Сийрат
Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм
Бизларни мусулмон қилган ягона Зот Аллоҳ таолога Ўзининг маҳлуқотлари ададича ҳамд бўлсин.
Мусулмонликни бизларга Улуғ Аллоҳ таолодан етказган Унинг Расули Муҳаммад Мустафога саловот ва саломлар бўлсин.
Аммо баъд. Мен, қачон Аллоҳ таолонинг каломи – Қуръони Каримдаги “Фил” сурасини эшитсам ёки ўқисам, бошқа суралардагидан фарқ қилувчи, бошқача бир ҳузур-ҳаловатни сезаман ва ҳурсанд бўлиб кетаман. Қалбим ёришади.
Нима учун айнан “Фил” сурасида бу ҳол юз беради? Нега ҳурсанд бўлиб қалбим нурланади ?
Бунинг сабабини Пайғамбаримиз алайҳисссаломнинг сийратларини ихлос билан ўрганган кишигина тушуниши мумкин….
Сийрат нима ўзи ?
Шахсан Мен, “сийрат” деганда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг туғулишларидан то вафотларигача бўлган ҳаётлари акс этган тарихини тушунаман. Аслида ҳам шундай. Лекин Муҳаммад алайҳиссаломнинг сийратлари шунчаки тарих эмас.
Сийрат шундай бир тарихки, у инсоният яратилишини моҳияти бўлган – Ислом динининг тарихидир.
Сийрат шундай бир тарихки, у бутун борлиқни яратган, жумладан бизни ҳам яратган Зот, ҳар қандай нуқсондан пок бўлган Олий Зот – Аллоҳ таолога яқин қилувчи тарих.
Сийрат шундай бир тарихки, у Буюк Аллоҳ таолонинг бандалари ичидан танлаб олган энг севимли ва энг охирги Набийси – Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламни бизларга танитадиган тарихдир.
Сийрат шундай бир тарихки, у Яратувчи Аллоҳ таолонинг маҳлуқотлари ичидаги энг яхшиси, анбиё ва расуллар саййиди, башарият фарзандларининг энг афзали, энг ҳулқи гўзали, оламларга раҳмат Пайғамбар – Муҳаммад алайҳиссаломнинг тарихлари.
Сийрат шундай бир тарихки, у бизлар учун нур бўлган – Қуръони Каримни Раҳмли Зот Аллоҳ таолодан Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга нозил бўлиш тарихидир.
Сийрат шундай бир тарихки, у асрларнинг энг яхшиси бўлган – замони саодат ҳақида сўзловчи тарих.
У шундай бир тарихки, агар тўғри нийят ва ихлос билан ўрганадиган бўлсак, охир-оқибат бизларни энг олий мақсадимиз – жаннатдаги неъматлар ичра кўмилиб турганимизда, ягона бўлган Зот – Аллоҳ таолонинг жамолини кўришга мушарраф қилувчи тарихдир.
Сийратни нима учун ўрганамиз ?
Биз ўзимизни мусулмон деб биламиз. Аллоҳ таолони ягона илоҳ эканлиги ва Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам Аллоҳ таолонинг расули эканлигига иймон келтирамиз. Албатта бу мўмин-мусулмонликнинг шарти ҳисобланади ва бу ҳаммага маълум. Лекин биз Пайғамбиримиз алайҳиссаломнинг қуйидаги ҳадисларидан ҳабаримиз борми ?:
Анас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Сизлардан бирингиз токи мен унга фарзандидан, отасидан ва барча инсонлардан севимлироқ бўлмагунимча ҳаргиз мўмин бўла олмайди», дедилар».
Муслим ривояти.
Ушбу ҳадисдан маълум бўлаяптики, мўмин бўлишликнинг шарти – Пайғамбаримиз алайҳиссалом бизлар учун ҳаммадан кўра севимлироқ бўлишлари керак экан. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни бунчалик даражада севишимиз учун нима қилмоқ керак, қандай қилиб бу нарсага эришамиз ?
Бу саволни жавоби аниқ – сийратни ўрганишимиз керак! Сийрат бизларга Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламни танитади.
Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламни сийратларини ўрганиш орқали, У зотни таниганимиздан кейин, у зот бизларга нимани етказганларини, нималарни қолдириб кетганликларини, бизлар учун нималар қилиб кетганликларини ва энг асосийси – ўзларини эмас биз умматларини ўйлаб, қиёмат куни учун олиб қўйган дуолари ва шафоатлари ҳақида билганимиздан кейин, ҳар бир ҳақиқий мўмин-мусулмон ҳатто, ўзини жонидан ҳам кўпроқ Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламни яхши кўриб қолади.
Аллоҳ таоло Ўзининг каломида шундай дейди:
«Батаҳқиқ, сизлар учун – Аллоҳдан ва охират кунидан умидвор бўлганлар учун ва Аллоҳни кўп зикр қилганлар учун Расулуллоҳда гўзал ўрнак бор» (Аҳзоб сураси, 21.)
Дарҳақиқат, ҳақиқий мўмин-мусулмон учун Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг бутун ҳаётлари олий наъмуна ва ўрнакдир.
Биз ҳақиқий мусулмонча яшашни ҳоҳласак ҳаётимизнинг ҳар бир жабҳасида Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам сийратларидан ўрнак олишга муҳтожмиз.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга бўлган муҳаббат бизни у зотга эргашишимизга ундаши керак. Яъни, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам буюрган буйруқларни бажариш, қайтарган қайтариғларини қилмаслик, ҳар бир нарсада уларга итоат қилиш, суннатларини маҳкам ушлаш. Аксинча бўладиган бўлса, яъни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга муҳаббат фақат тилимизда бўлиб, амалда кўринмаса, бу муҳаббатни фойдаси бўлмайди. Зеро, Аллоҳ таоло Ўзининг каломида Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга қуйидагича марҳамат қилади:
«Айт(инг ей Муҳаммад): «Агар Аллоҳни севсангиз, бас, менга эргашинг, (шунда)Аллоҳ сизни севадир ва сизларнинг гуноҳларингизни мағфират қиладир». Аллоҳ ўта мағфиратлидир, ўта раҳмлидир» (Оли Имрон сураси, 31.)
Сийратни қандай ўрганамиз ?
Сийрат Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳаётлари билан боғлиқ экан, биз уни ўрганишда асосан у зотнинг таваллудларидан бошлаймиз, шундайми? У зотнинг таваллудлари, дунёга келган вақтдаги ер юзида содир бўлган ғаройиб воқеалар ва ҳоказолардан бошланади. Бу яхши.
Ҳақиқатдан ҳам бу яхши, лекин афзали эмас. Кўзланган мақсадга эришишни ҳоҳласак, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламни таваллудларидан олдин баъзи нарсаларни билиб олишимиз керак.
Биз аввало, ҳар бир ишда керак бўладиган, у бўлмаса қилинажак ишимиз ўз қийматини йўқотадиган нарса – ихлос нималигини яхшилаб билиб олишимиз керак. Қисқача тушунтирадиган бўлсак, ихлос – бу, қилинаётган ишни фақатгина Аллоҳ таолонинг розилиги учун бўлишлигидир. Агар нийятимиз бундан бошқача бўладиган бўлса, у иш бизга манфаат бермайди ва кўзланган мақсадга ета олмаймиз.
Шахсан Мен шуни тавсия қилардимки, сийратни ўқишга киришишдан олдин анбиёлар қиссаларини ўрганиш керак. Чунки, сийрат ҳамда анбиёлар қиссалари – булар бир-бирига боғлиқ илмлардир. Мисол учун, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг дунёга келишларининг бир учи Иброҳим алайҳиссаломнинг қиссаларига бориб тақалади. Шунингдек, сийратдан олдин анбиёлар қиссалари билан танишиш, бошқа анбиёлар билан Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламни рисолатларини солиштиришга, бир-бири орасидаги фарқлар ва уйғунликларни, Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ва у зотни биз умматларининг фазлини англаб етишимизга ёрдам беради. Бу жуда муҳимдир.
Ва ниҳоят, сийратни ўрганишга киришишимиздан олдин қилишимиз зарур бўлган энг асосий ишлардан бири – бу, арабларнинг тарихини мухтасар, озгина бўлса ҳам билиб қўйишимиз кераклигидир. Хусусан, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг таваллудларигача бўлган арабларнинг ҳолати, жоҳилият даври. Бу нарса ҳам бизга, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам олиб келган рисолатларининг моҳиятини ва аҳамиятини тушуниб етишимизга жудда катта ёрдам беради.
Юқорида номи зикр қилинган шартлар жам бўлса, иншааллоҳ, албатта Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам биз учун ҳаммадан кўра севикли инсонга айланадилар. Бу нарса эса, бизни асосий мақсадимиз – Аллоҳ таолонинг муборак жамолига етиштиради.
Мен, қачон Аллоҳ таолонинг каломи – Қуръони Каримдаги “Наср” сурасини эшитсам ёки ўқисам, қалбим эзилади, йиғлагим келади, айрилиқ ва жудоликни ҳис қиламан.
Нима учун айнан “Наср” сурасида бу ҳол юз беради? Нега йиғлагим келади, айрилиқ ва жудоликни ҳис қиламан ?
Бунинг сабабини Пайғамбаримиз алайҳисссаломнинг сийратларини ихлос билан ўрганган кишигина тушуниши мумкин….
Ё Расулуллоҳ! Сизга жоним фидо бўлсин!
Сўз ва амал уйғун бўлса – нур устига нур, акси бўлса-чи?
Ёмонликдан қайтариш
Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу Раслуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг шаклу шамойилларини, суратларию сийратларини таърифлаб: «Биринчи бор кўрган киши у зотдан ҳайбатланар эди. У зот билан аралашиб, таниган киши эса яхши кўриб қоларди. У зотни сифатлаган киши: “Ундан олдин ҳам, кейин ҳам у зотдек бирор кишини кўрмадим”, дейди, деган» (Имом Термизий, “Шамоили Муҳаммадия”).
Ҳақиқатан, Расули акрам соллаллоҳу алайҳи васалламда салобат ҳам, виқор, марҳамату шафқат ҳам – хуллас, ҳамма гўзал сифатлар, фазилатлар жамланган эди. У зотни илк марта кўрган ҳар қандай киши сергак тортар, виқорларидан, салобатларидан ҳайбатланар эди. Лекин Набий алайҳиссалом билан гаплашган, суҳбатда бўлган одам у зотнинг ҳалимликлари, гўзал сўзлари, мукаммал одоб ва ахлоқларига маҳлиё бўлиб қоларди...
Бугун ўзини Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг умматиман деб ҳисоблаб, у зотнинг суннатларига мос тарзда дўппи кийган, соқол қўйган айрим кишиларнинг, айниқса, ёшларнинг олдига бориб, улар билан танишсангиз, дастлаб хурсанд бўласиз. Бироқ бироз ўтиб уларнинг хатти-ҳаракталаридан ёқа ушлайсиз.
“Албатта, жасадинг (тананг)нинг ҳам сенда ҳаққи бор” (Имом Бухорий ривояти) ҳадисига мувофиқ ҳар чоршанба спорт билан шуғулланамиз. Майдонга борсак, бизлар билан бир вақтда ёнимиздаги майдонга ҳам йигитлар йиғилишди. Соқол қўйган, айримларининг бошида дўппи ҳам бор. Салом беришди, алик олдик.
Чамаси ярим соатлар ўтиб, улардан бири сўкина кетди. Йигитларга қилган ҳавасимиз нафратга айланди. Оғзидан боди кириб-шоди чиқавергач, охири уларга танбеҳ беришга мажбур бўлдим. Бир-икки нафари тамаки ҳам тутата кетди.
“Ёшлар қизиққон бўлади-да”, дея уларни оқлашга шошмаслигимиз керак. Миллий ва диний қадриятларимизга путур етказадиган, бутун бир авлодга салбий таъсир қилаётган иллат – ёшларнинг соқол қўйиб, дўппи кийиб, тамаки тутатганча сўкинаётганини ҳеч ҳам тушуниб бўлмайди.
Яна бир ҳолат. Эрталаб ишга шошиб кетаётсам, чамаси 55-60 ёшни қоралаб қолган бир отахоннинг уловини бир йигит машинаси билан бироз сиқиб қўйди. Шунда соқолли, бошида дўпписи ярашиб турган киши уловининг ойнасидан ҳалиги йигитни бўралатиб сўкиб кетди.
Шу воқеани кўриб, соқол қўйиб, дўппи кийиб олган, бироқ оғзидан боди кириб-шоди чиқаётган ёшлар осмондан тушмаганига, улар ҳам бизнинг орамизда, ўзбек оилаларида яшаб улғаяётганига амин бўлдим.
Ёшларнинг айниб кетаётганига интернет ва ижтимоий тармоқларга соқолли блогерлар, дўппи кийиб олган вайнерлар ва яна аллакимлар жойлаётган бемаъни, тутуруқсиз лавҳалар ҳам сабаб бўлаяпти. Ёшлар тақлидга ўч бўлади. Шу боис улар оилада, кўча-кўйда кўрган нарсаларини амалда қўллашни истайдилар.
Кўчада дўппи кийиб, соқол қўйиб юрган ёшни кўрган одам уни одобли, тарбияли ёки тақводор деб ўйлаши мумкин. Аммо ташқи кўриниш инсоннинг ички дунёсига кафил бўла олмайди. Инсонни кийими билан эмас, хулқи билан таниш керак. Дўппи кийиш яхши фазилатларнинг ўрнини босмайди, соқол қўйиш одобнинг кафолати эмас. Агар инсон ташқи қиёфасидаги маънавий даъвони ички тарбияси билан уйғунлаштирса, шунда унинг кўриниши ҳам, сўзи ҳам, амали ҳам бир-бирига мос келади.
Имом Шофеъий раҳимаҳуллоҳ: “Икки йил илм олдим. Одоб-ахлоқни ўн саккиз йил ўргандим. Қанийди, йигирма йил ҳам одоб-ахлоқни ўрганганимда эди”, деб бежиз айтмаган.
Абдуллоҳ ибн Муборак раҳимаҳуллоҳ: “Одобни ўттиз йил ўргандим, илмни йигирма йил ўргандим”, деган.
Биз юқорида тасвирлаган ёшларда айнан одоб-ахлоқ етишмаяпти, дея оламиз. Бундай кимсаларга кийган дўпписи ақлини ишлатишга монелик қиляпти, иягида соқол ўсибди-ю, аммо онги ўсмабди, дейиш мумкин.
Ёшлик – жўшқин давр. Шу билан бирга, бу даврда ёшлар катталарга тақлид қилиб улғаядилар. Шундай экан, катталар ҳам одоб-ахлоқда барчага намуна бўлсалар, ёшлар улардан ибрат олиб, миллий қа диний қадриятларимизга путур етказадиган ҳар хил ҳолатлардан йироқ бўладилар.
Содиқул масдуқ зот – Муҳаммал соллаллоҳу алайҳи васаллам Аллоҳ таоло Ўз соясига оладиган етти тоифанинг иккинчиси “...Аллоҳ таолонинг ибодатида униб-ўсган йигит...”, деганлар (Муттафақун алайҳ).
Хўш, Аллоҳ таолонинг ибодатида униб-ўсган йигит ким, у қандай бўлади?
Аввало, у сўзи ва амали уйғун бўлган, Расулуллоҳнинг суратларию сийратларини ўзида мужассам этган навқирон авлод вакили бўлади. У ҳар бир ишини Аллоҳ учун қилади, хатти-ҳаракатлари, муомала-муносабатлари Исломннг зилол чашмасидан суғорилган, миллий қадриятларимизда белгиланган мезонларга асосланади.
У ўзига Набий алайҳисаломнинг: “Қиёмат куни мўминнинг мезонида ҳусни хулқдан оғирроқ нарса бўлмайди. Аллоҳ фаҳш ва ифлос сўз айтувчини ёмон кўради” (Имом Термизий ривояти), деган муборак ҳадисларини мезон қилиб олади.
У, ҳадиси шарифда айтилганидек, дунёсини деб охиратини, охиратини деб дунёсини ташлаб қўймайди (Имом Ибн Абу Дунё ривояти).
“Аллоҳ таолонинг ибодатида униб-ўсган йигит” мактабу мадрасада Имом Бухорий, Хоразмийдек “аълочи”, олий таълим муасссасида Абу Ҳафс Кабир Бухорийдек тиришқоқ, пешқадам, Ватан сарҳадларини қўриқлашда Холид ибн Валиддек, Нажмиддин Кубродек моҳир аскар, тижоратда Абдураҳмон ибн Авфдек уддабурон, зироатда Саъд ибн Абу Ваққосдек миришкор деҳқон, тиббиётда Абу Али ибн Синодек ҳозиқ табиб, ҳандасада Аҳмад ал-Фарғонийдек кучли муҳандис, хуллас, ҳаётнинг ҳар жабҳасида барчага ибрат бўлиши керак. Ана шунда унга айтган гаплари, кийган кийимлари, шаклу шамойили ярашиб тушади. Ҳамма унга ва ота-онасисига раҳмат айтади.
Толибжон НИЗОМ
