11 Феврал, 2026, 23 Шаъбон, 1447
11 Феврал, 2026, 23 Шаъбон, 1447
ОЗ-ОЗ ЎРГАНИБ ДОНО БЎЛУР...
* * *
Заҳируддин Муҳаммад Бобур хазиналари
* * *
МУБАЙЯН ВА НАСРИЙ БАЁНИ
* * *
ИЙМОН-ЭЪТИҚОД КИТОБИ
* * *
НАЗМ
Кимки иймон буларға келтурса,
Ушбу деганлар устида турса,
Қутулар бандалиқтин, ўлмактин,
Таламоқтин, жиҳотий бўлмактин.
Дунйавийдур, буларни ёд олингиз,
Ухравийни дейин, қулоқ солингиз.
Жовидоний азоб ила меҳнат
Кўрмасу оқибат борур жаннат.
НАСРИЙ БАЁН
Иймоннинг натижаю фойидаси ҳақида
Кимки буларга (Аллоҳга, охират кунига, фаришталарига, Китобларига, пайғамбарларига, тақдирга) иймон келтирса, шу айтилган нарсалар устида турса, у қул бўлишдан, ўлишдан, таланмоқдан, жиҳотий бўлмоқдан, яъни бировнинг қўлида мулк бўлмоқдан қутулади.
Булар иймоннинг дунёвий (бу дунёдаги) натижа ва фойдаларидир, ёд олингизлар. Энди ухровий (охиратдаги) натижаларини айтайин, қулоқ солингизлар.
(Иймоннинг охиратдаги фойдаси шуки,) у инсон абадий азоб билан меҳнат-қийноқда қолмайди ва оқибатда жаннатга эришади.
ИЗОҲ. Мўъминларнинг жаннатга кириб, у ерда абадий қолишига далиллар.
Бақара сураси, 25-оят маъноси: “(Эй Расулим!) Иймон келтирган ва солиҳ амаллар қилган зотларга улар учун остидан анҳорлар оқиб тургувчи жаннатлар (тайёрлаб қўйилгани)дан хушхабар беринг! У ерда уларга қачон ризқ қилиб бир мева берилса: «Бу – бундан олдин (дунёда) бизларга ризқ қилиб берилган нарса-ку!» – дерлар. Уларга (таъми, лаззати буткул ўзгача гўзалликда бўлиши билан бирга, дунёдаги меваларнинг) ўхшашлари берилгани учун (шундай дерлар). Улар учун у ерда покиза жуфтлар ҳам бордир. Ва улар у ерда абадий қолурлар”.
“Солиҳ амаллар” «Солиҳ» сўзи «яхши» деган маънода бўлиб, истилоҳда «солиҳ амал», “Аллоҳ учун қилинган ҳамда савоб қозонишга васила бўлган ибодат ва ишлар”дир. Муъоз ибн Жабал розияллоҳу анҳу: «Солиҳ амалда илм, ният, сабр ва ихлос бўлиши лозим», деганлар.
“Покиза жуфтлар” – ҳайз, кир, нохуш ҳид, ёмон хулқ каби нарсалардан тамоман пок бўлган жуфтлар бордир (Байзовий).
Бақара сураси, 82-оят маъноси: “Иймон келтириб, солиҳ амаллар қилган кишилар эса жаннат аҳлидирлар, улар у ерда абадий қолурлар”.
Нисо сураси, 122-оят маъноси: “Иймон келтириб, солиҳ амаллар қилган кишиларни эса остидан анҳорлар оқиб турадиган жаннатларга киритурмиз, у ерда абадий қолурлар. Аллоҳнинг ваъдаси ҳақдир (қатъий бир ҳақиқатдир), Аллоҳдан кўра тўғри сўзлагувчи ким бор?”.
Гуноҳкор мўъминлар дўзахда абадий қолмаслигига эса ушбу ояти карималар далилдир (маънолари):
Оли Имрон сураси, 152-оят маъносии: “Аллоҳ мўъминларга нисбатан беҳад фазлу карам соҳибидир”.
Марям сураси, 72-оят маъноси: “Кейин муттақий бўлган (ибодат ва итоат билан гуноҳлардан сақланган) кишиларни қутқарурмиз (жаннатга киритурмиз). (Байзовий изоҳи).
Насрий баён ва шарҳ муаллифи:
Мирзо КЕНЖАБЕК.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Дарҳақиқат, Аллоҳ таоло таваккул қилиш учун иймонни шарт қилди. Бу ҳақда:
﴿وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ﴾
“Агар мўмин бўлсангиз, Аллоҳга таваккул қилингиз”[1] деб марҳамат этди.
Аллоҳ таоло таваккул қилиш аҳамияти ҳақида бундай марҳамат қилади: “Ким Аллоҳга таваккул қилса, бас, унга У зотнинг Ўзи кифоядир”[2]. Аллоҳ таоло таваккул қилувчи учун Ўзи мукофот беришини ҳамда унга Ўзи кифоя қилишининг башоратини маълум қилди. Бу энг гўзал кифоя қилишдир.
Шунингдек, ким Аллоҳга тақво қилса, У зот унинг ишида осонлик қилиб беришини ҳам зикр қилган. Қандай ҳам яхшики, таваккул қилувчиларга Аллоҳнинг Ўзи кифоя қилса... Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади:
﴿فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ﴾
“Албатта, Аллоҳ таваккул қилувчиларни севадир”[3].
Қайси даража Аллоҳ таолонинг севган кишисининг даражасидан буюкроқдир? Имом Ғаззолий бундай дедилар: “Аллоҳнинг муҳаббати билан тамғаланган мақом соҳибига ва унинг аҳволини Ўз кифояси билан кафолатланган кишига ҳурмат кўрсатаман. Кимники Аллоҳ кифоя қилса, севса ва сақласа, у буюк муваффақиятга эришади. Албатта, севилган киши азобланмайди, узоқлаштирилмайди ва тўсилмайди.”
Ким Аллоҳдан ўзгани кифоя қилишда қидирса ва таваккул қилишни ташласа, у: “Аллоҳ Ўз бандасига етарли эмасми”?![4] оятини ёлғонга чиқарувчидир. Имом Ғаззолий айтадилар: “Аллоҳдан ўзгани кифоя қилишни қидирувчи ва таваккул қилишни ташлагувчи киши, кўргазмада ҳақни рад қилишни сўрагувчи кишига ўхшайди”.
Аллоҳ азза ва жалла бундай марҳамат қилади:
﴿وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ﴾
“Ким Аллоҳга таваккул қилса, бас, албатта, Аллоҳ ғолиб ва ҳикматли зотдир”[5].
Оятдаги “ғолиб”дан мурод, ким Ундан ёрдам, ҳимоя сўраса хор этмайди ҳамда Уни ҳимоя қилишини сўраса зое қилмайди. “Ҳикматли”дан мурод эса, кимда-ким Аллоҳнинг тадбирига таваккул қилса, Аллоҳ унинг тадбиридан адаштирмайди.
Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади:
﴿إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ﴾
“Албатта, сиз Аллоҳдан ўзга ибодат қилаётганлар ўзингизга ўхшаш бандалардир”[6]. Бу оятда Аллоҳдан бошқа ҳар бир банданинг ҳожати сизнинг ҳожатингизга ўхшайди, шундай экан, қандай қилиб уларга таваккул қилинади? дея баён қилиняпти.
Имом Ғаззолий бундай дедилар: “Қуръонда зикр қилинган ҳар бир тавҳид ўзгаларга мулоҳаза қилишни тўхтатиш ва ёлғиз Аллоҳга таваккул қилишга ишорадир”.[7]
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 