Энг гўзал ғазал шарҳи:
не ўткармакдурур
Мадфанинг айвониға
кўк гунбазидин иртифоъ.
“Масканинг, охир-оқибат борар манзилинг тупроқдир. Шундоқ экан, дафнгоҳинг, яъни қабринг айвонига кўк гумбаздан баланд бино кўтарганинг – юксак мақбара қурганинг нимаси? Бунинг нима нафи бор?”
Нуҳ сураси 17–18-оятларида айтилади (маъноси): “Аллоҳ, наботот каби, сизларни ердан ундириб чиқарди. Сўнгра сизларни яна унга қайтарур ва яна (маҳшар куни қабрлардан тирилтириб) чиқарур”.
ИЗОҲ. “Аллоҳ, наботот каби, сизларни ердан ундириб чиқарди”, яъни: «Отангиз Одам алайҳиссаломни тупроқдан яратди» (Жалолайн тафсири). Оятларда келганидек, қабрдан тирилиб чиқишлар охиратдаги тирилишдир.
* * *
“Тазкиратул-авлиё” китобидан: “Нақлдирки, Ҳасан Басрий ҳазратлари бир гал бир жанозага борди. Маййитни дафн қилганларидан кейин Ҳасан мозор бошида ўтириб, шу қадар йиғладики, тупроқ лой бўлди. Сўнгра деди: «Эй инсонлар! Ишнинг авали ҳам, охири ҳам лаҳаддир! Қарангиз, дунё манзилининг охири қабрдир, охират манзилининг боши ҳам қабрдир. Зеро (айтилгандир)ки: «Қабр – охират манзилларидан бир манзилдир». Охири шу лаҳад бўлган дунёда қандай шод бўлиб кезарсизлар?! Нечун авали шу лаҳад бўлган оламдан қўрқмассизлар?! Модомики, сизларнинг аввалу охирларингиз шу мозор экан, эй ғафлат аҳли, аввалги ва охирги манзил учун ҳозирлик кўрингиз!»
Мирзо Кенжабек,
“Навоий муҳаббати”
китобидан.
Сохта салафийлар шундай даъво қилишади: "Ашъарийлар ва мотуридийлар "Аллоҳ макон ва томондан беҳожатдир" дейишади. Агар ҳеч бир макон ва томонда бўлмаса, Аллоҳ умуман йўқ бўлиб қолади. Демак, улар йўқ зотга, яъни умуман мавжуд бўлмаган илоҳга ибодат қилишар экан-да!"
Эътибор беринг улар бу ерда калом илмини ишлатишяпти.
– Келинг, аввало, калом илмига оид бу икки атамани кўриб чиқамиз:
• «Макон» (المكان) – бу жисм (الجسم)нинг узунлиги, кенглиги ва баландлиги билан тавсифланган бўшлиқ.
• «Томон» (الجهات) – бу икки объект орасидаги нисбий тушунча, агар бу икки объект бўлмаса, бу нисбийлик ҳам йўқ.
Калом илми, Қуръон ва ҳадис матнларидан маълумки, Аллоҳ бор эди ва У билан бирга ҳеч нарса йўқ эди, яъни: олам (العالم): инсонлар, жинлар, фаришталар, ҳайвонлар ва ўсимликлар олами, Ер, осмонлар, Арш ва бошқа ҳамма нарса Аллоҳ борлигида мавжуд бўлмаган.
Шундай қилиб, агар У зотдан макон ва томонни инкор қилиш Унинг мавжудлигини инкор қилишга олиб келса, демак, бу мантиққа кўра, олам яратилишидан олдин Аллоҳ ҳам йўқ бўлгани келиб чиқади.
— Иккинчидан, ниманидир пайдо қилиш учун макон ва томон бўлиши шарт эмас. Масалан:
1. Зайд Макка шаҳрида яшайди.
2. Макка Арабистон ярим оролида, яъни Ерда жойлашган.
3. Ер Қуёш тизимида жойлашган.
4. Қуёш тизими «Сомон йўли» галактикасида.
5. Сомон йўли коинотда жойлашган.
Лекин коинот қаерда жойлашган? Ҳеч қаерда. Шундай экан, биз коинот мавжуд эмас, деб айта оламизми? Табиийки йўқ.
Хулоса, "салафийлар"нинг юқоридаги даъволари мутлақо асоссиздир.
Кўкалдош ўрта махсу ислом билим юрти ходими
Рустам Охунжонов тайёрлади