Сўнгги йилларда рақамли технологияларнинг ривожланиши натижасида қимор ўйинлари ва онлайн букмекерлик платформалари кенг оммалашди. Илгари казино ёки махсус муассасаларга бориш талаб қилинган бўлса, бугун смартфон орқали исталган вақтда ва исталган жойдан қимор ўйнаш имконияти мавжуд. Бу эса қиморга қарамликнинг кенгайишига, молиявий муаммоларнинг ортишига ва оилавий низоларнинг кўпайишига олиб келмоқда.

Қиморга қарамлик – тан олинган касаллик

Қиморга қарамлик халқаро тиббий таснифларда хулқ-атворга боғлиқ бузилиш сифатида эътироф этилади. Мутахассислар фикрига кўра, инсон ютқазгани сари яна ўйнаш истаги кучаяди.

Молиявий оқибатлар

Қиморнинг энг биринчи зарари инсоннинг молиявий ҳолатига таъсир қилади. Кўплаб ўйинчилар дастлаб кичик маблағ билан бошлайди. Бироқ йўқотилган пулни қайтариш умидида янада каттароқ пул тика бошлайди. Бу ҳолат: қарздорликнинг ошиб кетиши, банк кредитларининг тўланмай қолиши, оила бюджети издан чиқиши, ҳатто уй-жой ва мол-мулкни йўқотишгача олиб келади.

Тадқиқотларда қимор сабабли айрим инсонлар озиқ-овқат, таълим ва тиббий хизмат учун ажратилган маблағни ҳам ставкаларга сарфлаши аниқланган.

Руҳий саломатликка таъсири

Қиморга қарам инсонларда доимий хавотир, депрессия, уйқусизлик, асабийлик, ўзини айбдор ҳис қилиш каби ҳолатлар тез-тез учрайди.

Энг хавотирлиси – қиморга қарамлик билан суицид хавфи ўртасида кучли боғлиқлик мавжуд. Масалан, Швецияда ўтказилган тадқиқотда қиморга қарам шахсларда ўз жонига қасд қилиш эҳтимоли бошқаларга нисбатан 15 баробар юқори экани аниқланган.

Оила ва жамиятга таъсири

Қиморнинг зарари фақат ўйинчи билан чекланмайди. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотига кўра, қиморбознинг ҳар бири ўртача яна олти нафар инсонга – оила аъзолари, дўстлари ёки ҳамкасбларига салбий таъсир кўрсатади.

Қимор оқибатида: эр-хотин ўртасида ажримлар, оилавий зўравонлик, фарзандлар тарбиясига эътибор берилмаслик, иш жойида самарадорликнинг пасайиши, фирибгарлик ва ўғирлик каби жиноятлар содир бўлади.

Онлайн қиморнинг хавфи

Интернет ва мобил иловалар қиморни янада хавфли қилди. Мутахассислар уни “чўнтакдаги казино” деб таърифлайдилар. Энди инсон сутканинг исталган вақтида бир неча тугма орқали қимор ўйнаши мумкин.


Иқтисодий зарар

Кўпчилик қимор давлат бюджетига солиқ тушуми келтиради, деб ҳисоблайди. Бироқ иқтисодчилар қимор ортидан келадиган яширин харажатлар – соғлиқни сақлаш, ижтимоий ёрдам, жиноятчилик ва меҳнат унумдорлигининг пасайиши – даромаддан ҳам юқори бўлишини таъкидлайдилар.

Қимор – шайтоннинг иши

Ислом динида қимор инсоннинг мол-мулки, ақли, оиласи ва жамият барқарорлигига зарар етказувчи амал сифатида қатъий тақиқланган. Қуръони каримда қиморнинг инсон ҳаётига салбий таъсири очиқ баён қилинган.

Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: “Эй, иймон келтирганлар! Албатта, хамр, қимор, бутлар ва (фол очадиган) чўплар ифлосдир. Шайтоннинг ишидир. Бас, ундан четда бўлинг. Шоядки, нажот топсангиз” (Моида сураси, 90-оят).

Кейинги оятда эса қиморнинг ижтимоий ва маънавий оқибатлари баён қилинади: “Албатта, шайтон хамр ва қимор туфайли ораларингизга адоват ва ёмон кўришликни солишни ҳамда сизларни Аллоҳнинг зикридан ва намоздан тўсишни хоҳлайдир. Энди тўхтарсизлар?!” (Моида сураси, 91-оят).

Ушбу оятлардан маълум бўладики, қиморнинг зарари фақат молиявий эмас, балки инсоннинг маънавий ҳаёти, ибодати ва жамиятдаги муносабатларига ҳам салбий таъсир кўрсатади.

Хулоса

Қимор ўйинлари қисқа муддатда катта ютуқ ваъда қилса-да, уларнинг оқибати кўпинча инсоннинг молиявий барқарорлиги, руҳий саломатлиги ва оилавий муносабатларига жиддий зарар етказади. Илмий тадқиқотлар қиморни шахсий танлов эмас, балки аҳоли саломатлигига таъсир қилувчи ижтимоий муаммо сифатида кўриб чиқиш зарурлигини кўрсатмоқда....

Маълумотлар линки:

https://www.who.int
https://www.theguardian.com
https://www.ft.com

Даврон НУРМУҲАММАД