Аллоҳ таоло инсоннинг нимани хоҳлашини яхши билади. Чунки инсонни Ўзи яратган. У нимани хоҳлаяпти, нимани хоҳламаяпти ҳаммасини билади. Ҳатто инсон ҳеч кимга айтмаган туйғуларини ҳам билади. Қуръони каримда келади:

﴿وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَلَا تَخَافِي وَلَا تَحْزَنِي إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ﴾

“Биз Мусонинг онасига “Уни эмизгин. Агар унга (зарар етишидан) қўрқсанг уни денгизга от. Қўрқма ва маҳзун бўлма. Биз уни ўзинга қайтарурмиз ва уни пайғамбарлардан қилурмиз” деб ваҳий қилдик” (Қасос сураси, 7-оят).

Демак, инсоннинг ички кечинмалари ҳам Аллоҳнинг қўлида экан. Ақлимиз ҳам аслида Аллоҳнинг измидадир. Аллоҳ хоҳлаган нарсаларнигина ақлимиз англай олади. Хоҳламагини эса англай олмайди. Лекин инсон ихтиёри борасида эркиндир. Инсон бирор нарсани танлаш ҳуқуқига эга. Лекин бу ҳақиқий эркинлик эмас, нисбий эркинлик холос. Айримлар бу қарашни инкор қилсалар ҳам аслида шундай.

Тўғри, инсон “буни қиламан, уни қиламан” деб айтади. Ҳатто барча амаллар унинг ихтиёрига боғланган. Лекин бу Аллоҳнинг қудратидан ташқарига чиқиб кетади дегани эмас. Чунки бунда Аллоҳнинг қудратини чеклаш маъноси чиқиб қолади.

Шайх Муҳаммад Мутавалли Шаъровий раҳимаҳуллоҳнинг
"Аллоҳнинг борлигига ақлий далиллар" китобидан