16 Феврал, 2026, 28 Шаъбон, 1447
16 Феврал, 2026, 28 Шаъбон, 1447
Туркияда тадқиқот олиб бораётган ватандошимиз — Ўзбекистон Халқаро ислом академияси ва Анқара университи битирувчиси, фалсафа доктори А.Туйчибоевнинг Али ибн Саъид ар-Рустуфағнийга мансуб «Мухтасар Фавойид ар-Рустуфағний» асарининг илмий-танқидий нашри Истанбулдаги «Haşimî Yayınları» нашриёти томонидан чоп этилди, деб хабар бермоқда «Дунё» АА.
Мазкур асар улуғ аждодимиз Имом Мотуридийнинг энг яқин шогирдларидан ҳисобланган Али ибн Саъид ар-Рустуфағнийга мансуб бўлиб, бугунги кунгача Аҳмад ибн Мусо ал-Кешшийнинг «Мажмуъ ал-ҳаводис ва ан-навозил ва ал-воқеъот» номли асари таркибида етиб келган.
Маълумотларга қараганда, ар-Рустуфағний Самарқанд вилоятининг Иштихон туманидаги Бойли ота маҳалласида туғилиб, вояга етган. Вояга етгач, ар-Рустуфағний Самарқанд шағрида ўз даврининг энг забардаст уламолари – Абу Аҳмад ал-Иёдий, Абу Мансур ал-Мотуридий ва ал-Ҳаким ас-Самарқандийдан илм олган. Олимнинг Балх шаҳрига бориб, ҳанафий фиқҳининг ёрқин намояндаси, кичик Абу Ҳанифа дея эътироф этилган Абу Жаъфар ал-Ҳиндувонийдан ҳам истифода этгани нақл қилинади.
Ўрта асрларга оид табақот, яъни биография асарларида ар-Рустуфағний фиқҳ бобида «Самарқанднинг шайхи» бўлгани келтирилган. У шу даражада эътибор қозондики, ҳатто Бухорога бориб, илм мажлислари ўтказар, халқ вакилларига ваъз-насиҳатлар қиларди. Ар-Рустуфағний маҳаллий эътиқод ва мазҳабларга хос бўлмаган ёндашувларни танқид остига олиш, устози Имом ал- Мотуридийнинг соф ислом ақидасига оид қарашларини муҳофаза этишга катта ҳисса қўшди. Олимнинг турли ёт фирқалар билан бўлган мунозаралари «Мухтасар Фавойид ар-Рустуфағний» асарида ҳам кўзга ташланади.
Мазкур асар фиқҳ, калом, тафсир, ҳадис, тасаввуф, ахлоқ ва ҳикмат каби кенг қамровли мазуларга оид бўлиб, X асрда мамлакатимиз ҳудудидаги энг ёрқин илм ва маърифат марказларидан бири бўлган Самарқанддаги маънавий-маърифий муҳитни баҳолаш, Мотуридийлик таълимотининг илк тараққиёт босқичини ўрганиш нуқтаи назаридан ўта муҳим аҳамият касб этади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати
Муборак Рамазон ойида Аллоҳ таоло ҳамма мусулмонларга Ўзининг раҳмати, мағифирати, чексиз неъматларини ёғдиради.
Бу ой ўз жонларига (гуноҳ билан) зулм қилган бандалар... (Зумар, 53)га ҳидоят йўли кўрсатилади.
Бу ойда инсонлар ейиш-ичишдан, нафсоний истаклардан тийиладилар.
Одатдагидек, кун давомида кўнгил тусаганда қаҳва, чой ича олмаймиз бир ой.
Шу ишларни Аллоҳ розилиги учун бажарамиз. Бу бир мўъжиза, аслида. Лекин уни ҳис этмаймиз.
Мисол учун, бу йил (2026) юртимизда неча киши рўза тутади?
Миллионлаб кишилар Исломнинг учинчи рукнини адо этишига шубҳа йўқ.
Энди Осиё қитъасида ёки бутун Ислом оламида неча киши рўза тутишини тасаввур қилиб кўринг-а (!).
Бу амал мажбурий эмас, балки ихтиёрий равишда, назорат қилинмаган ҳолда бажарилишига эътибор қаратсак, шунинг ўзи катта мўъжиза эканига гувоҳ бўламиз.
14 аср олдин Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Аллоҳ таоло сизларга ҳар йили бир ой Рамазон рўзасини тутишни фарз қилди», деб марҳамат қилган.
1,4 минг йилдан бери сон-саноқсиз мўмин-мусулмонлар ҳар йили бир ой ихтиёрий равишда рўза тутадилар. Бу ишда мажбурлаш йўқ. Агар мажбурлаш бўлганида кўпчилик рўза тутмас эди.
Бирор кишига: «Рўза тутсанг, шунча пул бераман» десангиз, у муҳтож бўлса, 3-4 кун рўза тутиши мумкин. Лекин пулни олгач, жуфтакни ростлаб қолади.
Асрлар давомида миллиардлаб инсонлар бир ой рўза тутадилар.
Ҳар йили шу ҳолат такрорланавергани боис унинг чинакам фавқулодда ҳодиса эканини кўп ҳам англайвермаймиз.
Одам руҳиятида ҳар доим яширин нарсага интилиш, талпиниш бор. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай дедилар: «Одам боласининг ҳар бир амали (учун бериладиган савоб) бир неча баравар кўпайтирилади: бир яхшилик ўн мартадан етти юз бараваргача. Аллоҳ азза ва жалла бундай деди: "Аммо рўза мустасно, чунки у Мен учундир, унинг мукофотини Ўзим бераман"» 0
Шу боис Раббимиз берадиган улуғ мукофотга эришиш учун ихлос ила рўза тутамиз. Шу ибодат туфайли миллиардлаб инсонлар валийлик лаззатини тотадилар.
Ҳа, Рамазонда иймони бор ҳар бир киши валий бўлади. Шу мақомни йил давомида, умр бўйи асраб қоладиган кишилар қандай ҳам бахтли! Улар жаннатга Раййон дарвозасидан кирадилар, иншоаллоҳ.
Толибжон НИЗОМ
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 