03 Феврал, 2026, 15 Шаъбон, 1447
03 Феврал, 2026, 15 Шаъбон, 1447
“Муҳаммаднинг аёллари фақат қиз дунё келтиради”. Қурайш мушриклари орасида шундай миш-мишлар тарқалди. Уларнинг бундай гапиришларига чуқур маъно ва юксак ғоядан, илоҳий ҳикматдан бехабарликлари сабаб эди. Зеро, улар жоҳилият аҳли бўлиб, амаллари ҳам шунга яраша бўларди. Аллоҳ таоло Қурайш мушрикларининг қиз фарзандга нисбатан нафратини қоралаб Қуръони каримда шундай марҳамат қилади: “Қачон бировларига қиз (кўргани ҳақида) хушхабар берилса, ғазабга тўлиб, юзлари қорайиб кетар. Ва у (қизни) хўрлаган ҳолида олиб қолиш ёки (тириклай) тупроққа қориш (тўғрисида ўй суриб), ўзига хушхабар берилган нарсанинг (яъни, қиз кўршннинг) «ёлғон»лигидан (номус қилиб) одамлардан яшириниб олур. Огоҳ бўлингизким, улар энг ёмон ҳукм чиқарурлар” (Наҳл, 58— 59).
Мушриклар ботил сўзлар билан овора бўлиб юрган пайт, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг яна бир гўзал, ой юзли қизлари дунёга келди. Бундай сифатлари сабабли отаси чақалоққа Умму Гулсум (розияллоҳу анҳо) деб исм қўйди.
Қиз ўсиб-улғайгач, опаси Руқайя розияллоҳу анҳо билан бирга Абу Лаҳабнинг ўғилларидан бирига узатилди. Бироқ ҳар иккиси ҳам у хонадонда узоқ яшай олмадилар. Куръони каримда “Икки қўли ҳалок бўлсин, ҳалок!” дея ланънатланган Абу Лаҳабнинг хотини билан яшаш азобидан қутулдилар.
Синовлар ичра қолган опа-сингиллар.
Мусулмонлар, мушрикларининг озорлари кўпайгани сабаб Хабашистонга кўчиб ўтганларида Умму Гулсум ва Фотима розияллоҳу анҳолар ҳижрат қилмай, Маккада, оталари ёнида қолдилар. Опа-сингил оналари Ҳазрати Ҳадича розияллоҳу анҳонинг дардларига шерик бўлдилар, оталарига мушриклар томонидан бўлаётган азият ва ёмонликлар ғамини енгиллатишга ҳаракат қилдилар.
Умму Гулсум розияллоҳу анҳо, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга нисбатан қилинган зулм ва исканжаларнинг, одамларни ҳақ йўлга даъват этишдаги жуда оғир машаққатларнинг гувоҳи бўлди.
Курайш мушрикларининг зўравонлиги кундан-кунга ортиб борди. Ҳатто улар Бану Ҳошим уруғи ва мусулмонлар билан алоқаларни бутунлай узиш ҳақида қарор қабул қилиб, мазкур қарорни Каъбага осиб кўйдилар.
Умму Гулсум жуда оғир изтроб ичра қолди. Отаси Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уммат дарди ила қайғуда... Опаси Зайнаб розияллоҳу анҳо эри Абул Ос билан Маккада бўлсаларда, ёрдамга муҳтож, қийин аҳволда. Яна бир опаси Руқайя розияллоҳу анҳо эса жуда олис манзилда, мусофир... Онаси уммул мўминин Ҳадича розияллоҳу анҳо оғир бетоб, синглиси Фотима розияллоҳу анҳо эса ҳали ёш, меҳрга, парваришга муҳтож...Бу ҳолатда Умму Гулсум розияллоҳу анҳо зиммасига жуда катта масъулият тушаётган эди. Барчасини тушунгани учун, сабр этди. У сабрининг мукофотини Аллоҳдан кутарди. Қўлидан келганича отасига ёрдам қилар, онасига ҳам:
— Хафа бўлманг, онажон! Ажабланадиган ҳеч нарса йўқ, - дея тасалли берар эди.
Ҳазрати Ҳадича розияллоҳу анҳо онамизнинг аҳволи жуда оғир эди. Азиз ва жалил Аллоҳга етадиган кунларини кута бошладилар. Орадан кўп вақт ўтмай, вафот этдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қизларини бағриларига босиб, тасалли бердилар. Умму Гулсум розияллоҳу анҳонинг масъулияти янада ошди. Зеро, энди у оиланинг меҳр-шафкат улашувчиси эди!
Мусулмонлар Мадинага ҳижрат килдилар. Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳам улар билан бирга эдилар. Бу ҳижрат инсоният тарихидаги Аллоҳ йўлида қилинган энг буюк ҳижрат бўлди. Хавфсизликни кўзлаб, Умму Гулсум ва Фотима розияллоҳу анҳумолар, вактинча Маккада қолдирилди.
Ҳазрати Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам Мадинага келгач, уларни олиб келиш учун Зайд ибн Ҳориса розияллоҳу анҳуни Маккага юбордилар. Опа-сингил йўлга чиқишдан олдин Ҳожунга бориб, оналарниннг қабрини зиёрат этдилар.
Ҳижратдан сўнг жуда буюк воқеаларга бой икки йил ўтди. Бу давр мобайнида Умму Гулсум розияллоҳу анҳо отаси ва мусулмонларнинг Бадрда эришган зафарига, қадрли опаси Руқайя розияллоҳу анҳонинг вафотига ҳам шоҳид бўлди.
Бир қун Ҳазрати Умар розияллоҳу анҳу жаҳллари чиққан ҳолда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига шикояг қилиб келди. Ҳазрати Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам бунинг сабабини сўраганларида, Ҳазрати Умар Абу Бакр ва Усмон розияллоҳу анҳуларга қизлари Ҳафса розияллоҳу анҳони никоҳларига олишни таклиф этганини, бироқ улар қабул этишмаганини айтди. Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи ва саллам уни тинчлантириб, хушнуд этдилар.
- Ҳафса Усмондан хайрлироғи билан, Усмон ҳам Ҳафсадан хайрлироғи билан турмуш қуради, — деб кўнглини кўтардилар.
Ҳазрати Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳафса розияллоҳу анҳога уйландилар. Табиийки, Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи ва саллам Усмон розияллоҳу анҳудан хайрилироқ эдилар. Сўнг Ҳазрати Усмон розияллоҳу анҳуга:
- Сени Руқайянинг синглиси Умму Гулсумга уйлантираман. Агар қизларимдан бири вафот этсаю яна қизим бўлса, албатта сенга берар эдим, — деб марҳамат қилдилар.
Умму Гулсум розияллоҳу анҳо Руқайя розияллоҳу анҳога берилган миқдордаги маҳр билан Ҳазрати Усмон розияллоҳу анҳуга никоҳланди.
Манбалар асосида Саидаброр Умаров тайёрлади
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Рамазони шариф Қуръони каримни яхши кўради, Қуръони карим ҳам уни севади, улар бир-бири билан яқин дўстдирлар. Аллоҳ таоло айтади: “Рамазон ойики, унда одамларга ҳидоят ҳамда ҳидояту фурқондан иборат очиқ баёнотлар бўлиб, Қуръон туширилгандир” (Бақара сураси, 185-оят).
Рамазон ойида Қуръони каримнинг барчаси дунё осмонига нозил қилинган ва бу ой ушбу Китоб унда нозил қилиниши билан шарафли бўлган. Шунинг учун ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бу ойда Жаброийл алайҳиссалом билан бирга Қуръондан дарс қилардилар, уни тинглаб, тиловат қилиб, оятларни тадаббур қилардилар. Унинг яхшиликлари узра яшаб, қалб кўзларини унинг бўстонлари аро сайр қилардилар ва муҳаббат кафтларини унинг хазиналари аро эркин қўярдилар.
Қуръон ўқийдиган рўзадор рўза тутган вақтида Қуръони карим ва Рамазон ўртасини улфат қилади ва буюк Китоб бирла ушбу ойни ўтказади. Бу улуғ Китоб ҳақида уни нозил қилган Зот бундай марҳамат қилади: “Биз сенга нозил қилган Китоб муборакдир. Ақл эгалари унинг оятларини тадаббур қилишлари ва эслашлари учундир” (Сод сураси, 29-оят). “Қуръонни тадаббур ила ўйлаб кўрмасларми? Ёки қалбларида қулф борми?” (Муҳаммад сураси, 24-оят). “Қуръонни тадаббур этиб кўрмайдиларми?! Агар у Аллоҳдан бошқанинг ҳузуридан бўлганда, ундан кўп ихтилофлар топар эдилар” (Нисо сураси, 82-оят).
Рамазонда Қуръон тиловат қилишда ўзига хос илҳомланиш ва бошқа аломатлар бор. Унинг тиловати саховатларни янгилаб, нафасларни нафис атирлар ила хушбўйлантиради. Яна Рамазон ойида Қуръон тиловати унинг нозил бўлиши, ўзаро дарс қилиниши ва ўтган солиҳларнинг унга бўлган эҳтимомлари хотираларини қайта жонлантиради.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Қуръонни ўқинглар, Чунки у Қиёмат куни соҳибларига шафоатчи бўлади”. Бошқа бир ҳадисда: “Сизларнинг яхшиларингиз Қуръондан таълим олган ва ундан таълим берганларингиздир”, дейилади. У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Икки заҳро(нур сочувчини) ўқинглар: Бақара ва Оли Имрон сураси. Чунки иккиси Қиёмат кунида ё икки булут, ё икки соябон ёки саф-саф қушлардан икки фирқа бўлиб келиб, соҳибларига соя қилади”. Набий алайҳиссалом яна марҳамат қилиб айтадилар: “Қуръонга моҳир бўлиб ўқийдиган киши мукаррам, ўта яхши фаришталар билан бирга бўлади. Ўқиганда қийналадиганга икки ажр бордир”.
Шоир айтади:
Қуръоним, тингладим сени ғофил кеч кирганда,
Сайр айлатдинг коинот аро қалбим титратиб.
Сен-ла фатҳ этдик дунёни субҳ нурин сочганда,
Борлиқ узра учдик ҳар ерга ажр тўлдириб.
Солиҳ зотлар Рамазон келганда бошқа ишларини тўхтатиб, фақатгина Қуръон билан машғул бўлишарди. Имом Молик раҳимаҳуллоҳ ҳақларида қуйидаги хабар келган: У зот Рамазон келса фақатгина Қуръон билан машғул бўлар, дарс бериш, фатво айтиш ва инсонлар билан ўтиришни тарк қилар эдилар ҳамда: “Бу Қуръони карим ойидир”, дер эдилар.
Рамазон кунлари ўтган солиҳларнинг уйларидан арининг овозига ўхшаш шовқин эшитилиб турар, бу уйлар саодатга тўлиб, ундан нур тараларди. Улар Қуръонни тартил (дона-дона) қилиб ўқишар, унинг ажойиботлари узра тўхташар, насиҳатларидан йиғлаб, башоратларидан қувонишар ва унинг буйруқларига бўйсуниб, қайтариқларидан қайтишар эди.
Кунларнинг бирида Ибн Масъуд розияллоҳу анҳу Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга Нисо сурасининг аввалидан ўқиб бердилар. “Ҳар бир умматдан бир гувоҳ келтириб, сени уларнинг ҳаммасига гувоҳ этиб келтирган чоғимизда ҳол қандоқ бўлур?!” (Нисо сураси, 41-оят) оятига етганларида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кифоя қилади”, дедилар. Ибн Масъуд розияллоҳу анҳу айтадилар: “Қарасам, у зотнинг кўзлари ёш тўкарди”.
Кўз ёшлар яноқ ила бирлашган дам,
Рост-у ёлғон йиғлаганлар ажралар.
Чин ёшлар соҳибин эритар алам,
Чунки ундан тақво атри таралар.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Абу Мусо Ашъарий розияллоҳу анҳунинг қироатларини тингладилар, сўнгра бундай дедилар: “Тунда қироатингни тинглаётганимни кўрганингда эди! Дарҳақиқат, сенга Довуд алайҳиссалом аҳлининг най (хуш овоз)ларидан бир най берилган экан”. Шунда Абу Мусо розияллоҳу анҳу: “Ё Расулуллоҳ, агар сиз мени тинглаётганингизни билганимда сиз учун янада зийнатлаган бўлар эдим!”, дедилар.
Бунинг маъноси, овозимни янада гўзалроқ қилиб, у ила Қуръони каримнинг таъсири, ажойиблиги ва гўзаллигини янада оширган бўлар эдим, деганидир.
Ҳазрат Умар розияллоҳу анҳу саҳобалар бир жойга тўпланиб қолса: “Эй, Абу Мусо, бизга Роббимизни эслатинг”, дер эдилар. Шунда Абу Мусо розияллоҳу анҳу ўзларининг хуш овозлари ила қироат қилар, саҳобалар эса йиғлаб тинглар эдилар.
Қуръоннинг муҳим вазифаларидан бири инсонларни тўғри йўлга бошлашдир. У қалбларга шифо, илм, маданият ва маърифатдир. Қуръон ҳаёт, руҳ, нажот калити, саодат, ажр ва мукофотдир. Унда раббоний таълимотлар, илоҳий дастурлар ва абадий ҳикматлар мавжуд.
Шундай экан, Рамазонда ҳам, ундан бошқа ойларда ҳам Қуръон билан бирга яшаб, унинг улуғлигини англаб, у ила ҳаётимизни саодат, нур ва мазмун ила тўлдирайлик!
Доктор Оиз ал-Қарнийнинг
"Рўзадорлар учун дарслар" китобидан
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 