06 Ноябр, 2026, 26 Жумадул аввал, 1448
06 Ноябр, 2026, 26 Жумадул аввал, 1448
Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:“Бир куни Расулуллоҳ солаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларида эдик. Бирдан устимизда оппоқ кийимли, сочлари қоп-қора одам пайдо бўлди. Унда сафарнинг асари кўринмас эди. Бизларнинг бирортамиз уни танимадик ҳам. У келиб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг тўғриларига ўтирди. Икки тиззасини У зотнинг тиззаларига тиради. Икки кафтини сонлари устига қўйди ва “Эй Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам) менга Ислом ҳақида ҳабар бер”, деди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам; “Ислом – Лаа илаҳа илаллаллоҳу Муҳаммадур Расулуллоҳ”, деб шаҳодат келтирмоғинг, намозни тўкис адо этмоғинг, закотни бермоғинг, Рамазон рўзасини тутмоғинг, агар йўлга қодир бўлсанг байтни ҳаж қилмоғинг, дедилар”. “Тўғри айтдинг”, -деди. Биз унинг ишидан ажабландик. Ўзи сўрар ва ўзи тасдиқ қилар эди.
“Менга иймон ҳақида ҳабар бер”-деди. “Иймон – Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига ва охират кунига иймон келтирмоғинг”, дедилар. “Тўғри айтдинг”, деди.
У “Менга эҳсон ҳақида ҳабар бер”, деди. “Эҳсон – Аллоҳга ҳудди уни кўриб турганингдек ибодат қилмоғинг. Агар сен уни кўрмасанг У сени кўриб турибди”, дедилар.
“Менга қиёмат ҳақида ҳабар бер”, деди. “Бу борада сўралинаётган киши сўраётган кишидан билгувчи эмас”, дедилар. “Унда унинг аломатлари ҳақида хабар бер”, деди. “Чўри ўз хожасини туғмоқлиги, ялангоёқ, яланғоч, камбағал чўпонларни бино қуришда бир-биридан ўзишга уринишларини кўрмоғинг”, дедилар.
Сўнгра у қайтиб кетди. Бир муддат туриб қолдим. Сўнг У зот менга “Эй, Умар, сўровчи кимлигини билдингми?”, дедилар. “Аллоҳ ва унинг Расули билгувчи”, дедим. “Албатта У Жаброилдир. Сизларнинг динингизни ўргатиш учун келибди”, дедилар (Имом Муслим ривояти).
Ибн Дақийқ ал-Ийд айтади: “Бу ҳадис жуда муҳим ҳадис бўлиб, у барча зоҳирий ва ботиний амалларни ўзида мужассам этган. Шариат илмларининг барчаси бу ҳадисдан тўйинган. Чунки, бу ҳадис барча суннат илмларини жамлаган. “Фотиҳа” сураси Қуръоннинг онаси деб номлангани каби бу ҳадис ҳам суннатнинг онасидир”.
“Жибрил ҳадиси” номини олган бу ҳадис мутавотир ҳадис ҳисобланади. Зеро, бу ҳадисни Абу Ҳурайра, Умар, Абу Зарр, Анас, Ибн Аббос, Ибн Умар, Абу Омир Ашърий, Жарийр Балхий каби буюк саҳобийлар ривоят қилганлар.
Ҳадисдан олинадиган фойдалар;
Кийим бош ва кўринишни чиройли тутиш. Масжид ва илм мажлисларига бориш учун покиза кийимларни кийиш ва ҳушбўйликларни суриш мустаҳаб саналади. Шунингдек илм мажлисларида олимлар билан одоб доирасида муомилада бўлиш. Зеро, Жаброил алайҳиссалом инсонларга гаплари ва холатлари билан илм ўргатиш учун ташриф буюрган эдилар.
Эҳсон нима? Эҳсон – бирор ишни пухта ва ихлос билан қилишликдир. Яъни, Аллоҳ таолога ибодат шу даражада холис бўлиши керакки, гўёки банда ибодат вақтида Аллоҳни кўриб тургандек бўлиши керак. Агар бунинг уддасидан чиқа олмаса, шуни ёдига тутсинки, Аллоҳ таоло уни кўриб турибди ва ундан содир бўлаётган барча катта ва кичик амаллардан хабардор эканини ҳис қилиб туришидир.
Қиёмат ва унинг аломатлари. Қиёмат қачон қоим бўлиши фақатгина Аллоҳ таолонинг ўзигагина маълум бўлган ғайбий ишдир. Бироқ ҳадисда унинг аломатлари зикр қилинмоқда.
Илм ҳақида сўрашнинг зарурлиги. Мусулмон инсон ўзининг дунёси ва охирати учун фойдали нарсалар ҳақида сўраб ўрганиши ва бефойда нарсаларни тарк қилиши лозим. Шунингдек, бир илм мажлисига борса ва бу ердагилар бирор масалага мухтож эканликларини кўрса-ю, бироқ бу масала ҳақида ҳеч ким сўрамаётган бўлса, агарчи ўзи бу ҳақда билса ҳам ҳудди билмаган одам сингари бу ҳақда олим одамга савол бериши керак. Чунки унинг саволи натижасида шу масаладан бехабар бўлганлар унинг моҳиятини билиб оладилар.
Кимки ўзи билмайдиган нарсалар ҳақида савол берилса унга “билмайман” деб жавоб қайтариши вожиб бўлади. Бу унинг тақвоси ва илмини тўғри йўналтирганининг далилидир.
Савол жавоб ҳам тарбия бериш усулларининг биридир. Бу услуб қадимда ҳам ҳозирда ҳам оммалашган усулдир. Шунингдек, бу усул Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг жуда кўп ҳадисларида ҳам такрорланган. Зеро, бундай услуб тингловчиларнинг назарини ўзига жалб қилади ва уларни жавобга ташна холатга келтиради.
Жалолиддин Ҳамроқулов
"Новза" жоме масжиди имом-хатиби,
ТИИ ”Таҳфизул Қуръон” кафедра мудири
2026 йил 4 ноябрь куни Ўмон Султонлиги пойтахти Масқат шаҳрида «Ўзбекистон — Ўмон: маданий алоқалар. Мовароуннаҳр — асрлар оша таралган ислом цивилизацияси зиёси» мавзусида халқаро симпозиум бўлиб ўтди. Мазкур тадбир Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг муаллифлик лойиҳаси бўлган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг хорижий тақдимотлари туркумини давом эттирди. Ушбу учрашувлар давлатимиз раҳбарининг ислом цивилизацияси меросини халқаро майдонда кенг тарғиб этиш ташаббуси доирасида ўтказилмоқда.
Симпозиум очилишидан аввал фахрий меҳмонлар Марказ томонидан тайёрланган кўргазма билан танишдилар. Экспозицияни биринчилардан бўлиб симпозиумнинг фахрий меҳмони — Ўмон Султонлиги Вақфлар ва диний ишлар вазири доктор Муҳаммад бин Саид бин Халфон Маамарий томоша қилди. У билан бирга Султон Қобус номидаги Олий маданият ва фан маркази бош котиби Ҳабиб бин Муҳаммад Риёмий, Ўмон Султонлиги Давлат кенгаши аъзоси доктор Муҳаммад Саид Амур Ҳажрий, шунингдек, илмий ва маданий доиралар вакиллари ҳам кўргазмани кўздан кечирдилар, хабар бермоқда iccu.uz.
Кўргазмада Ўзбекистоннинг тарихий, илмий, маънавий ва бадиий мероси билан таништирувчи 150 дан ортиқ китоб нашрлари, шунингдек, миниатюралар, ҳайкалтарошлик намуналари ва бошқа экспонатлар намойиш этилди. Марказнинг ноширлик лойиҳалари ҳамда Мовароуннаҳр меросини ўрганиш ва оммалаштириш борасидаги фаолияти меҳмонларда алоҳида қизиқиш уйғотди.
Симпозиум Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази, Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги ва Ўзбекистон Республикасининг Ўмон Султонлигидаги элчихонаси томонидан Марказ Илмий кенгаши аъзолари иштирокида ташкил этилди. Форумда 250 нафарга яқин иштирокчи, жумладан, сенаторлар, давлат муассасалари, илмий ва маданий ташкилотлар вакиллари, хорижий дипломатик ваколатхоналар элчилари, икки мамлакатнинг таниқли олимлари ва маданият арбоблари қатнашди.
Тадбирда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори Фирдавс Абдухолиқов, Ўзбекистон Республикасининг Ўмон Султонлигидаги Фавқулодда ва мухтор элчиси Абдусалом Хатамов ҳамда Султон Қобус номидаги Олий маданият ва фан маркази бош котиби Ҳабиб бин Муҳаммад Риёмий қутлов сўзлари билан иштирок этдилар. Дастур доирасида қатнашчиларга Марказнинг илмий-маърифий фаолияти ва лойиҳалари ҳақида видеотақдимот намойиш қилинди.
Илмий сессияда ўмонлик ва ўзбекистонлик олимлар икки мамлакатнинг ислом цивилизацияси ривожига қўшган ҳиссаси ҳамда ҳамкорлик истиқболларини муҳокама қилдилар. Ўмон томонидан маърузачилар қаторида Ўмон Султонлиги Давлат кенгаши аъзоси доктор Муҳаммад Саид Амур Ҳажрий ҳамда Султон Қобус университети профессори, медиа ва интеллектуал дастурлар бўйича маслаҳатчи ва эксперт доктор Саиф бин Солим бин Саиф Ҳодий иштирок этди. Доктор Ҳодий ўз маърузасини Ўмон жамиятида тинч-тотув ҳамжиҳатликда яшаш масаласига бағишлади.
Ўзбекистон Фанлар академияси вице-президенти Баҳром Абдуҳалимов Ўзбекистон ва Ўмон қўлёзма меросини сақлаш, рақамлаштириш ҳамда илмий муомалага киритиш истиқболлари ҳақида сўз юритди. Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти ректори Уйғун Ғафуров Ўзбекистонда ислом таълими тарихи ва унинг замонавий тажрибасини ёритиб берди. Тошкент давлат шарқшунослик университети профессори Шорустам Шомансуров икки мамлакат олий таълим муассасалари ўртасидаги ҳамкорлик истиқболларини тақдим этди.
Симпозиумнинг муҳим амалий натижаларидан бири Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази томонидан Султон Қобус номидаги Олий маданият ва фан маркази ҳамда «Байт аз-Зубайр» музейи билан ҳамкорлик меморандумларининг имзоланиши бўлди. Ушбу келишувлар икки мамлакат муассасалари ўртасида қўшма илмий ва маданий лойиҳаларни амалга ошириш, кўргазмалар ташкил этиш ҳамда касбий тажриба алмашиш учун асос яратади.
Симпозиум доирасида китоблар ва эсдалик нашрлари алмашинуви ҳам бўлиб ўтди. Ўмон Султонлиги Вақфлар ва диний ишлар вазири доктор Муҳаммад бин Саид бин Халфон Маамарийга Катта Лангар Қуръони нусхасининг факсимиле нашри топширилди. Султон Қобус номидаги Олий маданият ва фан маркази бош котиби Ҳабиб бин Муҳаммад Риёмийга «Учинчи Ренессанс пойдевори» китоби, Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази томонидан нашр этилган 120 та китоб учун сертификат ҳамда Марказнинг эсдалик совғалари тақдим этилди.
Марказ нашрлари, шунингдек, Султон Қобус мажмуаси кутубхонаси ҳамда Ўмон Миллий ҳужжатлар ва архивлар марказига топширилди. Миллий ҳужжатлар ва архивлар маркази ҳамда «Байт аз-Зубайр» музейи вакилларига ҳам китоб нашрлари топширилганини тасдиқловчи сертификатлар тақдим қилинди.
Маскат шаҳрида ўтказилган симпозиум Ўзбекистон ва Ўмон ўртасидаги кўп асрлик маданий мулоқотнинг давоми бўлди. Кўргазма ва илмий сессия Ўмон жамоатчилигини Мовароуннаҳрнинг ислом цивилизацияси ривожига қўшган ҳиссаси билан таништирган бўлса, имзоланган меморандумлар ушбу мулоқотга амалий мазмун бағишлади.
Шунингдек, ташриф давомида Ўзбекистон делегацияси Ўмон Султонлигининг қатор етакчи маданий-маърифий муассасалари, музей ва кутубхоналари, жумладан, Ўмон Султонлиги Миллий музейида бўлиб, уларнинг фаолияти билан танишди. Учрашувлар давомида музейшунослик, маданий меросни асраш, илмий тадқиқотлар ва икки томонлама ҳамкорликни ривожлантириш масалалари муҳокама қилиниб, тажриба алмашилди ҳамда қатор ҳамкорлик меморандумлари имзоланди.
Ўмон Султонлиги Вақф вазири ҳамда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази раҳбарияти ўртасида алоҳида учрашув бўлиб ўтди. Унда икки томонлама ҳамкорлик алоқаларини йўлга қўйиш ва ривожлантириш, ўзаро тажриба алмашиш ҳамда истиқболда амалга оширилиши мумкин бўлган қўшма лойиҳалар юзасидан фикр алмашилди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 