Узум инсон организми учун нимаси билан фойдали?

Оилада отанинг айтгани айтган бўлса…

Халқимизда қиз фарзанд тарбияси билан одатда она ва бувилар шуғулланади. Бироқ бу борада отанинг ҳам ўз ўрни бор. Айниқса, қизлар орасида беодобликлар кўпаяётган бугунги кунда бу масала янада долзарблашди. Чунки фарзанд тарбиясига оид муаммолар таҳлил қилинганда аксар ахлоқсиз ўғил-қизлар отасиз улғаётгани ёки ижтимоий тармоқларга ҳаддан ортиқ берилиб кетаётгани маълум бўлган.

Бугун ўспирин қизлар орасида TikTok, Instagram, Likee каби ижтимоий тармоқларга қарамлик авж олган. Улар тармоқлар орқали эътиборни жалб қилиш, “лайк” ва кузатувчилар билан ўз қадрини ўлчашни одат қиляптилар. Бу эса уларнинг тарбиясида жиддий муаммоларни келтириб чиқаряпти.

Моҳира Очилова бундай дейди: «Оилада қизимнинг тарбияси билан асосан ўзим машғул бўлардим. Дадаси унинг раъйига қарар, қаттиқ гапирмасди. Охирги пайтларда у интернет ва телефонга муккасидан кетиб, оддий танбеҳни кўтара олмай қолди. Ундан телефонни олиб қўйганимда, уйдан қочиб кетди. Шаҳар ташқарисида яшайдиган “Тик Ток” орқали танишиб олган қизнинг уйига кетибди. Профилактика нозирлари ёрдамида зўрға топдик. Кейинги ҳунари ошиб тушди. Ўз жонига қасд қилишга уринди. Зўрға қутқариб қолдик. Руҳшуносга мурожаат қилдик. Шифокор “Муолажаларга дадаси билан бирга келсин”, деди. Унинг айтишича, қизлар отасининг гапини икки қилолмайди, ундан ҳадиксирайди ва айнан унинг гапини қонун деб қабул қилади. Бу гапи тўғри чиқди, қизимнинг тарбиясига дадаси эътиборли бўлгач, у ўзгарди. Инглиз тили дарсларига қатнай бошлади, мактабдаги баҳолари яхшиланди, феъли ҳам ўзгарди. Чамамда оналар қалбан меҳрибон ва юмшоқ бўлади, болалар буни суиистеъмол қилишади. Шу боис айни кунда қизлар тарбиясида оталарнинг ўрни ҳар қачонгидан кўра зарур деб биламан».

                                                                           * * *              

Нигора Қодирова, Сариосиё туманидаги 12-мактаб ўқитувчиси: «Мактабда 18 йилдан бериишлайман. Турли ўқувчиларни кўрдим. Таассуфки, ҳозир нафақат ўғил болалар, балки қизларнинг тарбиясига жиддий қараш замон талабига айланди. Олдин қизларни тикиш, тўқиш, пазандачилик каби тўгаракларга жалб қилардик. Улар бунга қизиқишарди ҳам. Аммо ҳозир қизлар телефонга ўч, бизнинг мактаб олис қишлоқда бўлишига қарамай, кўпчилик ўқувчиларда смартфонлар бор ва бу нарса уларнинг юриш-туришига, ўқишига салбий таъсир қиляпти. Энг ёмони, бўш қолди дегунча беъмани видеолар олишга шўнғиб кетади. Бундай қизларни назорат қилиш, тартибга чақириш қийин. Улар ўқитувчига қўпол муомала қилиши ҳам мумкин. Аммо эркак ўқитувчилардан бироз ҳадиксирашади, барибир эркак кишининг қаттиққўллиги таълим жараёнида ҳам сезилар экан. Бироқ мактабларда эркак ўқитувчилар жуда кам. 
 

Одатда ахлоқида муаммоаси бор қизларнинг онасини эмас, айнан отасини чақирамиз. Чунки оилада оталарнинг талабчанлиги ёки тарбияга тўғри ёндашуви фарзандлар камолида муҳим. Шу боис мактабдаги ота-оналар мажлисига фақат оталар келишини талаб қиламиз». Қуръони каримда бундай марҳамат қилинади: “Эй иймон келтирганлар! Ўзларингизни ва оила аъзоларингизни ёқилғиси одамлар ва тошлар бўлмиш дўзахдан сақлангиз…” (Таҳрим сураси, 6-оят). Бу оят оилада ота нафақат моддий таъминловчи, балки маънавий муҳофиз сифатида ҳам масъул эканини англатади. Афсуски, бугун орамизда шундай эркаклар борки, оилада уларнинг ўрни йўқ. На рўзғорга қарайди, на болалар тарбиясига. Соатлаб телефон томоша қилиш билан овора. Бундайлар эртага қиёматда оиласи ҳақида сўроққа тутилганда, нима деб жавоб бераркин?!
 

Қиз фарзанд тарбиясини тамомила онага ташлаб қўйиш ҳам тўғри эмас. Ота ҳам у билан ҳамфикр бўлиши зарур. Аслида қиз бола жуда сезгир бўлади. Падари билан вақтини ўтказишни, муваффақиятини эътироф этишини, хато қилганида тўғри йўл кўрсатишини истайди. У отаси тимсолида қўлидан ҳар иш келадиган ҳақиқий ҳимоячини кўради, шунинг учун унинг сўзини икки қилолмайди. Шу билан бирга, қиз фарзандга отанинг ортиқча қаттиққўллиги ҳам унинг руҳиятига салбий таъсир қилиши мумкин. Ортиқча эркалатиш эса масъулият ҳиссини пасайтиради. Шунинг учун ота – меҳр билан қатъиятни уйғунлаштириши, ҳам дўст, ҳам раҳбар бўлгани дуруст.
 

Орамизда бегона юртларда меҳнат қилиб оила боқаётган оталар ҳам талайгина. Улар телефон орқали фарзандларининг юриш-туриши, ўқишини доимий назорат қилишлари зарур. “Юзимни ерга қаратма, тўғри бўл, меҳнатдан қочма, доим ўқиш билан банд бўл, ойингга ёрдам бер. Сен оиламиз номусисан” каби сўзларни тасъирчан тарзда айтиш фарзанд тарбиясида манфаатли бўлади, иншоаллоҳ.
 

Оналар ҳам оилада отанинг нуфузини, ўрнини фарзандларига англатиши керак. Ўзи ҳам итоатда бўлиб, фарзандларига намуна бўлиши лозим. Чунки бола онага қараб улғаяди. Оилада кўрганини қилади. Она отани беҳурмат қилса, фарзандлар ҳам шунга ўрганади ва бутун жамият шундай деган фикрга боради. Сўнгра уни назорат қилувчи киши йўқлигидан ўзбошимчаликни ўрганади. Устозу ўқитувчиларнинг кўрсатмаю даккилари ҳам кор қилмайди. Шу боис оталар оилада ҳам бошқарувчи, ҳам тарбиячи эканини унутмасдан, болаларимизга ҳам шуни англатайлик! 

Нафиса ДЎСТМУҲАММАД тайёрлади.

“Ҳидоят” журналининг 2025 йил 12-сони

http://hidoyatuz.taplink.ws