11 Июл, 2026, 26 Муҳаррам, 1448
11 Июл, 2026, 26 Муҳаррам, 1448
Маълумки, Рамазон ойида Аллоҳ таоло бандаларига Ўз раҳмати ва баракотини кўплаб нозил қилади. Шундай экан, ўз навбатида инсонлар ҳам бу кунларни ғанимат билиб, кўпроқ ибодат ва эзгу амалларни адо этишга ҳаракат қилиши лозим.
Эзгу амаллар деганда, аввало, чин ихлос-эътиқод, ибодатда бардавом бўлиш, шунингдек, ўзгаларга хайру саховат кўрсатиш ва уларни чиройли кўринишда холис адо этиш тушунилади.
Бугунги кунда барчаларимиз муборак Рамазон ойида Аллоҳнинг бизга ато этган неъматларидан бахраманд бўлиб турибмиз. Ўзига шукр, ушбу ойни сизу бизлар тинчлик, хотиржамликда, осойишталикда ўтказмоқдамиз. Бу ойнинг дастлабки ўн куни “раҳмат” даҳаси ҳам ўтиб, иккинчи ўн кунлиги, яъни “мағфират” даҳаси бошланди. Бу даҳада холис ният билан рўза тутган бандаларини Аллоҳ таоло аввалги қилган гуноҳларини кечиради, мағфират қилади. Бу даҳаларда рўйи заминга Аллоҳнинг раҳмати ила мағфирати ёғилади. Яратганнинг ўзи қодир қилганича рўза тутиб, таровеҳ намозларини адо этган бандасига албатта Ўз раҳмат ва мағфиратини ато этади.
Ислом дини беш асос устида қурилган бўлиб, шулардан бири бу – Закот ибодатидир. Закот Аллоҳ таоло мўмин бандаларига фарз қилган амалларидандир. Ҳақ таоло марҳамат қилиб айтадики: “Намозни баркамол ўқингиз, закот берингиз...”.
Бошқа бир оятда эса, “Мол-мулкларидан уларни у сабабли поклашингиз ва тозалашингиз учун садақа олинг...” (Тавба, 103), деб марҳамат қилган.
Закотнинг жорий этилиш ҳикмати шуки, закот туфайли жамиятда бир қадар тенглик пайдо бўлиб, бой ва фақир табақалар ўртасида илиқ муносабатларни вужудга келади, қолаверса, закот берувчининг молини поклаб, уни талофатдан асрашига замин тайёрланади.
Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) марҳамат қиладилар: “Сизлар молларингизни закот (бериш) билан сақлангиз. Касалларингизни садақа (бериш) билан даволангиз ва турли бало-офатларга дуони ҳозирлангиз”.
Маълумки, закот муайян миқдордаги маблағга эга бўлган мусулмоннинг зиммасига фарз бўлади. Закотни вожиб қилувчи муайян миқдор шариат тилида – нисоб дейилади. Закот тилло ва кумуш, пул мева ва деҳқончилик маҳсулотлари ҳамда чорва молларидан берилади. Закот бериладиган молнинг нисоби Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) томонларидан қатъий белгилаб берилган.
Тиллонинг нисоби (85 гр.) 20 мисқол бўлиб, ундан (2,5 гр.) 0,5 мисқол закот учун ажратилади. Яъни, қирқдан бири демакдир.
Закот вожиб бўлиши учун юқорида айтиб ўтилган нисоб миқдори мавжуд бўлиши ҳамда шу нисобга бир йил тўлиши керак.
Чорва моллари жумласига туя, қора мол ҳамда қўй-эчкилар киради. Туянинг сони бешта бўлса нисобга етган ҳисобланиб, ундан битта қўй закот учун ажратилади. Қора молнинг нисоби 30 та бўлиб, ундан битта бир ёшли бузоқ закотга чиқарилади. Қўй ва эчкининг сони 40 тага етганида нисоби тўлган ҳисобланиб, ундан битта қўй ёки эчки закотга чиқарилади. Чорва молларидан закот вожиб бўлиши учун тилла ва кумуш учун айтилган шартлар бўлиши, яъни бир йил давомида камаймаслиги, бундан ташқари чорва моллари ярим йилдан кўпроқ вақт давомида яйловда ўтлатилган бўлиши шарт. Аммо, ем-хашакни 6 ойдан ортиқ ташиб келиб боқилган бўлса, закот вожиб бўлмайди. Магар тижорат нияти бўлса, худди бошқа буюмлар қатори ҳисобланади.
Деҳқончилик агар лалми ер маҳсулоти бўлса, ундан ушр (яъни ўндан бир), суғориладиган ердан чиққан маҳсулот бўлса, ушрнинг ярми (яъни йигирмадан бир) қисми миқдорида закот чиқарилади. Ушр – ҳосил териб олинган вақтда берилади.
Бундан ташқари нақд пул ва тижорат учун олинган моллардан ҳам закот берилади. Уларнинг нисоби эса тилло ва кумушнинг нисобига қиёсан белгиланади. Яъни тилло ва кумушнинг қиймати аниқланиб, шуларга таққосланади.
Шуни яхши англамоқ лозимки, юқорида зикр қилинган нисоб миқдорлари закотни вожиб қиладиган қийматнинг энг паст чегараси бўлиб, маблағ миқдори ортган сари ундан чиқариладиган қирқдан бир қисмининг миқдори ҳам ортиб бораверади.
Албатта, закотнинг савоби янада мукаммал бўлиши учун уни муносиб ўринларга бериш жуда муҳимдир. Қуръони каримда закот бериладиган ўринлар аниқ баён қилинган:
“Албатта, садақаларни фақат фақирлар, мискинлар, унда (садақа ишида) ишловчилар, диллари ошна қилинувчи (ғайридин)лар, (пул тўлаб озод этилувчи) қуллар, қарздорларга ва Аллоҳ йўлида ҳамда йўловчига (мусофирга бериш) Аллоҳ (томони)дан фарз (этилди). Аллоҳ илмли ва ҳикматли зотдир”(Тавба, 60).
Бу саккизта ўриндан ғайридинлар, қуллар чиқариб ташланган. Ғайридинлар Ҳазрат Умар (розияллоҳу анҳу) даврида саҳобалар ижмои ила, қуллар эса, ҳозирги асримизда мавжуд эмаслиги ила бекор қилинган. Айни пайтда юртимизнинг турли билим юртларида таҳсил олаётган талабаларнинг ўқув шартнома тўловларига ёрдам беришлик энг мустаҳиқ ўринлардан биридир. Зеро улар юртимиз учун келажакда етишиб чиқаётган мутахассислардир. Закотни ота-она ва фарзандлар, шунингдек, эр билан хотин бир-бирларига бериши мумкин эмас. Лекин уни бошқа қариндошларга берса бўлади.
Закот ва бошқа садақаларни авваламбор яқин қариндошлар орасидаги эҳтиёжмандларига, қўни-қўшни, маҳалладаги муҳтож, кам таъминланган оилаларга бериш мақсадга мувофиқдир. Шунингдек, меҳрибонлик уйлари, меҳр-мурувват уйларига, ногиронларнинг махсус муассасаларига бериш ўринлидир. Бунда ўша муассасалар, уларда парвариш қилинаётган инсонларнинг нималарга эҳтиёжи бўлса, закоти ҳисобига ўша нарсаларни муҳайё қилиб бериш тўғри бўлади.
Закотни кам таъминланган оилалар фарзанди бўлган талабаларнинг контракт-шартнома тўловлари учун ўтказиб берилса ҳам жуда ўринлидир. Айниқса, бу садақаи жория ҳисобланиб, ўша талабанинг келажакда қилган савобли амаллари, амалга оширган яхши ишларидан закот берувчига ҳам савоб етиб туради.
Аллоҳ таоло барчаларимизни муборак ойда эзгу амалларни кўпроқ қилишга муяссар айласин!
Шайх Абдулазиз МАНСУР
Ҳурматли Президент Жаноби Олийлари!
Биз, Ислом цивилизацияси I халқаро форуми иштирокчилари – нуфузли халқаро ташкилотлар, хорижий давлатлардаги илмий-маърифий тузилмалар раҳбарлари, дунёнинг элликдан ортиқ мамлакатларидан ташриф буюрган вазирлар, муфтийлар, таниқли олимлар, университетлар, илмий-тадқиқот институтлари, кутубхоналар, музейлар ҳамда маданий муассасаларнинг вакиллари номидан Сизга самимий миннатдорлик ва чуқур эҳтиром билан мурожаат этмоқдамиз.
Аввало, Сизнинг бевосита ташаббусингиз ва шахсан қўллаб-қувватлашингиз билан ўтказилган Ислом цивилизацияси I халқаро форуми, ўзининг туб моҳияти ва аҳамиятига кўра, халқаро илмий тадбирлар даражасидан юқори турадиган ва юксак эътироф топган улкан воқеа бўлганини алоҳида таъкидлашни истардик.
Ҳеч шубҳасиз, Сизнинг Форум иштирокчиларига мурожаатингизда илгари сурилган ғоят муҳим фикр ва ғоялар тўрт кун давомида дунё жамоатчилиги эътиборида бўлган ушбу анжуманда муҳокама қилинган масалалар кўлами, мақсади ва маъно-мазмунини белгилаб берди.
Ишонч билан айта оламизки, мусулмон оламидаги илғор илм-маърифат намояндалари иштирокидаги бу форум ислом цивилизациясининг бой меросини инсониятнинг маънавий, маданий ва интеллектуал соҳадаги умумий бойлигининг ажралмас бир қисми сифатида ўрганиш, асраб-авайлаш, сақлаш ва кенг тарғиб этишга қаратилган глобал ҳамкорликнинг янги босқичини бошлаб берди.
Анжуманнинг Тошкент, Самарқанд ва Термиз сингари Ўзбекистоннинг тарихий шаҳарларида ўтказилиши унинг маърифий руҳи ва аҳамиятини янада оширди. Айнан шу табаррук диёрларда асрлар давомида буюк илмий мактаблар шаклланган, илоҳиёт, фалсафа, тиббиёт, математика, астрономия ва бошқа фанлар тараққиётига шиддатли туртки берган фундаментал асарлар яратилган. Бутун инсоният тараққиётига улкан таъсир кўрсатган эзгу ғоялар ва кашфиётлар ҳам жаҳон бўйлаб айнан шу шаҳарлардан тарқалган.
Сиз томонингиздан 2017 йил сентябрь ойида Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида Ўзбекистонда Ислом цивилизацияси марказини ташкил этиш бўйича илгари сурилган эзгу ташаббус сўнгги ўн йилликдаги энг муҳим халқаро гуманитар ташаббуслардан бири сифатида ушбу заминдаги буюк тарих ва маданиятни яхлит маърифий ҳодиса сифатида англашда туб бурилиш нуқтаси бўлганини биз бугун алоҳида миннатдорлик билан эътироф этамиз. Мазкур тарихий воқеа ислом цивилизациясининг жаҳон илм-фани, маданияти ва маънавияти ривожига қўшган беқиёс ҳиссасини янгича талқин ва тарғиб этишда халқаро илмий ҳамжамиятни бирлаштириш учун кенг имкониятлар яратди ҳамда Янги Уйғониш даври – Учинчи ренессанснинг интеллектуал ва маънавий асосларини барпо этиш йўлидаги муҳим қадам бўлди.
Ушбу ташаббус замонавий таҳдид ва хавф-хатарларга узоқни кўзлаб, вақтида берилган таъсирчан жавоб бўлганини ҳам бугун биз чуқур идрок этмоқдамиз. Дунёнинг турли ҳудудларида ислом динининг инсонпарварлик моҳиятини бузиб кўрсатиш, маданият ва цивилизацияларни бир-бирига қарама-қарши қўйиш, шунингдек, мусулмон олимларининг жаҳон илм-фани ва маданияти ривожига қўшган буюк ҳиссасини камситишга уринишлар кузатилаётган бир пайтда Сиз маърифат, илмий тафаккур, тарихий ҳақиқатга эҳтиром ҳамда ислом цивилизациясининг ҳаққоний меросини жаҳон ҳамжамиятига қайта тақдим этишга асосланган бунёдкорлик йўлини таклиф қилдингиз. Шу тариқа тарихий адолатни тиклаш, очиқ илмий мулоқот маданиятини мустаҳкамлаш, ўзаро ҳурмат ва халқаро гуманитар ҳамкорликни ривожлантириш йўлида муҳим олға силжиш амалга оширилди.
Таъкидлаш керакки, бугунги кунда ана шу эзгу интилишлар алоҳида глобал аҳамият касб этмоқда. Зеро, айнан билим, тарихий хотира ва халқларнинг интеллектуал салоҳиятини бирлаштириш давлатлар ўртасидаги ўзаро ишончни мустаҳкамлашга, экстремизм, радикализм ва муросасизликка қарши самарали курашишга, цивилизациялар ўртасидаги ўзаро англашувни чуқурлаштиришга ҳамда тинчлик, барқарор тараққиёт ва бунёдкорликнинг мустаҳкам маънавий пойдеворини яратишга хизмат қилади.
Ана шундай долзарб фикрларни мужассам этган Мурожаатингиз, ҳеч шубҳасиз, бизнинг биргаликдаги келгуси фаолиятимиз учун улкан тарихий ва дастурий ҳужжат бўлиб қолади.
Ўзбекистон Президентига хос юксак ирода ва донишмандлик, тарих, бугунги кун ва келажакни яхлит бир жараён сифатида кўра олиш салоҳияти маҳсули бўлган Ислом цивилизацияси маркази нафақат жаҳон даражасидаги замонавий илмий-маърифий мажмуага, айни вақтда ушбу ноёб жараён таркибидаги бебаҳо меросни ўрганиш, асраб-авайлаш ва кенг тарғиб этишга қаратилган қўшма лойиҳаларни амалга ошириш учун турли давлатлар, халқаро ташкилотлар, етакчи олимлар, илмий муассасалар, университетлар, кутубхоналар, музейлар ва маънавий-маърифий марказларни бирлаштирадиган нуфузли мулоқот майдонига айланиб бораётганини барчамиз кўриб турибмиз. Аминмизки, яқин йилларда бу маскан гуманитар илм-фан соҳасидаги етакчи халқаро марказлар қаторидан муносиб ўрин эгаллайди ҳамда янги ғоялар, қўшма илмий тадқиқотлар ва узоқ муддатли халқаро лойиҳалар шаклланадиган йирик маданий-маърифий ва таълим платформасига айланади.
Ўзбекистон Республикасида маънавий, илмий ва маданий меросни асраб-авайлаш борасида амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар бизда катта таассурот қолдирди. Ислом цивилизацияси маркази, янгиланган Имом Бухорий ёдгорлик мажмуаси, Имом Бухорий, Имом Мотуридий ва Имом Термизий номидаги халқаро илмий-тадқиқот марказлари, Халқаро исломшунослик академияси, Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти каби ноёб муассасалар тарихий хотирани сақлаш, фундаментал илм-фанни ривожлантириш ҳамда халқаро гуманитар ҳамкорликни мустаҳкамлаш борасида олиб борилаётган изчил давлат сиёсатининг амалдаги ёрқин ифодасидир.
Бир сўз билан айтганда, Ўзбекистон Республикаси ислом илм-фани, маданияти ва маърифатининг энг қадимги бешикларидан бири сифатида бугун гуманитар ҳамкорлик, илмий изланишлар ва цивилизациялар ўртасидаги мулоқот борасидаги азалий мавқеини яна мустаҳкамлаб бормоқда.
Ҳурматли Президент Жаноби Олийлари!
Ислом цивилизацияси I халқаро форуми «Тинчлик, бағрикенглик ва илм-маърифат» шиори остида ўтказилгани алоҳида эътиборга лойиқ. Ислом цивилизациясининг инсонпарварлик моҳиятини ўзида мужассам этган, ўзаро чамбарчас боғлиқ бўлган бу безавол қадриятлар бугунги замонавий дунё учун ҳам беқиёс аҳамиятга эгадир. Бу буюк мерос бутун инсониятнинг маданий, маънавий ва интеллектуал бойлигининг ажралмас қисми ҳисобланади. Бу эса уни асраб-авайлаш, ҳар томонлама ўрганиш ва келажак авлодларга етказиш бўйича халқаро ташкилотлар, давлатлар, илмий жамоатчилик, тинчлик, ўзаро англашув ва ҳамкорликни мустаҳкамлашга интилаётган барча инсонлар зиммасига катта масъулият юклаши табиий, албатта.
Биз Форум якунлари бўйича қабул қилинган Декларация ҳамда ислом цивилизациясини асраш, ўрганиш ва ривожлантиришга қаратилган “йўл харитаси”ни узоқ муддатли халқаро ҳамкорликнинг мустаҳкам пойдевори сифатида тўлиқ қўллаб-қувватлаймиз. Сиз уларда белгиланган ташаббусларни амалга ошириш, халқаро ҳамкорликни мустаҳкамлаш, умумий маънавий меросимизни асраб-авайлаш ҳамда ислом цивилизациясини тинчлик, маърифат ва ўзаро англашув йўлида ривожлантиришга қаратилган саъй-ҳаракатларга бундан буён ҳам етакчилик қилиб, ҳар томонлама қўллаб-қувватлайсиз, деб чин дилдан умид билдирамиз.
Форум қарорларини амалий ҳаётга татбиқ этиш мақсадида биз, Сиз билан маслаҳатлашган ҳолда, Ислом цивилизациясини Жаҳон альянсини таъсис этиш ташаббусини илгари суриш ниятидамиз. Мазкур Альянснинг фаолияти қўшма илмий тадқиқотларни мувофиқлаштириш, юқори малакали мутахассислар тайёрлаш, академик алмашинувларни ривожлантириш, нашриёт ишига оид халқаро лойиҳаларни амалга ошириш, маданий мерос намуналарини асраш ва кенг тарғиб қилиш, шунингдек, давлатлар ўртасидаги гуманитар ҳамкорликни янада мустаҳкамлашга хизмат қилади, деб ишонамиз.
Форум давомида қабул қилинган қарорлар Ўзбекистон заминида пайдо бўлган ушбу эзгу ташаббус халқаро миқёсда кенг қўллаб-қувватланаётгани ва жаҳондаги илмий-маънавий ҳамжамиятнинг умумий ишига айланаётганини яққол тасдиқлайди.
Биз мазкур қарорларни амалга ошириш, ислом цивилизациясининг буюк меросини сақлаш ва келажак авлодларга етказиш борасида ўзимизнинг интеллектуал, илмий ва маънавий салоҳиятимизни бирлаштиришга тайёр эканимизни яна бир бор баён қиламиз. Ишонамизки, қадимий Ўзбекистон диёрида қабул қилинган ушбу қарорлар ислом цивилизацияси меросини ўрганиш, асраш ва кенг тарғиб этиш соҳасида халқаро ҳамкорликнинг янги босқичи учун мустаҳкам асос бўлиб хизмат қилади. Ушбу Мурожаатни қабул қилар эканмиз, мазкур қарорларни амалга ошириш бўйича зиммамизга улкан умумий масъулият олаётганимизни яна бир бор эътироф этамиз ҳамда тинчлик, маърифат, ўзаро ҳурмат ва бутун инсоният бойлигининг узвий бир қисми ҳисобланган буюк маънавий ҳамда интеллектуал меросни асраб-авайлаш йўлида доимо Сиз билан бир сафда туриб иш олиб боришга тайёр эканимизни билдирамиз.
Муҳтарам Президент Жаноби Олийлари!
Биз Сизга ва Сизнинг тимсолингизда Форумнинг барча ташкилотчиларига, кўп миллатли бутун Ўзбекистон халқига Ислом цивилизацияси I халқаро форуми юксак савияда ташкил этилгани ҳамда самимий меҳмондўстлик учун чуқур миннатдорлик изҳор этамиз.
Сиз, Жаноби Олийларига мустаҳкам соғлик, оилавий бахт-саодат, Ўзбекистон халқига садоқат билан хизмат қилишдек ғоят шарафли ва масъулиятли фаолиятингизда янада улкан ютуқлар тилаймиз. Янги Ўзбекистон стратегиясини амалга ошириш, Учинчи Ренессанс пойдеворини яратиш ҳамда бу қутлуғ заминнинг илм-фан, маърифат, ислом цивилизацияси, гуманитар ҳамкорлик ва цивилизациялар ўртасидаги мулоқот бўйича жаҳонда етакчи марказлардан бири сифатидаги юксак ўрни, шуҳрати ва нуфузини янада мустаҳкамлаш йўлидаги саъй-ҳаракатларингизга муваффақиятлар тилаймиз.
Аллоҳ таоло Сизнинг эзгу ният ва ҳаракатларингизга хайру баракотлар берсин!
Ислом цивилизацияси I халқаро форумида қабул қилинган қарорлар дунё халқлари ўртасида ўзаро англашув, адолат ва ҳамкорликни мустаҳкамлашга хизмат қилсин!
Парвардигори олам уч минг йиллик буюк тарих ва маданият бунёдкори бўлган меҳнаткаш, меҳмондўст ва олижаноб Ўзбекистон халқига тинчлик, умуммиллий бирлик, фаровонлик ва равнақ ато этсин, ижодкорлик салоҳиятини бундан ҳам зиёда қилсин, барча эзгу ниятларига етказсин!
Чуқур ҳурмат билан,
Ислом цивилизацияси I халқаро форуми иштирокчилари
2026 йил, 9 июль
Ўзбекистон Республикаси, Тошкент шаҳри
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 