۞يَسَۡٔلُونَكَ عَنِ ٱلۡخَمۡرِ وَٱلۡمَيۡسِرِۖ قُلۡ فِيهِمَآ إِثۡمٞ كَبِيرٞ وَمَنَٰفِعُ لِلنَّاسِ وَإِثۡمُهُمَآ أَكۡبَرُ مِن نَّفۡعِهِمَاۗ وَيَسَۡٔلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَۖ قُلِ ٱلۡعَفۡوَۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمُ ٱلۡأٓيَٰتِ لَعَلَّكُمۡ تَتَفَكَّرُونَ٢١٩
219. Сиздан хамр ва қимор ҳақида сўрашади. "Иккаласида улкан гуноҳ бор ва одамларга бироз манфаати ҳам бор, аммо гуноҳи манфаатидан каттадир", денг. Яна сиздан нималарни эҳсон қилиш ҳақида сўрашади. "Ортиқчасини", денг. Фикр юритишларингиз учун Аллоҳ оятларини шундай баён этади.
Хамр (ароқ, шароб каби маст қилувчи ичимликлар) ва қимор ҳақида Қуръони каримда бир неча оят келган. Ҳамма оятларда бу икки иллат қораланган, фақат уларни аста-секин муолажа қилиш учун илк оятларда унинг ҳаромлиги кескин қўйилмаган. Энг охири тушган Моида сурасидаги оятда буларнинг ҳаромлиги очиқ эълон қилинган ва шундан кейин мусулмонлар бу иллатдан бутунлай юз ўгиришган. Аммо, минг афсуслар бўлсинки, ота-боболари маст қилувчи ичимликларни ҳаром санаб, ундан мутлқао юз ўгирган айрим кишилар мустамлакачилар ноғорасига ўйнаб, ичкилик ичишни одат қилишди. Кейинчалик эса бу бало чинакамига умуммиллий кулфатга айланди. Ҳатто юртимизга бу балони олиб келган мустамлакачилар юртида ҳам ҳозир бу оламшумул иллатдан қандай қутилишни, ҳеч бўлмаса уни сал бўлса-да жиловлашни билолмай бошлари қотган. Динимиз ҳукмларида: «Ҳар бир ичимлик маст қилса, ҳаромдир»; «У даво эмасдир, у дарддир»; «Кўпи маст қиладиган нарсанинг ози ҳам ҳаромдир»; «Ким бу дунёда хамр ичиб, уни тарк этмай ўлиб кетса, тавба қилмаса, охиратда уни ичмайди (яъни жаннатга кирмайди)».
Ислом динининг вазифаларидан бири ақлни муҳофаза қилишдир. Хамр ақлни кетказиши учун ҳаром қилинган, ичиш тақиқланган. Хамр ичишнинг ўзи катта гуноҳдир. Дунё ва охират учун унинг етказадиган зарарлар сон-саноқсиз. Лекин, Ислом қоидаси бўйича, шайтонгина кечирилишдан умиди йўқ, бошқалар Аллоҳ таолонинг раҳматини умид қилсалар, ҳали имкон бор, то ўлим ҳолатига тушгунча тавба эшиклари очиқ. Хамр ичган (ёки бошқа гуноҳ содир этган) ҳар қандай шахс ўзини қўлга олиб тавба қилса, Аллоҳ таоло унинг тавбасини қабул қилади. Фақат бир шарт билан: олдин содир этган гуноҳига чин дилдан афсус чексин ва ўша гуноҳни такрорламасликка азму қарор қилсин. Ана ўшанда Аллоҳ таоло унинг тавбасини қабул қилади. Инсонни маст қилувчи ҳар қандай ичимлик ҳаромдир, икки тараф бўлиб ютиш ва бой бериш шарти билан ўйналадиган ҳар қандай қимор (ўйин) ҳам ҳаромдир.
Яна одамларнинг Пайғамбаримиздан "Аллоҳ йўлида молимизнинг қанчасини эҳсон қилайлик?" деб сўрашганига жавобан ояти каримада: аввал молингизни ўзингиз ва аҳлингизнинг дунёвий эҳтиёжларига ишлатинг, бундан ортганини Аллоҳ йўлида, яъни кўпчилик манфаати, дин равнақи йўлида харжланг, деб таълим берилмоқда. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Хайр-эҳсоннинг яхшиси орттирилганидан қилинганидир", деб марҳамат қилганлар. Яна хайр-эҳсонларни риё билан, одамлар кўрсин учун қилиш, берганини миннат қилиш ҳам ёмон иллатлардан, бунинг учун банда ажру савоб ҳам олмайди, унга хайру баракот ҳам бўлмайди. Қатода розияллоҳу анҳу айтади: "Банда қачон риё билан амал қилса, Аллоҳ таоло: "Бандам Мени қандай масхара қилаётганини кўринглар", дейди". Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам риё, кибр, манманлик каби иллатларни кичик ширкка ўхшатганлар.
Дин ишлари бўйича қўмита ҳузуридаги Диний-маърифий соҳада малака ошириш ва қайта тайёрлаш институти тингловчилари иштирокида Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот маркази билан ҳамкорликда «Учинчи Ренессанс чорраҳаси» мавзусида ўқув-семинар ўтказилди, хабар бермоқда iccu.uz .
Унда имом-хатибларнинг касбий ва илмий салоҳиятини ошириш, диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган ислоҳотлар, жамиятда кечаётган жараёнлар ҳамда замонавий ёндашувлар бўйича билимларини кенгайтиришга алоҳида эътибор қаратилди.
Машғулотлар давомида тафсир илми ва замонавий тафсир йўналишлари, Қуръони Карим маъноларидан бугунги ижтимоий ҳаётда, хусусан, ёшлар тарбияси ва одоб-ахлоқ масалаларида самарали фойдаланиш имкониятлари муҳокама қилинди.
Навоий вилояти Навоий шаҳри бош имом-хатиби Дилшод Эргашев бундай машғулотлар билимларни янгилаш ва касбий малакани оширишда муҳим аҳамият касб этишини таъкидлади.
«Бугун юртимизда амалга оширилаётган ислоҳотлар, диний соҳадаги хайрли ишлар ва дунёда кечаётган жараёнлар ҳақида кенгроқ маълумот олдик. Илмий савиямиз ва малакамизни янада ошириш учун кўплаб янги билимларга эга бўлдик. Албатта, бу ерда олган билимларимиздан ўз фаолиятимизда фойдаланамиз», — деди у.
Унинг қайд этишича, семинарнинг Ислом цивилизацияси марказида ўтказилиши ҳам алоҳида аҳамиятга эга. Марказда жамланган тарихий ва илмий мерос имом-хатиблар учун ҳам янги маълумотлар ва манбалар билан танишиш имконини беради.
Самарқанд вилояти Пастдарғом тумани бош имом-хатиби Озод Назаров эса илмни мунтазам равишда янгилаб бориш зарурлигини таъкидлади.
«Ҳақиқатдан ҳам илм бир жойда туриб қолса, эскириб қолар экан. Биз бу ерга келиб, устозларимиз ҳузурида илмимизни яна бир янгилаб олдик. Жуда кўп янги билимларга эга бўлдик. Айниқса, тафсир илми ва замонавий тафсир йўналишлари ҳақидаги машғулотлар биз учун муҳим бўлди. Қуръони Карим маъноларидан бугунги ижтимоий ҳаётда, ёшларимизнинг одоб-ахлоқи ва тарбиясида қандай самарали фойдаланиш мумкинлиги ҳақида кўплаб янги жиҳатларни англадик», — деди у.
Ўқув-семинар якунида иштирокчилар Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг музей қисми билан ҳам танишдилар. Уч минг йиллик тарих, буюк аждодларимизнинг илмий мероси ва Ренессанс даврларига бағишланган экспозициялар уларга семинар давомида олинган билимларни тарихий манбалар ва маданий мерос билан уйғун ҳолда англаш имконини берди.
Бундай ўқув-семинарлар имом-хатибларнинг билим ва малакасини мунтазам равишда янгилаб бориш, замонавий илмий ёндашувларни ўзлаштириш ҳамда улардан диний-маърифий фаолиятда самарали фойдаланишга хизмат қилади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати