20 Апрел, 2026, 2 Зулқаъда, 1447
20 Апрел, 2026, 2 Зулқаъда, 1447
Закот исломнинг беш рукунларидан бири ва у фарз амалларидандир. Закот фитр садақаси ва рамазон рўзаси фарз бўлгандан кейин ҳижратнинг иккинчи йили шаввол ойида Мадинада фарз қилинди. Лекин закот ижмога кўра пайғамбарларга фарз қилинмади. Чунки закот нопоклаш эҳтимоли бор кимсани поклашдир. Пайғамбарлар эса ундан покдирлар. Уларнинг қўлларида бирор нарса бўлмаган ва улар Аллоҳ йўлига чақирувчилардир. Шунингдек, улар мерос ҳам қолдирмайдилар.
Закот – Қуръони Каримнинг саксон икки ўрнида намоз билан бирга зикр қилинган. Бу эса, уларнинг ўзаро ораларидаги алоқа нақадар мукаммал эканлигига далолат қилади.
Закот Аллоҳ таолонинг китоби, пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатлари ва умматнинг ижмоси ила фарздир.
Қуръондан далил шуки, Аллоҳ таоло;
وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ
“Намозни тўкис адо қилинг, закот беринг ва рукуъ қилувчилар билан рукуъ қилинг” деган (Бақара сураси 43оят).
Бошқа бир оятда Аллоҳ таоло:
“Уларнинг (топган) мол-мулкларида сўрагувчи ва (мол-давлатдан) маҳрум кишилар учун маълум ҳақ (яъни, закот) бўлган зотлардир” деган (Маъориж сураси 24-25-оят)
Суннатдан далил эса:
Ибн Умардан (р.а.) ривоят қилинади. Расулуллоҳ (с.а.в.): «Ислом беш нарса устига бино қилинган. Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлиги ва Муҳаммад алайҳиссалом Аллоҳнинг бандаси ва элчиси эканлигига гувоҳлик бермоқ, намоз ўқимоқ, закот бермоқ, ҳаж қилмоқ ва Рамазон рўзасини тутмоқ», деб айтдилар. Муттафақун алайҳ.
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ حِينَ بَعَثَهُ إِلَى الْيَمَنِ : إِنَّكَ سَتَأْتِي قَوْمًا هُمْ أَهْلُ كِتَابٍ ، فَإِذَا جِئْتَهُمْ فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ فَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ فَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ ( مُتَّفق عَلَيْه) ِ
Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан қилинган ривоятда: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Муъоз ибн Жабални Яманга юбораётиб, унга шундай деганлар: “Албатта, сен аҳли китоб қавмининг олдига борасан. Аллоҳ уларга бойларидан олиниб, фақирларга қайтариладиган садақани фарз қилганини хабар қил”, дедилар”[4]. Муттафақун алайҳ.
وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم: » صَلُّوا خَمْسَكُمْ ، وَصُومُوا شَهْرَكُمْ ، وَأَدُّوا زَكَاةَ أَمْوَالِكُمْ ، وأطِيعُوا ذا أمْركُمْ تَدْخُلُوا جَنَّةَ رَبِّكُمْ » . رواه أحمد والترمذي
Абу Умома розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаламни ҳажжатул вадоъда шундай: “Аллоҳга тақво қилинглар, беш (маҳал) намозингизни ўқинглар, рамазон ойининг рўзасини тутинг, молларингизни закотини адо қилинглар ва иш эгаларингизга итоат қилинглар Роббингизнинг жаннатига кирасизлар” деганлар[5] (Аҳмад ва Термизий ривояти).
Мусулмонлар жамики асрларда ва ўлкаларда закотнинг фарзлигига ижмо қилишган, яъни бир овоздан “закот фарз”, деб айтишган.
Саҳобаи киромлар закотни бермаган, уни ман қилганларга қарши иттифоқлик ила уруш қилганлар. Ким закотнинг фарзлигини инкор қилса, кофир бўлади. У уч марта тавба қилишга чақирилади. Тавба қилса қилди, бўлмаса муртад сифатида ўлимга ҳукум қилинади.
Исломга янги киргани туфайли ёки чет жойларда жоҳил бўлиб ўсганлиги учун закотнинг фарзлигини инкор қилган одамга тушунтирилади, ўргатилади, дарҳол “кофир” деб ҳукум қилинмайди.
Нуриддин АКРОМОВ
тайёрлади
ЎМИ Матбуот хизмати
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Аллома Саййид Маҳмуд Олусий раҳматуллоҳи алайҳ шоҳ асарлари «Руҳул-маъоний»да бундай ёзадилар: «Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу Савр ғорига киришдан олдин Набий алайҳиссаломга «Сизни ҳақ билан жўнатган Зотга қасам, сиз биринчи бўлиб ғорга кирманг. Мен кирай, агар у ерда бирон нарса бор бўлса, зиёни менга бўлсин», дедилар. Сўнг ғорга кириб, унинг ичини айланиб, ҳамма томонини қўллари билан пайпаслаб, текшириб чиқдилар. Бир тешик топиб, у жойга изорларидан бир парча йиртиб, беркитдилар. Яна иккита тешик чиқди. Турли зарарли ҳашаротлар бўлса, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни чақиб, озор бермасин дея, у иккала тешикка икки оёқларини қадаб олиб, сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни ичкарига чақирдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам анча толиққан эдилар. Кирганларидан сўнг Абу Бакрнинг тиззаларига муборак бошларини қўйиб ётиб, уйқуга кетдилар. Ҳазрат Абу Бакр бекорга эҳтиёт чораларини кўрмаган эканлар. Оёқлари билан тўсиб турган тешикларнинг биридан илон келиб, оёқларини чақиб олди. Аммо Абу Бакр илон тешикдан чиқиб кетмаслиги ҳамда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам безовта бўлмасликлари учун оёқларини қимирлатмай туравердилар. Бироқ оғриқнинг қаттиқлигидан кўзларига ёш келиб, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак юзларига томган эди, у зот алайҳиссалом уйғониб кетдилар.
– Сенга нима бўлди, Абу Бакр? – сўрадилар у зот соллаллоҳу алайҳи ва саллам.
– Ота-онам Сизга фидо бўлсин, ё Аллоҳнинг Расули! Нимадир чақиб олди, – дедилар Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳу.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам илон чаққан жойни муолажа қилдилар, оғриқ тезда барҳам топди.
Бу – мисли кўрилмаган муҳаббат ва ишқ достонидир. Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг нафақат ўзлари, балки бутун оилалари Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг хизматларида шай эдилар.
Шу ҳижрат сафарини мисол қилиб олсак. Ҳазрат Абу Бакр Сиддиқнинг ўзлари у зотга ҳамроҳ, ўғиллари Абдураҳмон ибн Абу Бакр розияллоҳу анҳу эса кундузи Қурайш аҳли орасида юриб, ҳолатни ўрганиб, кечалари ғорга келиб, оталарини хабардор қилиб кетар эдилар. Фуҳайра деган қуллари кундузи қўйларини боқиб, ғор олдидаги келиб-кетган изларни йўқотар, кечаси келиб, Набий алайҳиссалом билан Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳуга сут соғиб берар эди. Асмо бинти Абу Бакр розияллоҳу анҳумо ёш бўлсалар ҳам, бу сафар хизматидан бебаҳра қолмадилар, оналари уйда тайёрлаган овқатни ғордагиларга етказиб турдилар. Хуллас, оиланинг ҳар бир аъзоси Набий алайҳиссалом хизматларида тайёр турдилар, ҳатто бу хизматлари асносида машаққат ва тазйиқларга ҳам учрадилар.
Бир куни Абу Жаҳл кўчада Асмо розияллоҳу анҳони кўриб қолиб, тазйиққа олади, Асмога қараб: "Ҳой Абу Бакрнинг қизи, отанг қани?" деб бақиради. Асмо "Аллоҳга қасам, отам қаердалигини билмайман", деб жавоб беради. Абу Жаҳл жаҳл устида Асмога тарсаки тортиб юборади, зарбнинг кучидан қизнинг қулоғидаги сирғаси учиб кетади, аммо шунда ҳам у зотни бор вужуди билан ҳимоя қилади.
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам билан Абу Бакр розияллоҳу анҳу ғордан чиқиб, Мадина томон йўлга отланишди. Йўлда Абу Бакр гоҳ олдинга ўтиб, гоҳ орқада қолиб юрдилар. Расулуллоҳ алайҳиссалом нега бундай қилаётганларини сўраганларида "Гоҳо олдинга ўтиб кетишим – йўлни текшириб, бирор хавф йўқлигини билиб келиш учун. Гоҳида орқада колишим – ортимиздан кимдир эргашиб келаётган бўлса, биринчи бўлиб мен йўлиқай деганим учун", дедилар.
Шайх Зулфиқор Аҳмад Нақшбандийнинг
"Ишқи Расул" китобидан Нодиржон Одинаев таржимаси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 