлда тиловат қилиш макруҳ
وَعَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ: إِذَا تَثَاوَبْتَ وَأَنْتَ تَقْرَأُ فَأَمْسِكْ عَنْ الْقِرَاءَةِ حَتَّى يَذْهَبَ عَنْكَ. رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الإِيْمَانِ.
Ҳумайд Аърож Мужоҳиддан ривоят қилади: “Ўқиётганингда эснасанг, эснаш тўхтагунича қироат қилмай тур” (Байҳақий “Шуабул-иймон”да ривоят қилган).
Демак, эснаётганда Қуръон ўқиш мумкин эмас. Бунда тиловатни тўхтатиб туриб, оғизни ўнг қўл билан ёпиш керак. Бу ҳам одобдандир;
– Намоздан ташқари ҳолатда ҳам қиблага юзланиб тиловат қилиш мустаҳаб.
– Қуръон ўқувчи қори сокин ва виқор билан, бошини қуйи солиб, ўзини худди устози олдида ўтиргандек тутиши лозим.
Аллоҳ таоло айтади:
لِّأُوْلِي الألْبَابِ خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ إِنَّ فِي
الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللّهَ قِيَاماً وَقُعُودا وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ
رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلاً سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّار
“Албатта, осмонлар ва Ернинг яралишида ҳамда кеча ва кундузнинг алмашиниб туришида ақл эгалари учун (бир яратувчи ва бошқариб тургувчи Зот мавжуд эканига) оят-аломатлар бордир. Улар турганда ҳам, ўтирганда ҳам, ётганда ҳам Аллоҳни зикр қиладилар ҳамда осмонлар ва Ернинг яралиши ҳақида тафаккур қилиб (дейдилар): “Парвардигоро, бу (борлиқ)ни беҳуда яратганинг йўқ! Сен (беҳуда бирон иш қилишдан) поксан! Ўзинг бизни жаҳаннам азобидан асрагин!” (Оли-Имрон, 190-191).
Абу Мусо Ашъарий розияллоҳу анҳу: “Мен Қуръонни намозда ҳам, ётоғимда ҳам ўқийман”, деган.
Жундуб ибн Абдуллоҳ розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Қуръонни унга қалбларингиз улфат бўлиб турганда қироат қилинг. Қачон ихтилоф қилсангиз туриб кетинг”, дедилар” (Икки шайх ривоят қилган).
Ушбу ҳадиси шарифни уламоларимиз икки хил таъвил қилганлар.
Биринчи таъвил: Қуръоннинг маънолари ҳақида иттифоқ бўлиб турганингизда қироат қилинг. Агар ихтилоф қилиб қолсангиз, талашиб-тортишиб жанжаллашмасдан ўрнингиздан туриб кетинг.
Иккинчи таъвил: Қуръонни қалбингиз унга иштиёқ қилиб, ошиқ бўлиб турганда ўқинг. Қачон малол кўришни сезсангиз ўрнингиздан туриб кетинг.
Албатта, бу икки маънога ҳам амал қилмоқ керак.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Аллоҳ чиройли овозли набийнинг овоз чиқариб Қуръонни оҳангли қилиб ўқиганига қулоқ солганчалик ҳеч бир нарсага қулоқ солмаган”, дедилар” (Учовлари ривоят қилган).
Ушбу ҳадиси шариф Қуръони каримни қоидаси билан чиройли қилиб қироат қилиш жуда ҳам марғуб амал эканига далилдир.
Абу Довуд ва Бухорийнинг ривоятида:
“Қуръонни овозларингиз ила зийнатланглар. Ким Қуръонни оҳанг билан ўқимаса биздан эмас”, дейилган.
Қуръони каримни қоидага мувофиқ қилиб оҳанг билин ўқимоқ даркор. Ким тажвид қоидаларига ва оҳанг билан қироат қилишга амал қилмаса макруҳ ишни қилган бўлади. Баъзи уламолар бу ишни ҳаром, ўшани қилган одам гуноҳкор, деганлар.
Қуръони каримни қоидага риоя қилмай ўқиётганларни кўрган кишилар уларга бу иш нотўғри эканини тушунтирмоғи лозим.
Аллоҳ таоло:
وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلاً
“Ва Қуръонни тартил билан тиловат қил” (Муззаммил, 4), деган.
Шарҳ: Қуръонни тартил билан ўқиш деб уни дона-дона қилиб, ҳар бир ҳарфини ўз ўрнидан чиқариб, оятларини алоҳида-алоҳида қилиб, тажвид қоидалари асосида ўқишга айтилади.
Қуръонни тартил билан ўқишга бўлган фармони илоҳий барча мўмин- мусулмонларга оммавий фармондир. Муҳаммад алайҳиссаломга Жаброил алайҳиссалом Қуръонни тартил билан ўқиб берганлар. Ўз навбатида Пайғамбар алайҳиссалом умматларига тартил билан ўқиб берганлар.
Мусулмон уммати эса авлоддан авлодга ўз Пайғамбаридан қандоқ қилиб олган бўлса, шундоқ ўтказиб келмоқда. Қориларимиз Қуръон қироати қоидаларини тартибга солиб китоблар қилишган. Бу қоидаларни билиш ҳар бир мусулмон учун зарур. Шунинг учун ҳар бир мусулмон тажвид қоидалари бўйича бир китоб ўқимоғи, Қуръон тиловатини тажвид илмига эга бўлган қорилардан ўрганмоғи лозим.
Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “У кишидан, Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қироатлари қандоқ бўлган, деб сўралганда, чўзиб ўқиш бўлган, деди ва Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм, деб бисмиллаҳни чўзиб, ар-Роҳманни чўзиб, ар-Роҳиймни чўзиб қироат қилди» (Бухорий ва Абу Довуд ривоят қилган).
Шарҳ: Албатта, Аллоҳ таоло Қуръони каримни Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга Жаброил алайҳиссалом орқали нозил қилган. У зот Қуръони каримни қандоқ қилиб қабул қилиб олган бўлсалар, худди шундоқ қилиб ўз саҳобаларига ўргатганлар. Саҳобаи киромлар эса худди ушбу ривоятда Анас розияллоҳу анҳу ўргатаётганларидек тобеинларга ўргатганлар. Ана шу тарзда Қуръони карим ва унинг қироати авлоддан авлодга омонат ила ўтиб келмоқда.
Хулоса килиб айтганда, Қуръони карим тиловати Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг тиловатларига ўхшаши керак. Бунинг учун эса Қуръони карим ва унинг қироатини силсиласи Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга етиб борадиган устоздан ҳар бир ҳарфни, ҳар бир сўзни, ҳар бир оятни ўрганиш лозим бўлади.
Азизахон МЎМИНОВА,
Хадичаи Кубро ўрта-махсус ислом билим юрти талабаси
Ҳаким Термизий — ҳадис илми ва маънавий тафаккур уйғунлигини намоён этган аллома
Ҳижрий III аср ислом илмлари, хусусан, ҳадис илми тараққиётида юксак босқич ҳисобланади. Бу даврда ҳадисларни жамлаш, уларни саралаш, ривоятларнинг санад ва матнини ўрганиш, турли мавзулар асосида таснифлаш борасида катта илмий ишлар амалга оширилди. Имом Бухорий, Имом Муслим, Имом Доримий, Абу Исо Термизий каби буюк муҳаддислар ана шу илмий муҳитда етишиб чиқди. Шу боис ҳижрий III аср ҳадис илмининг “олтин асри” сифатида эътироф этилади.
Ана шу даврда Мовароуннаҳр заминида илм-фан ва маънавий тафаккур ривожига муносиб ҳисса қўшган алломалардан бири Ҳаким Термизий эди. Унинг илмий мероси ҳадисларни тўплаш ва ривоят қилиш билан чекланиб қолмай, уларнинг мазмун-моҳиятини англаш, маънавий қирраларини очиб бериш ва инсон ҳаёти билан боғлашга қаратилгани билан аҳамиятлидир.
Ҳаким Термизийнинг илмий қарашларини ўрганиш орқали ўша даврда ҳадис илми қандай шакллангани, муҳаддисларнинг ривоятларга муносабати, ҳадисларнинг зоҳирий ва ботиний мазмунини англашга бўлган интилишлар ҳақида тасаввур ҳосил қилиш мумкин.
Илм муҳитида камол топган аллома
Ҳаким Термизийнинг илмга бўлган қизиқиши унинг оилавий муҳити билан чамбарчас боғлиқ бўлган. Манбаларда унинг отаси муҳаддис бўлгани ва ҳадис ривоят қилгани қайд этилади. Алломанинг ўзи ҳам ёшлигидан илм аҳли орасида камол топгани ҳақида маълумот қолдирган.
У отасидан 80 дан ортиқ ҳадис ривоят қилган. Шунингдек, онасидан ҳам ҳадис олгани ҳақида маълумотлар мавжуд. Ота ва она томонидан боболарининг ҳам ҳадис ривояти билан шуғуллангани алломанинг илм муҳитида тарбия топганини кўрсатади.
Ҳаким Термизийнинг ҳадис илми бўйича устозлари ва ровийлари доираси ҳам кенг бўлган. Тадқиқотларда унинг 170 га яқин устози номи келтирилади. “Наводир ал-усул” асарида эса 223 нафар ровий қайд этилгани кўрсатилади. Шу боис табақот асарларида Ҳаким Термизий номи “ал-Ҳаким” билан бир қаторда “ал-Ҳофиз” унвони билан ҳам тилга олинади.
Бу маълумотлар алломанинг ҳадис илмига жиддий тайёргарлик билан кириб келганини кўрсатади. Бироқ унинг илмий қиёфасини фақат ровийлар ва ҳадислар сони билан белгилаб бўлмайди. Ҳаким Термизийнинг ўзига хослиги, аввало, ҳадисга ёндашуви ва уни талқин қилиш услубида намоён бўлади.
Ҳадисни ривоят қилишдан уни англашгача
Ҳаким Термизий асарларида Қуръони карим, қудсий ва набавий ҳадислар, саҳобийлар, тобеийлар ва табаа тобеийлар ривоятлари, зоҳидлар сўзлари ҳамда бошқа манбалардан фойдаланган. Бироқ унинг мақсади уларни шунчаки бир жойга тўплаш эмас эди.
Аллома ҳадиснинг мазмунига, унда ифодаланган ғоя ва ҳикматга, инсон ҳаётидаги аҳамиятига эътибор қаратган. Шу жиҳатдан унинг асарларида ривоят ва талқин бир-бирини тўлдириб боради.
Тадқиқотларда Ҳаким Термизийнинг ҳадисга ёндашувида бир нечта ўзига хос услуб ажратилади. Жумладан, тасаввуфий мазмундаги ҳадисларни жамлаш ва уларнинг маъносини шарҳлаш, муайян мавзуга оид ҳадисларни бир жойга тўплаш, шунингдек, ҳадисларни шарҳлаб, улардан амалий хулосалар чиқариш унинг илмий услубига хос жиҳатлар сифатида кўрсатилади. Бу хусусиятлар “Ар-Радд ала-л-муаттила” ва “Ал-Манҳиёт” каби асарларида яққол кўринади.
Демак, Ҳаким Термизий учун ҳадиснинг қиммати фақат унинг ривоят қилинганида эмас. Унинг мазмунини тушуниш, ундаги маънавий сабоқларни англаш ва ҳаётда қўллаш ҳам муҳим эди.
“Наводир ал-усул” — маъно ва мазмун талқини
Алломанинг ҳадис илмидаги ўзига хос ёндашувини “Наводир ал-усул” асари мисолида янада яққол кўриш мумкин. Мазкур асар ҳадисларни ирфоний талқин қилиш анъанасининг муҳим манбаларидан бири сифатида қаралади. Унда ҳадислар келтирилиши билан бирга, уларнинг мазмуни, маънавий аҳамияти ва инсон ҳаётига дахлдор жиҳатлари ҳам очиб берилади.
Ҳаким Термизий ҳадиснинг зоҳирий маъноси билан кифояланиб қолмай, унинг ботиний мазмунига ҳам эътибор қаратган. Бу ёндашув унинг фиқҳий қарашларида ҳам намоён бўлади. У ҳадисдан келиб чиқадиган ҳукмни келтириш билан бирга, унинг ахлоқий ва маънавий моҳиятини ҳам очишга ҳаракат қилади.
Тарих фанлари номзоди Иброҳим Усмонов Ҳаким Термизийнинг ушбу хусусиятини шундай изоҳлайди:
“Ҳаким Термизий ушбу асарида фақат ҳадисларни жамлаш билан чекланмай, ҳар бир ҳадисни муфассал шарҳлаб, унинг ботиний ва зоҳирий маъноларини, ҳикматини кўрсатиб, ҳадиснинг мазмун-моҳиятини ҳар томонлама таҳлил қилади ҳамда ҳадиснинг асл мағзига етиб боришга, уни тўлиқ идрок этишга ҳаракат қилади. Унинг ҳар бир шарҳида тасаввуфий талқин сезилиб туради. Асарда ҳадисларни инсон маънавий-руҳий ва маиший ҳаётида қандай татбиқ қилиш мумкинлиги кўрсатиб берилган”.
Олимнинг бу фикри Ҳаким Термизийнинг илмий услубидаги муҳим жиҳатни очиб беради. Яъни аллома учун ҳадисни ўрганиш уни ёдлаш ёки ривоят қилиш билан якунланмаган. Ҳадисдаги маънони англаш, унинг ҳикматини тушуниш ва инсон ҳаётидаги ўрнини кўрсатиш ҳам илмнинг муҳим қисми сифатида қаралган.
Шу нуқтаи назардан, “Наводир ал-усул” Ҳаким Термизийнинг илмий дунёқарашини намоён этувчи муҳим асарлардан бири ҳисобланади.
Санад ва матн масаласи
Ҳадис илмида санад (ҳадисни ривоят қилган кишиларнинг бир-бирига боғланган ровийлар силсиласи)нинг аҳамияти беқиёс. Ҳадиснинг кимлар орқали ривоят қилинганини аниқлаш, ровийларни ўрганиш ва уларнинг ишончлилик даражасини белгилаш муҳаддислар фаолиятининг асосий йўналишларидан бири бўлган.
Ҳаким Термизий ҳам санад масаласига эътибор қаратган. Бироқ унинг қарашларида ҳадис матни ва мазмунини англашга ҳам катта ўрин берилган. У ҳадиснинг маъносини очиш, унинг Қуръон ва суннатга мувофиқлигини кўриб чиқиш, зоҳирий ва ботиний жиҳатларини таҳлил қилиш зарурлигини таъкидлайди.
Аллома муҳаддисларни “рувот”, “вуот” ва “наққолун” каби тоифаларга ажратади. Бу тасниф орқали у ҳадис илмида фақат ривоятни етказиш эмас, уни англаш ва мазмунини идрок этиш ҳам муҳим эканини кўрсатади.
Шу билан бирга, Ҳаким Термизийнинг айрим ривоятлари кейинги муҳаддислар томонидан танқид қилингани ҳам маълум. Хусусан, “Наводир ал-усул”даги айрим ҳадисларнинг санади ва ровийлари борасида баҳслар мавжуд. Муҳаммад Тақий Усмоний мазкур асарни ҳадис тўпламларининг тўртинчи табақасига киритиб, унда заиф ҳадислар ҳам учрашини қайд этган.
Шунинг учун аллома меросини ўрганишда унинг ҳадисларни талқин қилиш услуби билан айрим ривоятларнинг ҳадисшунослик нуқтаи назаридан баҳсли жиҳатларини алоҳида кўриб чиқиш муҳимдир.
“Манҳиёт” — ҳадиснинг амалий аҳамияти
Ҳаким Термизийнинг ҳадис илмидаги ёндашуви “Манҳиёт” асарида ҳам яққол намоён бўлади. Асарда 170 дан ортиқ қайтарув мазмунидаги ҳадис жамланган.
Муаллиф ҳар бир масалани фақат ҳадис билан чекламайди. Унинг мазмунини очиш учун Қуръон оятлари, бошқа ҳадислар, саҳобийлар, тобеийлар ва уламолар фикрларидан фойдаланади. Зарур ўринларда ўз қарашларини ҳам баён қилади. Кейин эса ҳадиснинг мазмуни шарҳланиб, ундан тегишли хулосалар чиқарилади.
Асарда савдо-сотиқ, қарз, олтин ва кумуш билан боғлиқ муомалалар, сувдан фойдаланиш каби турли масалаларга мурожаат қилинади. Бу эса Ҳаким Термизийнинг ҳадисни инсоннинг кундалик ҳаётидан ажратмаганини кўрсатади.
Унинг ёндашувида ҳадис инсоннинг эътиқоди ва ибодатигина эмас, балки ахлоқи, муомаласи ва жамиятдаги муносабатлари билан ҳам боғлиқ ҳолда намоён бўлади.
Ҳаким Термизий мероси — Марказ экспозициясида
Асрлар давомида илмий қийматини сақлаб келаётган Ҳаким Термизий мероси бугун Ўзбекистонда ҳам кенг ўрганилмоқда ва тарғиб этилмоқда.
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг Биринчи Ренессанс даври экспозициясида юртимиз заминида етишиб чиққан буюк алломаларнинг илмий мероси кенг ёритилган. Ана шу экспозициядан Ҳаким Термизийнинг илмий мероси ҳам муносиб ўрин олган.
Экспозицияда Биринчи Ренессанс даврида Мовароуннаҳрда илм-фан, маърифат ва тафаккур юксалишида муҳим ўрин тутган алломалар фаолияти ҳақида маълумотлар тақдим этилган. Ҳаким Термизий меросининг ҳам ушбу маконда намоён этилиши алломанинг ҳадис илми ва маънавий тафаккур тарихидаги ўзига хос ўрнини кенг жамоатчиликка етказишга хизмат қилади.
Айниқса, Ҳаким Термизийнинг асарларида илм билан маънавият, ҳадис билан фиқҳ, ривоят билан талқин ўртасидаги уйғунликка эътибор қаратилгани унинг меросини Биринчи Ренессанс даври илмий муҳитининг муҳим таркибий қисми сифатида кўриш имконини беради.
Шу жиҳатдан Марказ экспозициясида аллома меросининг ўрин олиши фақат тарихий маълумотни намойиш этиш эмас, балки аждодларимиз яратган илмий ва маънавий бойликни бугунги авлодга етказишнинг замонавий кўринишидир.
Меросдан маърифат сари
Ҳаким Термизийнинг илмий мероси Мовароуннаҳрда ҳадис илми билан бир қаторда фиқҳ, ахлоқ ва тасаввуф тафаккури ҳам юксак даражада ривожланганини кўрсатади. Алломанинг асарларида ҳадисни ривоят қилиш ва уни англаш, унинг мазмунини шарҳлаш ва ҳаётга татбиқ этиш бир-бири билан узвий боғланган.
Унинг “Наводир ал-усул” ва “Манҳиёт” каби асарлари орқали ҳадисларнинг инсон маънавий ҳаёти, ахлоқи ва кундалик муносабатларидаги аҳамиятини кўриш мумкин.
Энг муҳими, Ҳаким Термизий мероси бизга илмнинг фақат маълумот тўплашдан иборат эмаслигини англатади. Илмни англаш, ундан тўғри хулоса чиқариш ва уни инсон камолотига хизмат қилдириш ҳам унинг муҳим вазифаларидан биридир.
Бугун алломанинг илмий мероси Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг Биринчи Ренессанс даври экспозициясида намойиш этилаётгани эса ана шу бой илмий анъананинг давомийлигини кўрсатади. Термиз заминидан етишиб чиққан Ҳаким Термизийнинг асрлар олдинги илмий қарашлари бугун замонавий музей ва илмий-маърифий макон орқали яна бир бор кенг жамоатчилик эътиборига ҳавола этилмоқда.
Шу маънода, Ҳаким Термизийнинг мероси — нафақат ҳадис илми тарихининг муҳим қисми, балки юртимиз заминида шаклланган юксак илмий ва маънавий тафаккурнинг ёрқин намуналаридан биридир.
Муаллиф: Дурдона Расулова, iccu.uz
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
- «
- »