09 Июн, 2026, 22 Зулҳижжа, 1447
09 Июн, 2026, 22 Зулҳижжа, 1447
Cавол: Қабрда савол-жавоб қайси тилда бўлади? Баъзилар араб тили дейишди. Шунга кўра вафот этган киши араб тилини тушунмасачи?
Жавоб: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. Қабрда бўладиган савол-жавоблар бизга нисбатан ғайб бўлиб, савол-жавоблар муайян тилда бўлиши ҳақида бирор оят ва ҳадисда очиқ айтилмаган. Шунинг учун бу борада баҳс-мунозаралардан тилни тийишимиз мақсадга мувофиқ бўлади. Бу билан машғул бўлиш кишининг дини ва дунёси учун ҳеч қандай фойда келтирмайди. Албатта, ҳар бир қавмга ўзининг тилидан пайғамбар юборган Ҳаким зот бўлмиш – Аллоҳ таоло қабрда ҳам бандани ноқулай ҳолга солиб қўймайди.
Биз билишимиз лозим бўлаган нарса – қабрда киши айрим саволлар билан имтиҳон қилиниши ва саволлар берилиши ҳақ ва ростдир. Зеро, бу борада кўплаб ҳадислар нақл қилинган.
Жумладан, Усмон розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадиси шарифда айтилишича, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон маййитнинг дафнидан фориғ бўлсалар қабр устига келиб: “Биродарингиз учун истиғфор айтинг. Унга сабот сўранг. Чунки ҳозир у сўралади”, дер эдилар (Имом Абу Довуд ва Имом Баззор ривоят қилишган).
Аммо ушбу савол-жавоб айнан қайси тилда бўлиши маълум эмас. Шуниси аниқки, у ердаги саволлар банда тушунадиган ва англайдиган ҳолатда бўлади.
Шунинг учун ҳам Аллома Ибн Ҳажар раҳимаҳуллоҳ: “Ҳар кимга ўзининг тилида хитоб қилиниши эҳтимоли бор” деганлар (“Ал-имтаъ бил-арбаин ал-мутабайинатис-самоъ” китоби). Тавфиқ Аллоҳдан.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Аллоҳ таоло инсонга ақл, илм ва технология неъматларини ато этди. Бу неъматлардан яхшилик йўлида фойдаланиш банданинг вазифасидир. Аммо бугунги кунда интернет тармоқларида фирибгарлик, алдов, шахсий маълумотларни ўғирлаш ва бошқаларнинг молини ноҳақ йўл билан қўлга киритиш каби жиноятлар кенгайиб бормоқда.
Қуръони Каримда Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: "Бир-бирларингизнинг молларингизни ноҳақ йўл билан еманглар" (Бақара сураси, 188-оят).
Интернет орқали банк карталарини бузиш, сохта ҳаволалар юбориш, одамларнинг пулларини фириб билан тортиб олиш ушбу оятда қайтарилган ноҳақ ишлар жумласидандир.
Яна Аллоҳ таоло дейди: "Албатта, Аллоҳ сизларга омонатларни ўз эгаларига топширишингизни буюради" (Нисо сураси, 58-оят).
Инсоннинг шахсий маълумотлари, пароллари ва электрон ҳисоблари ҳам омонат ҳисобланади.
Уларни ҳимоя қилиш ва бошқаларнинг маълумотларига тажовуз қилмаслик мусулмоннинг бурчидир.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: "Ким бизларни алдаса, биздан эмас" (Имом Муслим ривояти).
Интернетда ёлғон реклама бериш, сохта савдо қилиш, одамларнинг ишончини суйистеъмол қилиш ушбу ҳадис таҳдидига киради.
Яна Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: "Мусулмон — бошқа мусулмонлар унинг тили ва қўлидан омонда бўлган кишидир" (Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти).
Бугунги кунда инсон фақат қўли билан эмас, балки телефони, компьютери ва интернет орқали ҳам зарар етказиши мумкин. Шунинг учун ҳақиқий мусулмон бошқаларнинг мол-мулки ва маълумотларига зиён етказмайди.
Ривоят қилинишича, Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу давлат молидан фойдаланишда шунчалик эҳтиёткор эдиларки, шахсий ишлари учун давлат чироғини ўчириб қўяр эдилар. Бу воқеа мусулмон киши ўз ҳаққи бўлмаган нарсага ҳатто арзимас даражада ҳам кўз олмаслиги лозимлигини ўргатади.
Азиз ёшлар! Интернетда номаълум ҳаволаларга кирманг, паролларингизни бошқаларга берманг, сохта совринлар ва тез бойиш ваъдаларидан эҳтиёт бўлинг. Технологиядан илм, маърифат ва ҳалол ризқ учун фойдаланинг.
Аллоҳ таоло барчамизни интернет фитналари, фирибгарлик ва жиноятлардан асрасин. Технологияларни инсонларга манфаат етказиш йўлида ишлатувчилардан қилсин.
Абдуллоҳ Муҳиддинов,
Наманган шаҳар “Ёқуббой ҳожи” жоме масжиди имом ноиби
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 