Маърифатпарвар бобомиз Абдулла Авлоний: “Ҳар бир миллатнинг дунёда борлиғини кўрсатадурган ойинаи ҳаёти тили ва адабиётидур. Миллий тилни йўқотмак миллатнинг руҳини йўқотмакдур”, дейди. Ҳақиқатан ҳам халқнинг миллий тили орқали, тилга бўлган эътибори орқали унинг маънавиятини, тарихини англаш ва тушуниш мумкин. Тил – миллат маънавиятининг кўзгуси. Боиси халқ маънавиятини англаш унинг тилини ўрганиш орқали амалга оширилади.
Истиқлол йилларида ўзбек тилининг халқаро миқёсдаги нуфузи янада ошди. БМТ, YUNESKO каби халқаро ташкилотлар минбарларида ўзбек тилида маърузалар ўқилмоқда. Дунёнинг ривожланган мамлакатлари олий таълим муассасаларида эса ўзбек тили кафедралари фаолияти йўлга қўйилди. Энг муҳими, чет эллик олимларнинг ўзбек мумтоз адабиёти, тарихи, санъати каби ўнлаб йўналишларда ўзбек тилида илмий тадқиқотлари ишларини муваффақиятли олиб бораётганликлари ҳаммамизга чексиз фахр ва ифтихор бағишлайди.
Қолаверса, кейинги йилларда Давлатимиз раҳбарининг эътибори ва ташаббуси билан спорт, санъат, таълим ва тадбиркорлик соҳалари ривожига катта эътибор қаратилмоқда. Ёшларимиз халқаро спорт ва фан олимпиадаларида, турли беллашувларда юртимиз шарафини муносиб ҳимоя қилмоқдалар. Шунинг билан бирга улар она тилимиз – ўзбек тили обрўси ошишига ҳам ҳисса қўшмоқдалар.
Олимларимиз ҳамда тил бўйича мутахассислар илм-фан ва турли соҳаларга оид энциклопедия ва луғатлар, дарслик ва ўқув қўлланмалари чоп этиб, кишиларни она тилимизнинг жозибаси ва гўзаллигидан баҳраманд этиб келишмоқда. “Ўзбек тилининг изоҳли луғати” эса ана шу саъй-ҳаракатлар маҳсули, десак муболаға бўлмайди. Ушбу нашр мумтоз адабиётимиз намуналари, саксон мингдан зиёд сўз ва сўз бирикмаси, фан, техника, санoат, маданият ва бошқа соҳаларга оид атамалар, шеваларда қўлланиладиган минглаб сўзларни ўзида мужассам этган.
Албатта, она тилимиз шу қадар бойки, унинг хазинасидан исталган сўзнинг бир нечта синонимларини топиш мумкин. Шунинг учун ҳам сўз мулкининг султони, ўзбек тилининг асосчиси ҳазрат Алишер Навоий туркий тилда “Хамса” яратиб тилимизнинг теранлигини жаҳонга намоён этган.
Бугунги авлод эса аждодларимиздан қолган ана шу муқаддас мерос – она тилимизнинг қадрига етиб, уни асраб-авайлашлари лозим.
Бугунги кунда жаҳонда 7 мингга яқин тил мавжуд бўлиб, уларнинг бир қисми йўқолиб кетиш арафасида турибди. Демак, ҳар бир халқ ва миллат ўз она тилини ҳимоя қила билиши ҳам шарт экан.
Тил – миллатнинг маънавий бойлигидир. Тилларнинг сақланиб қолиши учун эса бу тилларни қўллаб-қувватлаш зарур. Aйнан тил туфайли инсоният у ёки бу халққа мансублигини англайди ва фахрланиб яшайди.
Шахнозахон СОДИҚОВА
тайёрлади.
Мақолалар
Ҳар қандай кўнгилсизлик, бало ва мусибатлар аслида банда учун имтиҳон, синовдир. Шунинг учун дунёда бахтлилару бахтсизларни, бойлару йўқсилларни, соғлару беморларни, ориғу семизларни, новчаю паканаларни учратасиз.
Албатта, бундай хилма-хилликнинг замирида кўплаб ҳикматлар бор. Имом Аҳмад раҳимаҳуллоҳ Убай ибн Каъб розияллоҳу анҳудан ривоят қилиб айтади: «Аллоҳ таоло “Алмийсоқ” кунида Одам зурриётларининг барчасини руҳлар ҳолида жамлаб, уларга сурат-шакл бериб, улардан аҳду паймон олди… Одам алайҳиссалом уларга назар солиб, бойини ҳам, фақирини ҳам, чиройлисини ҳам, хунук бўлганларини ҳам кўргач: “Эй Раббим! Бандаларингни ўзаро тенг, бир хил қилиб қўйсанг эди”, деди. Шунда Аллоҳ таоло: “Мен уларнинг шукр қилишларини яхши кўраман (яъни ҳар ким ўзидан ёмонроқ аҳволда бўлганларни кўриб, ўзининг ҳолига шукр қилади)”, деб марҳамат қилди».
Имом Ибн Можа келтирган юқоридаги ҳадисда ана шундай ҳолатда банда қандай йўл тутиши баён қилинмоқда.
“Ким бирор балога йўлиққан кишини кўрганида…” У бало дард-иллат, фақирлик, чорасизлик ёки бошқа ҳар қандай мусибат бўлиши мумкин.
“Кўриш”дан мурод назар солиш, у ҳақда эшитиш каби хабардор бўлишнинг ҳар қандай туридир.
“Уни мубтало қилган бу нарсалардан мени омон қилган ва мени Ўзи яратган кўплаб махлуқотларидан афзал қилиб қўйган Аллоҳга ҳамд бўлсин!” Яъни ушбу калималар би лан ўзига берилган неъматлар, офият ва омонликлар учун Аллоҳ таолога шукрона, ҳамд айтади… Албатта, буни мусибатзада киши эшитмайдиган қилиб, паст овозда, пинҳона айтиши керак. Акс ҳолда, унинг ярасига туз сепгандек бўлади.
“…деб (ихлос ила махфий) айтса, ўша бало унга ҳеч қачон етмайди”, яъни ана шу шукронаси, уни ўша балога йўлиқмаслигига сабаб бўлади. Чунки ҳеч ким бундай балога йўлиқмаслигидан кафолатланмаган. Зеро, Аллоҳ таоло бандани унинг қилган холис дуоси туфай ли асрайди ва унга раҳм қилади.
Шундай экан, банда ҳар доим Аллоҳнинг унга берган неъматларини эслаб юриши, бошқа бандаларнинг ҳолатига қараб ибрат олиши ва ўзидаги бор неъматларнинг барчаси фақатгина Аллоҳ таолодан эканини эътироф этиши лозим.
Азизбек ХОЛНАЗАРОВ
тайёрлади.
“Ислом нури” газетасининг 2026 йил 15-сонидан
http://hidoyatuz.taplink.ws