02 Октябр, 2026, 21 Рабиъус сони, 1448
02 Октябр, 2026, 21 Рабиъус сони, 1448
Ким Набий саллаллоҳу алайҳи васалламнинг шафоатларини хоҳламайди?
Ким Набий саллаллоҳу алайҳи васалламнинг жаннатда қўлларидан кавсар сувини ичишни истамайди?
Ким Набий саллаллоҳу алайҳи васалламнинг жаннатда қўшнилари бўлишни хоҳламайди?
Ким Набий саллаллоҳу алайҳи васалламни хурсанд қилишни хоҳламайди?
Ким Набий саллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларида бардавом бўлишни истамайди?
Буларнинг барчасини қўлга киритишимиз учун Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васалламга доим саловот айтишимиз лозим бўлар экан.
Аллоҳ Ўзининг муборак каломи Қуръони каримда ҳам биз бандаларига Набий саллаллоҳу алайҳи васалламга саловот айтишимиз таълимотини бериб, шундай хитоб қилади:
إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا
“Албатта, Аллоҳ ва Унинг фаришталари Пайғамбарга саловат айтурлар. Эй, мўъминлар! (сизлар ҳам) унга саловат ва салом айтинг!” (Аҳзоб,56)
“Саловот” сўзи – дуо, раҳмат, улуғлаш ва мақташ маъноларидадир. “Салом” сўзи эса – барча бало ва офатлардан омонда бўлиш демакдир. Аллоҳ таоло томонидан бўладиган саловат ва салом – раҳмат ва мақтов маъносида. Фаришталар томонидан бўладиган саловат ва саломлар эса – истиғфор ва дуо маъносидадир.
Юқорида келтирилган ояти каримада оламлар Раббиси ва яратувчиси бўлмиш Аллоҳ таолонинг шахсан Ўзи Пайғамбаримиз Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи васалламга саловат айтишга буюрмоқда. Бу эса Пайғамбаримизнинг мартабалари ҳамда у зотга нисбатан саловат ва саломларнинг ўрни нақадар олий эканидан далолатдир.
Зеро, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам шундай марҳамат қиладилар: "Ким менга бир марта саловат айтса, Аллоҳ унга ўнта саловат айтади (яъни, ўнта гуноҳини мағфират қилади)".
Абу Толҳа розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
"Бир куни Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам хурсанд ҳолда келдилар. Биз: "Юзингизда хурсандчиликни кўряпмиз! (нима бўлди?), – дедик. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам: "Менинг олдимга фаришта (Жаброил алайҳиссалом) келди ва: "Эй, Муҳаммад! Роббингиз шундай деди: "Мен сизга бир марта саловот айтган кишига ўнта саловот айтишим ва сизга бир марта салом айтган кишига ўнта салом айтишим сизни рози қилмайдими", – деб хабар берди.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай марҳамат қиладилар: "Қиёмат кунида умматларимнинг менга энг яқини, менга уларнинг саловотни энг кўп айтувчиларидир".
Имом Саноний бу ҳадиси шарифдаги "инсонларнинг менга энг яқини" деган гапни "инсонларнинг менга турар жойи ва шафоатимга ҳақли бўлиш жиҳатидан энг яқини" деб, бошқа муҳаддис уламолар эса "жаннатдаги ўрин жиҳатидан менга энг яқини" деб шарҳлаганлар. Ҳаммамизга маълумки, қиёмат кунида ҳеч бир инсон учун шафоатчи, ёрдамчи бўлмайди.
Фақатгина, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васалламгина Аллоҳ таолонинг розилиги билан Ўзлари хоҳлаган умматларини шафоат қиладилар. Ўша шафоатга сазовор бўладиганларнинг бир тури Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳақларига саловот ва саломни кўп айтувчилардир.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга саловот ва салом айтиб туриш – ҳар бир банданинг бурчи. Аллоҳ таоло шунга амр қилган. Аммо жума куни Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга саловот айтиш яна ҳам зарур ва алоҳида фазилатга эгалигини ушбу ҳадисдан билиб оламиз.
Абдуллоҳ ибн Абу Вафо розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Жума куни менга саловотни кўпайтиринглар. Албатта, менга етказинглар ва мен эшитурман», дедилар».
Шофеъий ва Ибн Можа ривоят қилишган.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Сизларнинг жаннатда менга энг яқин бўладиганларингиз менга саловотни кўпроқ айтадиганларингиздир. Бас, ёруғ кеча ва нурли кунда менга саловот айтишни кўпайтиринглар», дедилар.
Шофеъий ва Байҳақий ривоят қилишган. Аллоҳ билувчи.
Ҳадиси шарифдаги «ёруғ кеча»дан мурод жума кечаси, «нурли кун»дан мурод жума кунидир.
Ана шундоқ бир кунда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга кўп саловот айтмоқ жуда ҳам марғуб иш. Умматларнинг айтган саловотлари Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга арз қилинур. Аллоҳнинг амри ила у Зот соллаллоҳу алайҳи васаллам бу саловотларни эшитадилар, улардан хурсанд бўладилар.
Ким Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламни Шафоатларига мушарраф бўлишни хоҳлайди – унда Расулуллоҳ саллалоҳу алайҳи васалламга саловотни кўпайтирсин!
Ким Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васалламни қўлларидан кавсар сувини ичишни хоҳлайди – унда Расулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васалламга саловотни кўпайтирсин!
Ким суннатга амал қилишни хоҳлайди – унда Расулуллоҳ саллалоҳу алайҳи васалламга саловотни кўпайтирсин!
Ким Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васалламни хурсанд қилишни хоҳлайди – унда Расулуллоҳ саллалоҳу алайҳи васалламга саловотни кўпайтирсин!
Ким жаннатда Набийимиз саллаллоҳу алайҳи васалламга энг яқин бўлишни хоҳлайди – унда Расулуллоҳ саллалоҳу алайҳи васалламга саловотни кўпайтирсин!
"Ас – Солату вас – саламу алайка я Росулаллоҳ" (яъни, Эй, Расулуллоҳ! Сизга саловот ва саломлар бўлсин!
Жамшид НАЗАРОВ
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Бугунги глобаллашув ва ахборот алмашинуви ниҳоятда тезлашган шароитда жамиятнинг барқарорлиги нафақат иқтисодий ёки сиёсий омиллар, балки инсонлар ўртасидаги ўзаро ҳурмат, ҳамжиҳатлик ва ишончга ҳам бевосита боғлиқ. Айниқса, турли миллат, элат ва диний конфессиялар вакиллари истиқомат қиладиган жамиятларда тотувликни таъминлаш ижтимоий барқарорликнинг муҳим шартларидан биридир.
Ўзбекистон учун миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенглик тарихий тажриба билан бирга, бугунги тараққиёт жараёнининг ҳам муҳим омилидир. Шу боис ушбу йўналишдаги сиёсат фақат маънавий-маърифий тадбирлар билан чекланмай, ҳуқуқий кафолатлар, институционал механизмлар, таълим, маҳалла ва фуқаролик жамияти билан ҳамкорликни қамраб олмоқда.
Тотувликнинг ҳуқуқий асоси. Миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенгликнинг энг муҳим кафолати Конституцияда белгиланган инсон ҳуқуқлари ва тенглик тамойилларидир. Янги таҳрирдаги Конституцияда давлат барча миллат ва элатларнинг тиллари, урф-одатлари ва анъаналарига ҳурмат билан муносабатда бўлишни таъминлаши ҳамда уларнинг ривожланиши учун шароит яратиши белгиланган. Шунингдек, виждон эркинлиги кафолатланиб, инсоннинг исталган динга эътиқод қилиш ёки ҳеч қайси динга эътиқод қилмаслик ҳуқуқи эътироф этилган.
Бу нормаларнинг аҳамияти шундаки, миллий ёки диний мансублик инсоннинг жамиятдаги ҳуқуқий мақомини белгиловчи мезонга айланишига йўл қўйилмайди. Демак, бағрикенглик фақат ахлоқий фазилат эмас, балки фуқароларнинг тенг ҳуқуқлилигига асосланган конституциявий тамойилдир.
Миллатлараро муносабатларда янги институционал ёндашув. 2025-йил 19-мартдаги ПФ-52-сон Фармон билан умуммиллий тотувлик, бирдамлик ва ҳамжиҳатликни мустаҳкамлаш, барча фуқароларга тенг ҳуқуқ ва имкониятлар яратиш, миллатлараро муносабатларни уйғунлаштириш ҳамда ягона фуқаровий ўзликни шакллантиришга қаратилган вазифалар белгиланди. Ҳужжат асосида Миллатлараро муносабатлар ва хориждаги ватандошлар масалалари бўйича қўмита ташкил этилди.
Мазкур ёндашув миллатлараро муносабатларни фақат маданий тадбирлар доирасида эмас, балки жамиятнинг умумий тараққиёти, фуқароларнинг дахлдорлиги ва тенг имкониятлари билан боғлиқ масала сифатида кўриш зарурлигини кўрсатади.
Миллий маданий марказлар, таълим муассасалари, маҳалла ва фуқаролик жамияти институтларининг фаолияти ҳам шу жараённинг амалий таркибий қисмидир. Турли миллат ва элатларнинг тили, маданияти ва анъаналарига ҳурматни сақлаш эса умумий фуқаролик бирдамлигини мустаҳкамлаш билан уйғунлашади.
Диний бағрикенглик — виждон эркинлиги ва ўзаро ҳурмат. Диний бағрикенгликнинг мазмуни фақат турли эътиқод вакилларига сабр-тоқат билан муносабатда бўлишдан иборат эмас. У виждон эркинлигини ҳурмат қилиш, фуқароларнинг диний мансублигидан қатъи назар тенг ҳуқуқлилигини таъминлаш, диний камситиш ва адоватнинг олдини олиш каби тамойилларни ҳам қамраб олади.
2025-йилда диний-маърифий соҳадаги ислоҳотларни янги босқичга олиб чиқишга қаратилган ҳужжатда диний бағрикенглик ва конфессиялараро тотувликни мустаҳкамлаш, аҳоли орасида бирдамлик ва ўзаро ҳурматни кучайтириш устувор йўналиш сифатида белгиланди. Унда “Бағрикенг жамият — барқарор давлат” тамойили асосида давлат ва жамоат ташкилотлари ҳамкорлигини кучайтириш механизми ҳам назарда тутилган.
Бу ёндашувнинг муҳим жиҳати — диний бағрикенгликни фақат диний ташкилотларнинг вазифаси сифатида эмас, балки давлат идоралари, маҳалла, ёшлар ташкилотлари, оила ва фуқаролик жамияти институтларининг ҳамкорлигини талаб қиладиган ижтимоий жараён сифатида кўришдир.
2026-йил: маърифат ва амалий профилактика. Диний бағрикенглик ва ижтимоий тотувликни таъминлашда амалий маърифий ишлар муҳим ўрин тутади. Дин ишлари бўйича қўмитанинг 2026-йил 16-июлдаги расмий брифингида қайд этилишича, йилнинг биринчи ярим йиллигида республика бўйича 223 мингдан ортиқ маърифий ва профилактик тадбир ўтказилган.
Уларнинг 32 873 таси “Жаҳолатга қарши маърифат” йўналишида, 22 571 таси ёшлар билан очиқ мулоқот, 35 072 таси ижтимоий ҳимояга муҳтож оилалар, 21 706 таси нотинч ва ажрим ёқасидаги оилалар, 35 295 таси эса меҳнат мигрантлари ва уларнинг оила аъзолари билан боғлиқ тадбирларни ташкил этган. Шу даврда диний-маърифий соҳа ходимларидан 3 575 нафари малака ошириш курсларини тамомлаган.
Бу рақамлар диний-маърифий фаолиятнинг тобора кўпроқ бевосита мулоқот, профилактика ва ижтимоий муаммолар билан ишлашга йўналтирилаётганини кўрсатади.
Шунингдек, расмий маълумотларда Ўзбекистонда 199 та ноисломий диний ташкилот фаолият юритаётгани қайд этилган. 2026-йилнинг биринчи ярмида турли конфессиялар вакилларининг илмий-амалий ва маданий тадбирлардаги иштироки ҳам таъминланган. Бу конфессиялараро мулоқотнинг амалий шаклларидан биридир.
Бағрикенглик ва рақамли ахборот макони. Бугунги кунда миллатлараро ва диний муносабатларга таъсир қилувчи омиллардан бири — рақамли ахборот маконидир. Ижтимоий тармоқларда фойдали маърифий материаллар билан бир қаторда нотўғри, контекстдан узилган ёки манипулятив ахборотлар ҳам тез тарқалиши мумкин.
Шу сабабли бағрикенглик маданиятини шакллантириш медиа саводхонлик билан ҳам чамбарчас боғлиқ. Фуқаро ахборотнинг манбасини текшира олиши, фактни фикрдан ажрата билиши, ҳиссий ва провокацион материалларга танқидий ёндашиши зарур.
Бу масаланинг долзарблиги 2026-йил 8-июлда ўтказилган “Рақамли дунёда диний бағрикенглик ва миллатлараро тотувлик барқарорлигининг долзарб масалалари” мавзусидаги илмий-амалий конференсияда ҳам алоҳида муҳокама қилинган. Унда рақамли макондаги замонавий таҳдидлар, медиа саводхонликни ошириш, ёшларни бузғунчи ғоялар таъсиридан ҳимоя қилиш ва ижтимоий тармоқларда бағрикенглик маданиятини ривожлантириш масалалари кўриб чиқилган.
Демак, бугунги шароитда бағрикенгликни таъминлаш масаласи маҳалла ёки реал ижтимоий муҳит билангина чегараланмайди. У интернетдаги мулоқот маданиятини ҳам қамраб олади.
Хулоса сифатида шуни айтиш мумкинки, миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенглик Ўзбекистон жамиятининг тарихий тажрибасига таянган ҳолда, бугунги тараққиёт жараёнида ҳам муҳим ижтимоий қадрият сифатида намоён бўлмоқда. 2025–2026-йилларда қабул қилинган ҳужжатлар ва амалга оширилаётган амалий ишлар бу йўналишда ҳуқуқий, институционал ва маърифий механизмларнинг такомиллашиб бораётганини кўрсатади.
Шу билан бирга, бағрикенгликни фақат давлат сиёсати ёки алоҳида тадбирлар натижаси сифатида эмас, балки ҳар бир фуқаронинг кундалик мулоқот маданияти билан боғлиқ жараён сифатида тушуниш муҳим. Қўшнига ҳурмат, бошқа миллат вакилининг тили ва маданиятига эътибор, турли эътиқодларга нисбатан қонуний ва холис муносабат, интернетдаги ахборотни текшириб қабул қилиш — буларнинг барчаси жамиятдаги тотувликнинг амалий кўринишларидир.
Бугунги вазифа миллатлараро ва конфессиялараро муносабатларда мавжуд ижобий тажрибани сақлаш билан бирга, янги ахборот муҳити ва глобаллашув шароитида юзага келаётган муаммоларга ҳам замонавий ёндашувларни ишлаб чиқишдан иборат. Зеро, жамиятдаги ўзаро ҳурмат ва ишонч қанчалик мустаҳкам бўлса, фуқароларнинг умумий тараққиёт жараёнидаги иштироки ва дахлдорлиги учун шунчалик кенг имкониятлар яратилади.
Шу маънода миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенглик — нафақат маънавий қадрият, балки барқарор ижтимоий тараққиётнинг муҳим шартидир.
Султонов Лочинбек Жалолиддин ўғли
Дин ишлари бўйича қўмита ҳузуридаги
Диний-маърифий соҳада малака ошириш ва қайта тайёрлаш институти
Наманган минтақавий филиали
2026-2027- ўқув йили
имом-хатиб ва имом-ноиблари учун
ташкил этилган малака ошириш курси I давра тингловчиси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 